Pas kthimit nga Amerika, ku mori pjesë në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së, Edi Rama u kthye në Tiranë me një çështje që nuk mund të trajtohet si një episod i zakonshëm administrativ.
Bëhet fjalë për Vlora Hysenin, ish-drejtoreshën e Shërbimit Informativ të Shtetit, ndaj së cilës GJKKO ka caktuar masën e “arrestit në shtëpi” dhe pezullimin nga detyra, pas kërkesës së SPAK-ut. Hetimi është ende në zhvillim dhe përgjegjësia penale e Hysenit nuk mund të përcaktohet ndryshe veçse nga drejtësia.
Rama, në këtë pikë, ka një argument të pakundërshtueshëm: askush nuk është mbi ligjin dhe fajësia apo pafajësia nuk vendoset në konferenca shtypi, studio televizive apo rrjete sociale.
Por ky është vetëm gjysma e historisë.
Sepse ekziston një pyetje që nuk është juridike.
Është politike.
Dhe pikërisht këtë pyetje Rama duket se përpiqet ta mbajë sa më larg dritës së debatit publik.
Kush e solli Vlora Hysenin në krye të SHISH-it?
Përgjigjja është publike: Edi Rama.
Në mars 2023, Rama i propozoi Presidentit Bajram Begaj emërimin e Hysenit në krye të SHISH-it. Në atë kohë, kryeministri nuk foli me rezervë për zgjedhjen e tij. Përkundrazi, e përshkroi përgatitjen, eksperiencën dhe reputacionin e saj si një “garanci të plotë” për reformimin e mëtejshëm të shërbimit inteligjent shqiptar.
Më pas, Begaj e dekretoi emërimin.
Sot, tre vjet më vonë, e njëjta figurë që Rama e paraqiste si “garanci të plotë” ndodhet nën një masë sigurie të vendosur nga GJKKO, ndërsa drejtimi i SHISH-it ka kaluar përkohësisht te Elvis Lila
Ky kontrast nuk është një akuzë penale ndaj Ramës.
Por është një fakt politik që kërkon shpjegim.
Dhe këtu fillon problemi.
Sepse Rama thotë: përgjegjësia është individuale.
Po, përgjegjësia penale është individuale.
Por a është gjithmonë individuale edhe përgjegjësia politike?
Nëse një kryeministër propozon një person për drejtimin e një prej institucioneve më të ndjeshme të shtetit, nëse e paraqet publikisht atë zgjedhje si një “garanci të plotë”, atëherë publiku ka të drejtë të pyesë se mbi çfarë vlerësimesh, verifikimesh dhe informacioni u mbështet ajo zgjedhje.
Jo për të shpallur fajtor kryeministrin.
Por për të kuptuar nëse mekanizmat politikë dhe institucionalë të përzgjedhjes funksionuan siç duhej.
Kjo është llogaridhënie.
Dhe llogaridhënia nuk është gjyq penal.
Rama ka zgjedhur ta vendosë debatin në një terren tjetër.
Ai flet për prezumimin e pafajësisë. Flet për pavarësinë e drejtësisë. Kritikon atë që e konsideron gjykim publik përpara gjykatës.
Të gjitha këto janë çështje që duhen respektuar.
Por ekziston rreziku që parimi i drejtë i mosndërhyrjes në drejtësi të përdoret politikisht si një perde pas së cilës zhduket çdo pyetje mbi përgjegjësinë institucionale.
Sepse askush nuk po i kërkon Ramës të japë verdiktin e gjykatës.
I kërkohet të japë llogari për vendimet politike të tij.
Dhe kjo është një diferencë thelbësore.
Të kërkosh përgjegjësi politike nuk do të thotë të shpallësh dikë fajtor penalisht.
Pikërisht këtu debati shqiptar shpesh deformohet.
Sapo ngrihet një pyetje për një vendim të qeverisë, ajo interpretohet si sulm politik.
Sapo një gazetar kërkon shpjegime, ai akuzohet se po gjykon.
Sapo opozita kërkon përgjegjësi, përgjigjja zhvendoset te gabimet e opozitës.
Por pyetja mbetet.
Dhe pyetja nuk është e opozitës.
Nuk është e medias.
Nuk është e SPAK-ut.
Është e publikut.
Si u bë verifikimi për një person që do të drejtonte SHISH-in?
