Nga Kol Marku
Çfarë thonë dokumentet historike dhe ku fillon pseudo-historia
Gjendja e dokumentuar deri më 5 gusht 2026 është kjo: Serbia ka kërkuar hapjen e një Konsullatë të Përgjithshme në Shkodër, ndërsa Shqipëria ka kërkuar një përfaqësi të tillë në Luginën e Preshevës.
Ministri i Jashtëm serb, Marko Gjuriq, e paraqiti çështjen si një “marrëveshje në parim”; Ministria shqiptare e Punëve të Jashtme sqaroi se bëhet fjalë ende për kërkesa reciproke dhe se veprimet do të ndërmerren vetëm pasi palët të bien dakord për çdo aspekt dhe hollësi.
Pra, nuk kemi ende një konsullatë serbe të hapur në Shkodër dhe as një marrëveshje përfundimtare të bërë publike.
Kjo çështje duhet trajtuar pa panik, por edhe pa naivitet. Një konsullatë nuk është territor i huaj dhe nuk mund të hapet njëanshmërisht.
Konventa e Vjenës për Marrëdhëniet Konsullore përcakton se selia, kategoria dhe juridiksioni territorial i një konsullatë miratohen nga shteti pritës.
Funksionet konsullore përfshijnë mbrojtjen e shtetasve, marrëdhëniet ekonomike, kulturore e shkencore, lëshimin e dokumenteve dhe mbledhjen me mjete të ligjshme të informacionit mbi zhvillimet ekonomike e kulturore.
1. E drejta për kërkesë
Pikërisht për këtë arsye pyetja nuk është vetëm: “A ka të drejtë Serbia të kërkojë konsullatë?” Sigurisht për çdo shtet e drejta për kërkesë ekziston por duhet të këtë arsye objektive !
Pyetja politike është tjetër: Përse është zgjedhur pikërisht Shkodra, çfarë territori do të përfshijë juridiksioni i saj dhe çfarë nevojë konkrete konsullore do të përmbushë?
2. Një reciprocitet që nuk është simetrik
Sipas Censit të vitit 2023, në të gjithë qarkun e Shkodrës janë vetëdeklaruar vetëm 54 banorë me përkatësi etnike serbe, nga një popullsi e përgjithshme prej 154.479 banorësh. Në të gjithë Shqipërinë janë regjistruar rreth 584 persona të vetëdeklaruar serbë. Në Serbi, ndërkohë, regjistrimi i vitit 2022 numëroi 61.687 shqiptarë, një pjesë e madhe e të cilëve jeton në Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë.
Numri i banorëve nuk është kriteri i vetëm për hapjen e një konsullate, sepse një përfaqësi mund t’u shërbejë edhe marrëdhënieve ekonomike, turizmit, transportit dhe shkëmbimeve kulturore. Megjithatë, shifrat tregojnë se nuk kemi një simetri të vërtetë demografike ndërmjet shqiptarëve të Luginës së Preshevës dhe komunitetit serb në Shkodër.
Prandaj, konsullata shqiptare në Bujanoc ka një arsye të drejtpërdrejtë njerëzore dhe kombëtare: mbështetjen e dhjetëra mijë shqiptarëve autoktonë. Për konsullatën serbe në Shkodër, qeveria shqiptare duhet të paraqesë një argumentim tjetër, më të plotë dhe të dokumentuar.
Vetë Ministria shqiptare pranon se reciprociteti “nuk nënkupton domosdoshmërisht barazi në përmbajtje, në objektiva apo në interesa”. Pikërisht kjo deklaratë duhet ta shtyjë qeverinë të shpjegojë se cilat janë objektivat dhe interesat konkrete të secilës palë.
3. Kërkesa nuk është e re: ka një precedenti të vitit 1914
Një fakt tepër domethënës gjendet në historikun zyrtar të Ministrisë. shqiptare të Punëve të Jashtme. Serbia vendosi marrëdhënie diplomatike me shtetin shqiptar në prill të vitit 1914, fillimisht në nivel agjencie diplomatike dhe më pas, në qershor, në nivel legate. Dokumenti zyrtar shqiptar shton se Serbia “madje kërkoi edhe hapjen e një konsullate të përgjithshme në Shkodër”.
