Norën e Ded Gjo Lulit ,siç njihet në Malësinë e Madhe e kam njohur para njëzet vjetëve .Po kujtimet e saj _jetën e saj –unë i njoha ma mirë gjatë viteve 1957-1964 ,deri pak ditë para se të vdiste.
Ajo ruente në zemër shumë kujtime ,sepse ato ishin jeta e saj e madhe , e kalueme mes heroizmash, krah pushkënve të kryengritësve të Malësis Madhe .Unë nuk kam luftue ma shumë se shoqet e mia,–më tha në dimnin e vitit 1963 -sepse pushka ime dëgjohej njilloj ajo sokoleshave të Hotit e të Grudës.Kështu ,pra, më caktuen komandante të grave të traboinit jo pse qesh me trimënesha por pse ,,ashtu me ra shorti ,Kjo ishte një shfaqje e çlirtër thjeshtësie,Nora fliste ma shumë për të tjerët se sa për vete .Kishte të drejtë gratë e Hotit e të Grudëse me to të Kelmendit e të Kastratit ,qenë një ylber i shkëlqyeshëm në Malet e Mëdha,pikërisht në atë kohë kur pushka e shqiptarit kishte kishte vendosë me vetëmohim me i ra mu në zemër anmiqve shekullorë Për Norën e Hotit më kanë folë me nderimsa e sa veteranë e veterane të kësaj lufte.Më kanë folë për trimëneshëne paepun
mendjemprehtëe të shkathtë më kanë folë për bukurinë shpirtnore e forcën e saj nxitëse e luftarake,më kanë folë për endjet e saja jo vetëm si kryengritëse tue e gjetë në çdo rrethanëtë vështira po heroike po edhe si zbuluese,karriere shëruese plagësh dhe arkëtare të atyne të hollave të grumbullueme në dobi të kryengritjes.
Unë i falmnderoj këta veteranë ,e sidomos veteranet ,që pasunuen ma tepër këto shënime të thjeshta ,tue më ndihmue me nxjerrë jetën e Norës, për mes së cilës do të dëshiroja të shihej jeta e grues Shqiptare ,lutëtare për liri e pavarësi.
Nora e kishte peng peng e më thonte sa her;”O bir breznia që po rritet duhet të njohë përpjekjet tona për liri. Ta njohë edhe Dedë Gjo Lulin ,se përmes tij do të njohë të gjithë trimat e maleve tona,që i treguen anmikut se sa e çmueshme asht liria e Shqiptarit ,truelli e kasollja jonë Le t”i dijë breznia e re këto ngjarje ,që të jetë gati kurdoherë, me pushkë për faqe ,me i dalë zot këtij vendi të zhuritun nga anmiqtë e shekujve,që mos të mundet ma përjetë asnjë anmik i ri me ju afrue atdheut të dashun”
Këtë amanet ,që me la pak para vdekjes.u përpoqa ta kryeja me atë pasion që ajo fatose ma ngjalli,në mënyrë që traditat luftarake të grave e të rejave shqiptare ,të mbesin të gjalla për të mos i harrue kurrë ,se ato ,kurdoherë treguen me pushkë në dorë se janë bija të denja të një populli trim e hero.
U LIND NJË VAJZË ,,,
Kolë Kurtit nuk i erdh mirë kur i thanë se i lindi vajz .E treta fëmijë i lindi në vitin 1880,atë here kur malësorët, e me ta edhe i jati u kthyen fitimtarë,mbasi kishin shpartallue Mark Milanin te Ura Rrzhanicës tue i tregue knjaz Nikollës së vendimet e Kongresit të Berlinit i prisnin me flakë të pushkës.
Po ç”të bante nana,Mala e gjorë? Fëmija e tretë lindi vajzë, edhe pa dëshirën e të shoqit
Kolë Kurti nuk kishte ndonjë pasuni sa me i thanë kush se ishte i mkambun.Me pak dynym tokë e një tufë të vogël bagëtish ai ushqente një pasuni tjetër;urtësin.Fjala e Kolë Kurtit të Pikalës peshonte shumë ndër Malet e Mëdha
Nora ,emni i së cilës ndoshta u vu në kujtim të Norës së Kelmendit , u rrit në atë djep që kishte përkundë para saj Marashin e Bocen”Por ky djep, tregonte Nora tue qeshë, përkundi jo vetëm një trup të njomë ,po edhe një nuse Hotit”
,,Unë leva në Pikalë të Grudës. Im atë nuk u gëzue edhe aq ,sepse në atë kohë bisedohej për huta e jo për furka…Por ma vonë ,im atë ma përgëzoi hutën faqe burrave të malësisë dhe qeshte me gjithë shpirrt,,
Fëminija e saj kaloi e trazueme,Shumë shpejt dëgjoi krismat e pushkëve.Turku ishte në votër Mali i zi në shpinë.
