Në një kohë, kur fati i Shqipërisë ishte në dorë, të fuqive, të mëdha, ndërhyrja e Presidentit Wilson, e parandaloi një copëtim, të dytë, të Shqipërisë, (pas atij të vitit 1913-të).
Ja pikat kryesore të qëndrimit të tij, gjatë Konferencës së Paqes në Paris (1919-1920):
(1)-Parimi i Vetëvendosjes së Popujve
Wilson erdhi në Paris, me planin e tij të famshëm, prej 14 pikash.
Ideja e tij qendrore ishte, se kufijtë e rinj të Evropës, duhej të vendoseshin në bazë të kombësisë dhe vullnetit të popujve, e jo përmes pazareve sekrete midis perandorive.
Kjo i dha Shqipërisë një bazë morale dhe juridike, për të kërkuar pavarësinë.!
(2)-Kundërshtimi i Traktatit të Londrës (1915-të)
Fuqitë Evropiane (Britania e Madhe, Franca, Italia) kishin bërë një marrëveshje të fshehtë, në vitin 1915-të, për të copëtuar Shqipërinë,
Italia do të merrte Vlorën dhe ishullin e Sazanit.
Greqia do të merrte pjesën jugore (Të ashtuquajturin Epirin e Veriut).
Serbia dhe Mali i Zi, do të merrnin pjesën veriore.
Wilsoni e refuzoi kategorikisht këtë traktat, duke deklaruar se SHBA-të nuk kishin qenë pjesë, e marrëveshjeve të tilla të fshehta dhe nuk do t’i njihnin kurrë ato.!
(3)-“Memorandumi i Shkurtit” (1920)
Kulmi i mbështetjes së tij, erdhi në shkurt të vitit 1920-të.
Kur fuqitë Evropiane, po tentonin të impononin një plan, që do t’i jepte Italisë mandat mbi Shqipërinë qendrore, në këmbim të lëshimeve në territore të tjera, Wilson dërgoi një notë diplomatike të prerë.
Ai deklaroi se,
SHBA-të nuk do të pranonin, asnjë zgjidhje, që bëhej në kurriz të integritetit territorial të Shqipërisë.
(4)-Vetoja Amerikane
Ndërhyrja e tij shërbeu si një “veto” de facto.
Pa pëlqimin e SHBA-ve, planet për ndarjen e Shqipërisë, mbetën të parealizueshme.
Kjo i dha kohë lëvizjes kombëtare shqiptare, të organizohej (Kongresi i Lushnjës) dhe të dëbonte forcat pushtuese (Lufta e Vlorës).
Përmbledhje e rëndësisë.!
Pa angazhimin e drejtpërdrejtë të Wilsonit, Shqipëria rrezikonte, të kthehej në një protektorat të vogël ose të zhdukej fare, si shtet sovran. Për këtë arsye, Woodrow Wilson konsiderohet historikisht, si një nga miqtë më të mëdhenj, të kombit shqiptar.!
Traktati i fshehtë Tittoni-Venizelos (i njohur edhe si Marrëveshja Tittoni-Venizelos).!
Ky Traktat ishte një marrëveshje diplomatike, e nënshkruar më 29 korrik 1919-të.
Ky pakt u lidh midis, Ministrit të Jashtëm të Italisë, Tommaso Tittoni, dhe Kryeministrit të Greqisë, Eleftherios Venizelos, gjatë punimeve të Konferencës, së Paqes në Paris.!
Ky traktat ishte, një goditje e rëndë, për integritetin territorial të Shqipërisë, pasi synonte ndarjen e zonave të influencës dhe territoreve shqiptare, për të kënaqur orekset, të të dy shteteve fqinje, Italisë dhe Greqisë.!
Pikat Kryesore të Marrëveshjes.
Marrëveshja bazohej, në një parim “më jep të të jap”, ku Italia dhe Greqia, premtonin të mbështesnin pretendimet e njëra-tjetrës, mbi tokën shqiptare.!
Për Greqinë, Italia premtonte të mbështeste pretendimet Greke, për aneksimin e Epirit të Veriut (Gjirokastrën dhe Korçën).
Për Italinë, Greqia premtonte të njihte sovranitetin italian, mbi Vlorën dhe ishullin e Sazanit, si dhe një mandat Italian, mbi pjesën tjetër të shtetit të cunguar shqiptar (Shqipërinë e Mesme).
Përfitime të tjera, Greqia do të mbështeste pretendimet Italiane, në Azinë e Vogël (Turqi), ndërsa Italia, do të mbështeste Greqinë për marrjen e Thrakës.!
Pse dështoi ky traktat..?
Edhe pse ishte një kërcënim ekzistencial, traktati nuk u zbatua kurrë plotësisht, për disa arsye kyçe:
Lufta e Vlorës (1920)
Rezistenca e armatosur e popullit shqiptar, kundër trupave Italiane, e detyroi Italinë, të tërhiqej nga pretendimet e saj dhe të nënshkruante Protokollin e Tiranës, duke njohur pavarësinë e Shqipërisë.!
Ndryshimi i Politikës Italiane.!
Pas dështimeve ushtarake dhe presionit të brendshëm, pasardhësi i Tittoni-t, Carlo Sforza, e denoncoi (anulloi) marrëveshjen në verën e vitit 1920-të.!
Kundërshtimi i SHBA-së, Presidenti Amerikan Woodrow Wilson, mbajti një qëndrim mbrojtës, ndaj kufijve të Shqipërisë të vitit 1913-të, duke kundërshtuar pazaret e fshehta, që shkelnin parimin e vetëvendosjes së kombeve.!
Pasojat Historike.!
Ky traktat mbetet në histori, si një dëshmi e diplomacisë, së fshehtë të kohës, ku fati i kombeve të vogla diskutohej, në zyra të mbyllura, pa marrë parasysh vullnetin e popullatës vendase.
Ai shërbeu si një kambanë alarmi, për patriotët shqiptarë, duke çuar drejtpërdrejt në Kongresin e Lushnjës (1920) për të rinisur organizimin e shtetit shqiptar.
Ky pakt, ishte një vazhdimësi e logjikës së Traktatit të Fshehtë të Londrës (1915), i cili po ashtu parashikonte copëtimin e Shqipërisë.!
Burimi/Facebook
Leave a Reply