Kështu, kërkesa e vitit 2026 ka një pararendëse të dokumentuar që nga viti 1914. Kjo nuk provon automatikisht se politika e sotme serbe është vazhdim mekanik i politikës së para 112 vjetëve.
Por provon se interesimi diplomatik i Beogradit për ta vendosur praninë e vet konsullore pikërisht në Shkodër nuk është një ide e lindur sot dhe as një zgjedhje pa histori.
Përse Shkodra? Sepse ajo nuk ka qenë vetëm një qytet i rëndësishëm shqiptar. Ajo ka qenë nyja që kontrollonte rrugët ndërmjet Adriatikut, liqenit, Malësisë, Kosovës dhe hapësirës së Malit të Zi. Në fillim të shekullit XX, zotërimi ose kontrolli politik mbi Shkodrën lidhej me projektet për dalje në Adriatik dhe me vetë fatin e shtetit shqiptar.
Ëndrra e vjetër e daljes serbe në Adriatik.
4. Studiuesit të ndryshëm kanë evidentuar ?
Studimi i historianes Ledia Dushku, i botuar në revistën shkencore serbe Istorija 20. veka, dokumenton se ideologjia gjeografike e “Serbisë së Vjetër” nuk kufizohej vetëm në Kosovë e Maqedoni.
Gjeografi dhe ideologu serb Jovan Cvijić i shtonte kësaj hapësire edhe një brez drejt Adriatikut, përreth Lezhës, Shkodrës dhe Durrësit.
Kryeministri serb Nikola Pašić e konsideronte daljen në Adriatik si çështje jetike për shtetin serb. Qeveria e tij kundërshtonte krijimin e një shteti shqiptar funksional dhe, në prag të Luftërave Ballkanike, mbështeste ndarjen e territoreve shqiptare ndërmjet shteteve fqinje. Në vitin 1912 ushtria serbe marshoi drejt Adriatikut, ndërsa ushtria malazeze rrethoi Shkodrën.
Shkodra, pra, nuk ishte një pikë periferike. Ajo ishte një nga çelësat e projektit për depërtimin serbo-malazez drejt bregdetit shqiptar. Qëndresa e qytetit dhe ndërhyrja e Fuqive të Mëdha penguan përfshirjen e tij në Malin e Zi dhe ruajtën Shkodrën brenda shtetit shqiptar.
Historia nuk është një aktakuzë automatike kundër çdo marrëdhënieje diplomatike të sotme. Por kur një shtet kërkon përsëri prani të posaçme në një qytet që ka qenë objekt i projekteve të tij strategjike, ai dhe qeveria pritëse kanë detyrimin të tregojnë transparencë më të madhe se zakonisht.
5. Motivet legjendare pa baza
Rozafa nuk është dokument pronësie
Në këtë histori hyn edhe legjenda e Rozafës. Motivi i gruas së murosur për të qëndruar kështjella, ura ose manastiri është i përhapur në shumë kultura ballkanike dhe më gjerë.
Shqiptarët e njohin nëpërmjet Rozafës dhe Urës së Fshejtë; grekët nëpërmjet Urës së Artës; rumunët nëpërmjet Mjeshtrit Manole; ndërsa në traditën serbe njihet si “Zidanje Skadra” – “Ndërtimi i Shkodrës”.
Në variantin serb, ndërtuesit e kështjellës paraqiten si tre vëllezërit e familjes mesjetare Mrnjavçević: Vukašini, Uglješa dhe Gojko.
Këta personazhe historikë serbë vendosen në zemër të një qyteti shqiptar, duke e kthyer Shkodrën në skenë të kujtesës epike serbe. Versioni u mblodh nga Vuk Karadžić dhe u përfshi në kanonin letrar serb gjatë romantizmit kombëtar të shekullit XIX.
Studiuesja Arbnora Dushi vëren se debati mbi “pronësinë” e kësaj balade është politizuar vazhdimisht nga popujt e Ballkanit. Ekzistojnë qindra variante dhe ngjashmëritë e tyre dëshmojnë shkëmbime të gjata kulturore, jo tituj pronësie territoriale.
