Njerëzit prej drite, ata që mbajnë brenda vetes të ndezur diellin e shpirtit, nuk dallohen nga rrethanat e jashtme, as nga ndonjë privilegj i dukshëm i fatit. Ata ecin në të njëjtat rrugë, përballen me të njëjtat përplasje, bartin mbi shpinë të njëjtat pesha që rëndojnë mbi çdo njeri. E megjithatë, në praninë e tyre ndodh diçka e padukshme, por e prekshme, ajri bëhet më i lehtë, fjala më e qartë, tensioni më i zbutur.
Ky “diell i shpirtit” nuk është metaforë poetike për një temperament të hareshëm, por shenjë e një strukture të brendshme të formuar me vetëdije, me përpunim të dhimbjes, me një etikë të qëndrueshme të ekspozimit ndaj jetës. Ata nuk janë të paprekshëm nga errësira; përkundrazi, e kanë njohur dhe sfiduar atë. Por në vend që ta shpërndajnë si mjegull mbi të tjerët, e kanë kthyer në energji ndriçuese.
Kjo qasje komunikimi është një përpjekje për të kuptuar burimin e asaj drite, psikologjikisht, si integrim i brendshëm; sociologjikisht, si forcë kohezioni; filozofikisht, si zgjedhje e vetëdijshme për dinjitet.
Mund ta keni vënë re, në mes të një mase njerëzish që lëvizin në vërshimin e përditshëm, ka disa që nuk dallohen nga pamja, por nga prania. Ata nuk e pushtojnë hapësirën; e ndriçojnë atë. Nuk janë më pak të prekur nga ankthi, nga zhgënjimet, nga konfliktet. E megjithatë, në ta ka një qetësi që nuk është plogështi, një dritë që nuk është spektakël.
Si shpjegohet kjo?
Në psikologjinë ekzistenciale, njeriu nuk përkufizohet nga rrethanat, por nga qëndrimi ndaj tyre.
Viktor Frankl argumentonte se kuptimi është energjia më e fuqishme e mbijetesës. Ai vuri re se në kampet e përqendrimit nuk mbijetuan domosdoshmërisht më të fortët fizikisht, por ata që gjenin një arsye për të jetuar.
“Njerëzit prej drite” janë shpesh individë që kanë kaluar përmes krizave pa e humbur sensin e kuptimit. Ata nuk janë të padëmtuar; janë të përpunuar.
Në të njëjtën linjë, Carl Rogers theksonte se individi i realizuar është ai që arrin të shpreh shpërfaqjen midis përvojës së brendshme dhe shprehjes së jashtme. Drita lind nga koherenca, nga përputhja midis asaj që ndiejmë, mendojmë dhe bëjmë.
Nga ana neuropsikologjike, stabiliteti emocional krijon një efekt rregullues mbi të tjerët. Qetësia është ngjitëse. Një sistem nervor i rregulluar ndihmon sistemet e tjera të stabilizohen. Drita është, në një kuptim, biologji e integruar me vetëdije.
Shoqëritë funksionojnë jo vetëm mbi struktura ligjore, por mbi modele të heshtura karakteri.
Max Weber do ta quante këtë autoritet karizmatik, një ndikim që nuk buron nga pushteti formal, por nga cilësia e brendshme e personit.
Këta njerëz krijojnë atë që mund të quajmë “kapital moral”. Ata ulin agresivitetin në një grup, krijojnë besim, përforcojnë kohezionin social.
Émile Durkheim fliste për solidaritetin si element themelor të qëndrueshmërisë sociale. Njerëzit prej drite janë bartës të këtij solidariteti; ata e mishërojnë atë në mënyrë të heshtur, por përcaktuese për mënyrën se si kanë zgjedhur të sfidojnë në një të tashme të kapluar nga e zymta dhe errëta si lëndë dominuese.