Kolë Kurti nuk kishte kohë të merrej me fëmijët e vet ,që tashma i ishin ba një tubë,plot nandë.Ai herë-herë gjindej në Traboin, herë në Kastrat e Shkodër, e deri edhe në Dugagjin, te miku e dashamiri Mehmet Shpendi.Fëmijët e dëshironin dashuninë e babës, se ai rrallëherë i përkëdhelte..
Shtëpia e tij ishte një ,,kuvend burrash,,dhe i ndoshte ,shpesh me pritë e me përcëjell miq nga të gjitha malet.
Në mendjen e vogëlushes dalëngadalë krijohej një andërr .Fjalën ,,liris,,ishte një jetë tjetër që kërkohej për Grudën –për gjithë Shqipninë.Ishte një jetë tjetër pa turq e malazez.E i dukej se i jati ,me atë trup të bashëm e të gjithë ,iqt që i vinin në vatër ,ishin kreshnikë të rrallë
Nora rritej tue marrë zemër nga ato biseda që zakonisht përfundonin në besëlidhje të forta E saherë i pushtonin zemrën dëshira të flakta;,donte me qenë edhe ajo një gisht për pushkën shqiptare.Shoqet që dëgjonin me vemendje,tue ia njohë atë natyrë të shkathtë ,ia besonin ato dëshira edhe ,madje e ngucnin me dashamirësi;
–Ti ,Nore Kolja, kot ke lindë çikë.Qebesa,do të kishte pasë Kolë Kurti sokol djali..
Po Nora ,që nuk i pëlqente kurrë këto ngacmime,edhe pse dashamirëse,përgjegjej;
–Edhe çika e ka gishtin për ngaskeqe.Ai që e përbuz këtë gisht.lum motra,gabon randë,se pasha këtë tokë!çika e sokoli nuk kanë tjetër ndryshim përveç xhublete e çakçirëve
Kështu ua mbyllte gojën të gjithëve
Në katund të Grudës kremtohej një fest..Dedë Gjo Luli ,me një mik shkodran,kishte shkue mysafir në shtërpi të Kolë KurtiSofra ishte plot e përplot.Krejt familja ishte çue në kambë veç si esi me nderue miqt.
Mbas bukë, burrat kishin dalë buzë Cemit me gjuejtë shenjin-do gurë të vendosin tej në shpatNora, që vështronte me andje të madhe burrat shejtarë e ndizej sa herë rrokullisej guri i vramë ,nuk mundi t’i shpëtonte synit të fatosit të Traboinit.Ai , me dashamirësi e afroi e pa folë asnjë fjalë,i lëshoi në dorë mauzerin e vet
Ishte çaste me të vërtetë të bukura.Burra e gra të veshun ma së miri,i lëshuen rrugë Norës, e cila , pa ju tutë syni,u afrue buzë lumit,e mbasi kundroi me sy një gur të vendosun mbi krep,pështeti mauzerin për faqe e guri ra rrokoll deri në Cem
Brohoria qe e papritun ,aq e madhe sa u trondit logu.Nora e hutueme për do çaste ,e kapiveten e tue u sjellë kah të pranishmit u thotë buzagaz
–Pushkës së Dedë Gjo Lulit nuk i ikë shenj pa u vra
Por Deda;
Të lumtë ,o Nore Kolja,e kurrë mos t’u dridhtë dora për të mirën e vendit e për të zezën e anmikut!
Kol Kurti ,çfarë ndoshta s’kishte ba ndonjëherë faqe burrave ,përqafon të bijën ,dhe qesh me gjithë shpirrt
Ajo ditë ,aty buzë Cemit, qe ditë e madhe për Norën Aq ma tepër ai shenj i vramë, kishte këputë edhe diçka tjetër për jetën e saj..
Miqtë për kokë,Dedë Gjo Luli me Kolë Kurtin ,kishin lidhë krushqi.Nora qe ndërmjetëse e një miqësie të pavdekshme që lidhi Pikalën e Grudës me Traboinin e Hotit
Leave a Reply