Prandaj duhet bërë një dallim i qartë:
Legjenda e Rozafës është trashëgimi shpirtërore dhe folklorike shqiptare ; ndërsa “Zidanje Skadra” është një variant epik serb me qellime identitare por pa asnjë fuqie dokumentare sovraniteti mbi Shkodren.
Megjithatë, folklori ka fuqi politike. Kur një qytet i një populli tjetër vendoset vazhdimisht në epikën kombëtare si vendbanim i mbretërve, heronjve dhe dinastive të tua, krijohet një hartë simbolike. Ajo nuk ka fuqi juridike, por mund të përdoret për të ushqyer pretendime identitare në brezat e mëvonshëm.
6. Nga “Ndërtimi i Shkodrës” te “Troja serbe”
Shembulli më ekstrem është libri i Milutin M. Jaćimovićit me titullin domethënës “Troja – kryeqyteti serb në Shkodër”.
Në vitin 2017, Radio-Televizioni publik i Serbisë i kushtoi kësaj teorie një paraqitje të gjatë.
Autori pretendonte se Troja e Homerit nuk ndodhej në Hisarlëk të Azisë së Vogël, por në Shkodër; se Iliada dhe Odisea nuk flisnin për mbretëri e heronj akejë, por për shtete, mbretër dhe heronj “serbë”; se Lufta e Trojës ishte zhvilluar ndërmjet bashkësive të lashta serbe dhe se Shkodra kishte qenë kryeqytet i Serbisë nga viti 490 deri më 1171.
Këto pohime janë shembull tipik i pseudo-historisë. Ato projektojnë emërtime dhe identitete mesjetare e moderne në mijëvjeçarin e dytë para erës sonë, pa paraqitur një vazhdimësi arkeologjike, epigrafike ose gjuhësore që t’i mbështesë.
Arkeologjia ndërkombëtare e vendos sitin e Trojës në kodrën Hisarlëk, pranë Dardaneleve, në Turqinë veriperëndimore.
Atje janë zbuluar shtresa të shumta banimi, fortifikime, porta dhe një qytet i poshtëm i Epokës së Bronzit. UNESCO e përshkruan sitin si një vendbanim me histori rreth 4.000-vjeçare dhe me një kronologji arkeologjike themelore për marrëdhëniet ndërmjet Anadollit dhe botës së Egjeut.
UNESCO World Heritage Centre
Në burimet arkeologjike serioze të konsultuara nuk paraqitet asnjë kompleks në Shkodër që të identifikohet me Trojën homerike dhe as ndonjë provë për një “luftë të serbëve të lashtë” në Epokën e Bronzit.Serbet janë një krijesë shtetërore politike e shek.19-të.
Duhet theksuar gjithashtu se transmetimi i një teorie të tillë nga RTS-ja nuk e shndërron atë automatikisht në doktrinë zyrtare të qeverisë serbe.Por ndikon ndjenjat nacionaliste popullore pa informacioni dhe nivelin e duhur, për pretendime territoriale.
Deri tani nuk është gjetur asnjë dokument qeveritar serb që ta miratojë zyrtarisht tezën “Troja serbe në Shkodër”. Por lejimi i propogandës së tillë mund t’i vijë në takim qarqeve të ndryshme nacionaliste qofte dhe në pushtet apo jashtë tij.
Fakti që një teori e tillë mori hapësirë në transmetuesin publik tregon se pseudo-historia nuk ka mbetur vetëm në rrethe krejtësisht të padukshme.
7. Çfarë është e domosdoshme për shtetin shqiptar?
Qeveria shqiptare nuk duhet ta trajtojë publikun si të paaftë për të kuptuar diplomacinë. Para çdo vendimi duhet të bëhen publike:
Lloji i përfaqësisë: Konsullatë e Përgjithshme, konsullatë karriere apo përfaqësi nderi?
Juridiksioni territorial: Vetëm qarku i Shkodrës apo e gjithë Shqipëria veriore?
Nevoja konkrete: Sa shtetas, kompani, udhëtarë apo interesa ekonomike serbe kërkojnë këtë shërbim?
Garancia e reciprocitetit: A do të hapet përfaqësia shqiptare në Bujanoc njëkohësisht dhe me të njëjtin nivel diplomatik?