Në kohë fragmentimi, polarizimi dhe ankthi kolektiv, prania e tyre bëhet strukturë mbajtëse. Ata nuk janë spektatorë të krizës; janë amortizatorë të saj.
Në etikën klasike, drita quhet virtyt.
Aristoteli e përkufizonte virtytin si një gjendje të qëndrueshme karakteri që e drejton njeriun drejt mesatares së arsyeshme. Nuk është emocion; është formë e qenies.
Immanuel Kant do të thoshte se dinjiteti buron nga veprimi sipas ligjit moral të brendshëm. Njerëzit prej drite nuk reagojnë sipas impulsit, por sipas parimit.
Ndërsa Fridrih Nice, ndonëse kritik ndaj moralit tradicional, e shihte madhështinë e individit në aftësinë për të krijuar vlera nga vuajtja. Drita nuk është konformizëm, është sublimim i forcës.
Në traditën ekzistenciale, Albert Kamy do ta quante këtë një revoltë kundër absurdit, zgjedhja për të qenë i ndershëm dhe i kthjellët, edhe kur bota nuk ofron garanci kuptimi.
Njerëzit prej drite nuk janë optimistë naivë. Ata e njohin errësirën.
Dallimi është se ata nuk e projektojnë atë mbi të tjerët.
Psikologjikisht, kjo kërkon, vetëdije për plagët, disiplinë emocionale, reflektim të vazhdueshëm, përgjegjësi personale.
Sociologjikisht, kjo kërkon të mos ushqesh ciklin e urrejtjes.
Filozofikisht, kjo kërkon integritet.
Është e rëndësishme të theksohet, ky nuk është privilegj temperamenti. Është proces formimi.
Kësisoj, formimi kërkon, ekspozim ndaj së bukurës dhe së vërtetës, ushtrim të vazhdueshëm të karakterit, vetëreflektim kritik, zgjedhje të përditshme për të mos reaguar me helm.
Drita nuk është mungesë errësire. Është zotërim i saj.
Në fund, “njerëzit prej drite” nuk janë figura mitike.
Janë individë që kanë arritur një ekuilibër midis forcës dhe dhembshurisë, midis arsyes dhe ndjenjës, midis vetes dhe tjetrit.
Ata nuk bëjnë zhurmë, duke u përpjekur të shndërrojnë veten në rol protagonisti. Prania e tyre ndryshon klimën morale të një hapësire.
Drita nuk është spektakël. Është disiplinë e heshtur e karakterit.
Dhe ndoshta pyetja e vërtetë nuk është: Si ndodh kjo?
Por:
Sa prej nesh janë të gatshëm të paguajnë çmimin e formimit për të mos e shtuar errësirën në botë?
Në fund, njerëzit prej drite nuk janë qenie të jashtëzakonshme në kuptimin mitik të fjalës. Ata janë njerëz që kanë zgjedhur të mos e lënë errësirën të sundojë mbi reagimin e tyre. Ata mbajnë brenda vetes të ndezur diellin e shpirtit, jo sepse jeta ka qenë e butë me ta, por sepse kanë vendosur të jenë të butë me jetën, pa humbur kthjelltësinë, pa hequr dorë nga drejtësia, pa tradhtuar integritetin.
Drita e tyre nuk bën zhurmë. Ajo nuk kërkon duartrokitje. Por ndryshon klimën morale të hapësirës ku gjendet. Dhe ndoshta kjo është forma më e lartë e përgjegjësisë njerëzore, të jetosh në mënyrë të tillë që prania jote të mos shtojë errësirë në botë, por të dëshmojë se edhe në kohë trazirash, dielli i shpirtit mund të mbetet i ndezur për të dritur vetë ata dhe të tjerët pranë tyre që mbushen me dritë gjithashtu, duke mundur tjo vetëm të jenë të ndricuar, por edhe të mbushur me dritë.
Përgatiti: Albert Vataj
Burimi/Facebook
Leave a Reply