Historia e qytetërimit evropian njeh disa ndërgjegje që e kanë shndërruar vuajtjen në një mënyrë më të thellë për ta kuptuar njeriun. Silvio Pellico, pas burgjeve austriake, nuk shkroi për hakmarrjen, por për dinjitetin. Fjodor Dostojevski, pas internimit në Siberi, zbuloi se edhe në fundin e errësirës mund të mbijetojë drita e shpirtit. Viktor Frankl, pasi mbijetoi kampet naziste, tregoi se njeriut mund t’i merret gjithçka, përveç lirisë për të zgjedhur qëndrimin e tij ndaj fatit. Paul Ricoeur kujtoi se kujtesa nuk duhet të bëhet burg i urrejtjes, por burim përgjegjësie dhe pajtimi.
Në këtë traditë shpirtërore gjen vend edhe Visar Zhiti.
I dënuar për poezinë e tij dhe i kaluar nëpër ferrin e burgjeve komuniste, ai mund ta kishte kthyer krijimtarinë e tij në gjuhën e urrejtjes. Nuk e bëri. Poezia dhe proza e tij mbetën dëshmi se njeriu mund ta ruajë dinjitetin edhe kur i mohohet liria. Ferri nuk u bë fundi i shpirtit. U bë vendi ku dashuria, liria dhe fjala fituan një kuptim më të thellë.
Pikërisht këtu fillon edhe sfida e kulturës akademike shqiptare. Jeta dhe vepra e Visar Zhitit nuk mund të reduktohen në historinë e përndjekjes politike. Dokumentet, dosjet, faktet dhe kronologjitë janë të domosdoshme. Por ato nuk mjaftojnë. Mbetet pyetja që prek zemrën e veprës së tij:
Çfarë zbulon Visar Zhiti për njeriun?
Çfarë ndodh kur poezia mbetet e lirë edhe pas hekurave? Si mund të mbijetojë dashuria aty ku sistemi përpiqet të mbjellë urrejtje? Si mund të ruhet dinjiteti aty ku synohet të shkatërrohet vetë njeriu?
Visar Zhiti dëshmon se njeriu nuk matet vetëm me atë që ka vuajtur, por me atë që ka arritur të shpëtojë brenda vetes. Pikërisht aty poezia pushon së qeni vetëm letërsi dhe bëhet një mënyrë për të mbrojtur qenien njerëzore.
Përgjigjja që Visar Zhiti i jep njeriut është e thjeshtë: vuajtja nuk e bën njeriun më të madh. Ajo e zbulon madhështinë e tij vetëm kur nuk arrin ta shndërrojë dashurinë në urrejtje.
Po të pyeste sot Akademinë Shqiptare, Visar Zhiti ndoshta nuk do të pyeste sa dokumente janë mbledhur për burgjet komuniste dhe as sa studime janë botuar për to.
Do të bënte vetëm një pyetje:
Po studioni vetëm historinë e burgjeve, apo edhe lirinë e shpirtit që mbijetoi brenda tyre?
Vijon: “Molla e Njutonit shikon Akademinë Shqiptare”.
Burimi/Facebook
Leave a Reply