Lartë në malet e zeza mbi Gjilan, në një vend që shqiptarët e quajnë Karadak — jetonte një komunitet i vogël shqiptarësh katolikë.
Ishin fermerë nga fshatrat si Stubllë, Bincë, Terziaj dhe Vernakollë. Ata flisnin të njëjtën gjuhë si fqinjët e tyre myslimanë, ndanin të njëjtat male, të njëjtin gjak, të njëjtat zakone. E vetmja gjë që i veçoi ata ishte besimi i tyre.
Për breza të tërë shqiptarët katolikë të Karadakut kishin jetuar një jetë të dyfishtë. Jashtë, nën sundimin osman, ata llogariteshin si myslimanë. Brenda, në shtëpitë e tyre dhe në mal, mbanin gjallë besën e vjetër. Ata ishin laramanë – kripto-katolikë – pagëzonin fëmijët e tyre në fshehtësi, luteshin fshehurazi, varrosnin të vdekurit e tyre me një kryq të qetë kur askush nuk i shikonte. Ishte një besim i mbajtur gjallë jo nga priftërinjtë dhe kishat, të cilat ishin të ndaluara për ta, por nga nënat dhe gjyshet që refuzuan ta linin të vdiste.
Në vitin 1846, ai sekret mbaroi. Malësorët u ngritën së bashku dhe u deklaruan hapur si katolikë. Nuk ishte rebelim, dhe nuk ishte akt politik. Ishte thjesht një rrëfim: ja kush jemi ne. Por autoriteteve osmane dhe Maliq Beg Gjinollit, Bejit të Gjilanit, ajo shpallje e hapur ishte një kundërshtim që nuk mund të tolerohej. Ai akt i vetëm ndershmërie – duke thënë me zë të lartë atë që kishin pëshpëritur për breza – është vendi ku fillon martirizimi i tyre.
Ata u marshuan larg shtëpisë, në mërgim në një tokë të huaj. Njëzet prej tyre vdiqën vetë në udhëtim. Shtatëdhjetë të tjerë vdiqën në kushtet e ashpra të Anatolisë para se të lejoheshin përfundimisht të ktheheshin në shtëpi në 1848.
Sot kujtohen si Dëshmorët e Karadakut. Në oborrin e kishës gjendet një monument për ta, dhe në vitin 1996 peshkopi Marko Sopi shkroi monografinë e parë historike për ta që historia e tyre të mos humbiste.
Derisa në traditën popullore njihen gjerësisht si Dëshmorët e Karadakut, Dioqeza ka filluar një hetim formal dhe e ka zgjeruar atë në Martirët e Kosovës 1844–1848, në mënyrë që të përfshihen katolikët e persekutuar nga rajonet fqinje gjatë të njëjtës periudhë. Për të udhëhequr atë vepër, është emëruar dhe miratuar postulator Monsinjor Lush Gjergji, personi përgjegjës për udhëzimin e kërkimeve paraprake historike dhe kanonike.
Shkaku tani është në fazën e tij paraprake të kërkimit, siç është detajuar në një raport të Vatican News. Historianët dhe zyrtarët e kishës po mbledhin regjistra famullie, regjistra osmanë dhe korrespondencë diplomatike për të verifikuar emrat individualë dhe për të përcaktuar nëse vdekjet e tyre përmbushin kriteret kanonike për martirizim – odium fidei, apo urrejtje të besimit.
Ndërsa Dëshmorët e Karadakut nuk janë aq të famshëm sa martirët e Shqipërisë nga koha komuniste — ata i përkasin të njëjtës histori të gjatë: Shqiptarët katolikë të maleve që paguan çmimin më të lartë për të qëndruar besnik në një tokë të vështirë.
Burimi/Facebook/Blessed Albanian Martyrs – English Page
Leave a Reply