Çfarë informacioni kishte në dispozicion qeveria në momentin e propozimit?
Çfarë mekanizmash kontrolli u përdorën?
A funksionuan ata mekanizma?
Dhe nëse nuk funksionuan, kush mban përgjegjësi politike për këtë dështim?
Këto janë pyetje që nuk mund të mbyllen me fjalinë: “drejtësia do të vendosë”.
Sepse drejtësia do të vendosë për përgjegjësinë penale.
Politika duhet të përgjigjet për përgjegjësinë politike.
Ka edhe një element tjetër që e bën çështjen më të ndjeshme.
Bëhet fjalë për SHISH-in.
Jo për një drejtorie të zakonshme të administratës.
Jo për një post ceremonial.
Por për institucionin shtetëror që merret me informacionin dhe sigurinë kombëtare.
Prandaj, kur drejtuesja e këtij institucioni përfundon nën hetim dhe nën masë sigurie, pyetjet për mënyrën se si ajo u përzgjodh nuk janë “mish për mexhelisin politik”.
Janë pyetje institucionale.
Dhe një kryeministër që kërkon të mbrojë standardet e shtetit ligjor duhet të jetë i pari që u përgjigjet.
Jo të fshihet pas tyre.
Sepse shteti ligjor nuk do të thotë vetëm t’ia lësh drejtësisë një dosje.
Do të thotë edhe t’i japësh publikut shpjegime për vendimet politike që ke marrë.
Nuk është e nevojshme që një kryeministër të japë dorëheqjen sa herë që një zyrtar i propozuar prej tij përballet me një hetim.
Një përfundim i tillë do të ishte po aq i nxituar sa të shpallej dikush fajtor përpara gjykatës.
Por është po aq e gabuar të pretendohet se një kryeministër nuk ka asnjë përgjegjësi politike për njerëzit që zgjedh dhe vendos në postet më të rëndësishme të shtetit.
Këto dy gjëra mund të jenë të vërteta njëkohësisht.
Hyseni duhet të përballet me drejtësinë sipas ligjit.
Rama duhet të përballet me pyetjet politike të publikut.
Njëra nuk përjashton tjetrën.
Përkundrazi.
Një demokraci serioze ka nevojë për të dyja.
Dhe këtu qëndron edhe paradoksi i gjithë kësaj historie.
Rama kërkon që drejtësia të jetë aq e pavarur sa të mund të hetojë edhe njerëzit e pushtetit.
Shumë mirë.
Por nëse drejtësia është e pavarur, atëherë politika duhet të jetë po aq e pjekur sa të mos fshihet pas pavarësisë së saj.
Sepse kur drejtësia heton, politika nuk duhet të ndërhyjë.
Por kur një vendim politik vihet në pikëpyetje, politika duhet të shpjegojë.
Këto janë dy standarde të ndryshme.
Dhe Shqipëria ka nevojë për të dyja.
Sot, pyetja nuk është vetëm çfarë do të vendosë gjykata për Vlora Hysenin.
Këtë do ta përcaktojë drejtësia.
Pyetja politike është tjetër:
Çfarë përgjegjësie merr një kryeministër për zgjedhjet e tij kur “garancia e plotë” e djeshme kthehet në një nga çështjet më të ndjeshme institucionale të sotme?
Kjo nuk është kërkesë për një verdikt.
Është kërkesë për një shpjegim.
Dhe shpjegimet nuk janë privilegj i opozitës.
Janë detyrim i pushtetit.
Sepse pushteti nuk matet vetëm me aftësinë për të emëruar.
Matet edhe me gatishmërinë për të dhënë llogari për ata që ka emëruar.
Drejtësia do të vendosë për fajësinë ose pafajësinë e Vlora Hysenit.
Por një çështje tjetër mbetet në tavolinë, krejtësisht politike:
Kush mban përgjegjësi kur një zgjedhje e pushtetit, e paraqitur dje si “garanci e plotë”, sot kërkon shpjegime nga vetë pushteti që e bëri atë zgjedhje?
Këtë pyetje Rama nuk mund ta arrestojë.
Nuk mund ta pezullojë.
Dhe nuk mund ta dërgojë te drejtësia.
Sepse përgjigjja e saj i përket politikës.
Shkruar nga Luigj Shkodrani
Leave a Reply