Ngjarjet e këtyre ditëve rreth ndërtimit të Kishës së Shën Florit dhe Shën Laurit në Zogaj (Zagor) të Vushtrrisë më kanë shtyrë të mendoj edhe një herë seriozisht për një fjalë që ne shqiptarët e përdorim shumë: tolerancën fetare.
Në fakt, mendoj se ka ardhur koha të shkojmë edhe përtej tolerancës. Unë nuk dua që dikush vetëm të ma tolerojë fenë, sikurse as unë nuk dua vetëm ta toleroj fenë e tjetrit. Në një shoqëri të lirë dhe demokratike, duhet ta respektojmë të drejtën e njëri-tjetrit për të besuar, për të mos besuar, për ta dëshmuar fenë dhe për të pasur vendet tona të kultit, gjithmonë në përputhje me ligjin.
Pikërisht për këtë më kanë shqetësuar kundërshtimet që janë shfaqur nga disa banorë ndaj ndërtimit të kishës në Zogaj. Dua ta theksoj fjalën disa, sepse do të ishte e padrejtë që qëndrimin e disa individëve t’ia atribuojmë një fshati, një feje apo shqiptarëve myslimanë në përgjithësi. Përkundrazi, jam i bindur se shumica e njerëzve tanë e kuptojnë se një kishë nuk ndërtohet kundër një xhamie dhe një xhami nuk ndërtohet kundër një kishe.
Dje, më 17 gusht, në vigjiljen e festës së Shën Florit dhe Shën Laurit, u bekua gurthemeli i kishës së re në Zogaj, nën udhëheqjen e Imzot Dodë Gjergjit. Sot, në festën e këtyre dy martirëve të lidhur me Dardaninë e lashtë, Mesha dhe pagëzimi i katekumenëve u kremtuan në Katedralen “Shën Nënë Tereza” në Prishtinë.
Edhe kjo zhvendosje e kremtimit nga Zogaj në Prishtinë duhet të na bëjë të mendojmë.
Jo për të akuzuar. Jo për të krijuar një konflikt të ri mes katolikëve dhe myslimanëve. Aq më pak për të prodhuar ndarje mes shqiptarëve. Por për të pyetur veten me sinqeritet: çfarë lirie fetare duam të ndërtojmë në Kosovë?
Sepse liria fetare provohet pikërisht atëherë kur tjetri kërkon të ushtrojë të njëjtën të drejtë që kërkojmë ne për veten.
Sot mijëra shqiptarë myslimanë jetojnë në Zvicër, Gjermani, Angli, Itali, Kanada e vende të tjera. Ata ndërtojnë xhami, blejnë objekte, krijojnë qendra fetare dhe me të drejtë kërkojnë që shoqëritë ku jetojnë ta respektojnë lirinë e tyre fetare.
Dhe unë e mbroj këtë të drejtë.
Nëse një shqiptar mysliman në Zvicër dëshiron të ndërtojë xhami sipas ligjit, ai duhet ta ketë këtë të drejtë. Nëse diskriminohet vetëm pse është mysliman, kjo është padrejtësi dhe duhet thënë hapur.
Por pikërisht i njëjti parim duhet të vlejë edhe në Zogaj, në Vushtrri, në Prishtinë dhe në çdo cep të Kosovës.
Nëse xhamia ime është e drejtë, atëherë edhe kisha jote është e drejtë.
Jo si favor.
Jo sepse shumica vendos të jetë “zemërgjerë”.
Jo sepse dikush na “lejon”.
Por sepse liria fetare është e drejtë themelore e njeriut.
Dhe këtu çështja bëhet edhe më domethënëse: katolikët shqiptarë në Kosovë nuk janë të ardhur dje. Krishterimi dhe katolicizmi janë pjesë e historisë shumë të lashtë të këtyre trojeve. Vetë Shën Flori dhe Shën Lauri, emrin e të cilëve do ta mbajë kisha e Zogajt, lidhen nga tradita e lashtë e krishterë me Ulpianën e Dardanisë.
Por dua të them edhe diçka tjetër: edhe sikur të mos kishim këtë histori, përsëri do ta kishim të drejtën e lirisë fetare. E drejta për kishë nuk buron nga fakti se kemi qenë këtu para dikujt tjetër. Ajo buron nga dinjiteti i personit njerëzor dhe nga liria e ndërgjegjes dhe e besimit.
Prandaj nuk dua që çështja e Zogajt të shndërrohet në një betejë “katolikë kundër myslimanëve”. Kjo do të ishte humbje për të gjithë ne.
Përkundrazi, do të dëshiroja që pikërisht bashkëkombësit tanë myslimanë të jenë ndër të parët që thonë: “Po, vëllezërit tanë katolikë kanë të drejtë ta kenë kishën e tyre.”
Sikurse unë, si meshtar katolik, dua të jem në gjendje të them pa asnjë hezitim: “Po, bashkëkombësi im mysliman ka të drejtë ta ketë xhaminë e tij.”
Kjo është toleranca që ka kuptim. Madje kjo është më shumë se tolerancë: është respekt, barazi dhe vëllazëri qytetare.
Pagëzimet e sotme të katekumenëve duhet të na japin edhe një mësim tjetër. Njeriu duhet të jetë i lirë ta kërkojë Zotin dhe, sipas ndërgjegjes së vet, ta përqafojë fenë që beson se është e vërtetë. Askush nuk duhet detyruar të bëhet katolik. Por askush nuk duhet as të frikësohet, fyhet apo pengohet pse, pas një rrugëtimi të lirë dhe serioz, kërkon të bëhet katolik.
Besimi i imponuar nuk është besim. Por as besimi i penguar nuk është liri.
Kosova që dua nuk është një Kosovë ku kambana duhet të heshtë që të mos shqetësojë ezanin, as një Kosovë ku ezani duhet të heshtë që të mos shqetësojë kambanën.
Është një Kosovë ku kambanat dhe ezani nuk perceptohen si kërcënim, sepse qytetarët e saj janë mjaftueshëm të sigurt në identitetin dhe besimin e tyre për ta respektuar edhe besimin e tjetrit.
Prandaj kisha që do të ngrihet në Zogaj nuk është kundër askujt. Ajo nuk duhet të jetë simbol triumfi mbi dikë tjetër, por shtëpi lutjeje për ata që besojnë në Krishtin dhe një dëshmi se në Kosovën tonë ka vend për të gjithë.
Dhe ndoshta pikërisht këtu gjendet prova e vërtetë e asaj “tolerance shqiptare” me të cilën krenohemi aq shumë: jo sa bukur flasim për të kur nuk na kushton asgjë, por sa jemi të gatshëm ta mbrojmë lirinë e tjetrit kur ai është ndryshe prej nesh.
Në fund, nuk kërkojmë privilegj.
Kërkojmë të njëjtën liri për kishën që e njohim për xhaminë; të njëjtin respekt për katolikun që kërkojmë për myslimanin; dhe të njëjtin dinjitet për çdo njeri.
Vetëm kështu liria fetare pushon së qenuri slogan dhe bëhet kulturë.
Dhe vetëm kështu mund të ndërtojmë një Kosovë ku feja nuk përdoret për të ngritur mure mes shqiptarëve, por ku secili, duke qenë besnik ndaj ndërgjegjes dhe fesë së vet, mëson ta shohë tjetrin jo si kërcënim, por si vëlla dhe bashkëqytetar.
Dom Shtjefën
18 gusht 2026
Burimi/Facebook
Leave a Reply