Personeli dhe detyrat: Sa diplomatë do të punojnë dhe cilat do të jenë funksionet e përcaktuara në marrëveshje?
Transparenca juridike: Cili është dokumenti mbi të cilin do të jepet miratimi shqiptar dhe a do të bëhet ai publik?
Konventa e Vjenës i jep Shqipërisë të drejtën të miratojë ose të mos miratojë selinë, kategorinë dhe juridiksionin e përfaqësisë.
Pra, hapja e saj nuk është një detyrim që lind automatikisht nga kërkesa e palës serbe.
8. Disa përfundime !
Nuk ka bazë dokumentare për të shpallur se kërkesa e vitit 2026 është patjetër vazhdim operacional i planeve serbe të vitit 1912. Por ka prova të mjaftueshme për të pohuar se:
Serbia kërkoi konsullatë në Shkodër edhe më 1914;
Shkodra dhe dalja në Adriatik zinin vend të rëndësishëm në projektet serbe të fillimit të shekullit XX;
qyteti u përfshi në epikën kombëtare serbe nëpërmjet “Zidanje Skadra”;
autorë pseudo-historikë serbë kanë arritur deri aty sa ta shpallin Shkodrën “Trojë dhe kryeqytet të Serbisë së lashtë”.
Këto fakte nuk duhet të përdoren për të nxitur urrejtje ndaj popullit serb. Ato duhet të përdoren për të kërkuar kujtesë historike, maturi shtetërore dhe transparencë diplomatike.
Ta shohesh çdo konsullatë si tendencë përvetsimi është juridikisht e pasaktë. Por ta paraqesësh zgjedhjen e Shkodrës si një rastësi pa histori, pa nevojë për shpjegime dhe pa pasoja simbolike, do të ishte politikisht naive dhe e pa justifikueshme.
Shkodra nuk mbrohet me kundërmite. Ajo mbrohet me dokumente, me ligj, me diplomaci të përgjegjshme dhe me një shtet që nuk shkëmben interesat kombëtare nëpërmjet formulave të paqarta të “reciprocitetit”.
______
Referenca /Shënime:
1] Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme e Republikës së Shqipërisë, “Reagim i Ministrit Hoxha, pas deklaratës së Ministrit të Jashtëm të Serbisë për mundësinë e hapjes së një konsullate serbe në Shkodër,” 30 korrik 2026; Euronews Albania, “Serbia and Albania Move toward Opening Consulates in Shkodër and Bujanoc,” 30 korrik 2026.
2] United Nations, Vienna Convention on Consular Relations (Vienna, April 24, 1963), arts. 2, 4–5.
3] Instituti i Statistikave, Censi i Popullsisë dhe Banesave në Shqipëri 2023: Shkodra, tab. 1.12, 54; Jetmira Delia-Kaci, “Kërkesa e Serbisë për konsullatë në Shkodër pritet me kundërshtime në Shqipëri,” Radio Evropa e Lirë, 30 korrik 2026.
4] Ministria për Evropën dhe Punët e Jashtme, “Historiku i krijimit të institucionit të Ministrisë së Punëve të Jashtme të shtetit shqiptar,” pjesa mbi marrëdhëniet diplomatike të vitit 1914.
5] Ledia Dushku, “From Ottomans to Albanians: The First Balkan War and the Proclamation of Albanian Independence, October–November 1912,” Istorija 20. veka 42, no. 1 (2024): 1–18, sidomos 4–6.
6] Alan Dundes, ed., The Walled-Up Wife: A Casebook (Madison: University of Wisconsin Press, 1996).
7] Arbnora Dushi, “The Ballad of the Walled-Up Wife in the Vernacular Cultures of the Balkans: Revisiting Some Interpretations on the Question of Its Authenticity,” The Ritsumeikan Bungaku, no. 683 (March 2023): 277–288.
8] Radio-Televizija Srbije, “Troja, srpska prestonica Skadar,” 27 prill 2017.
9] UNESCO World Heritage Centre, “Archaeological Site of Troy,” World Heritage List, dossier 849.
10] United Nations, Vienna Convention on Consular Relations, art.
______
Kol Marku – Itali
06/08/2026
Burimi/Facebook
Leave a Reply