E lexuam me vëmendje shkrimin e z. Islam Lauka, “Promovim apo degradim libri?”. Një titull i rëndë për një veprimtari kulturore që, sipas tij, qenka shndërruar nga promovim në “degradim”.
Por, para se të degradohet një libër, duhet të ekzistojë një fakt i tillë. Dhe këtu qëndron problemi: shkrimi është shumë më i rëndë se ajo që ndodhi realisht në sallë.
“Muza poetike budiane” është, para së gjithash, Festival Kombëtar i Poezisë, jo konferencë politike dhe as tryezë e posaçme për promovimin e tre librave. Në program kishte poezi, poetë, recitime, vlerësime dhe, ndër të tjera, edhe një hapësirë promovuese për disa vepra të reja. Pra, promovimi ishte pjesë e festivalit, jo festivali pjesë e promovimit.
Për këtë arsye, pretendimi se organizatorët duhej t’i kushtonin një kohë të pakufizuar njërit prej referuesve, ndërkohë që në skenë prisnin dhjetëra pjesëmarrës, është thjesht jashtë logjikës së një festivali. Dhe këtu vjen kontradikta më e madhe.
Z. Lauka shkruan se iu kërkua të fliste “sa më shkurt”, madje e paraqet këtë si një lloj poshtërimi. Por sa foli realisht? Rreth 35 minuta.
Tridhjetë e pesë minuta në një program festivali poetik nuk janë pesë minuta. Janë shtatë herë më shumë se pesë minutat e parashikuara fillimisht. Atëherë lind pyetja e thjeshtë: kush po e kufizonte këtu fjalën e kujt?
Nëse dikush i jepet fjala për disa minuta dhe flet rreth gjysmë ore, pastaj kërkon edhe më shumë kohë, problemi nuk quhet “censurë”. Quhet mosrespektim i kohës së të tjerëve.
Edhe më e rëndë është fjala “censurë”.
Censurë do të ishte të mos t’i jepej fjala. Censurë do të ishte të mos lejohej mendimi. Censurë do të ishte të ndalohej një libër apo një autor.
Por z. Lauka foli. Dhe foli gjatë. Prandaj përdorimi i fjalës “censurë” për një ndërhyrje të moderatorit apo për kufizimin e kohës është jo vetëm i tepruar, por e zhvlerëson vetë kuptimin e kësaj fjale. Në një festival ka një program. Ka moderatorë. Ka orar. Ka pjesëmarrës të tjerë. Dhe ka përgjegjësi për të gjithë sallën. Mikrofoni nuk është pronë e folësit. Është një mjet i përbashkët i aktivitetit.
Një tjetër çështje që më duket e rëndësishme është karakteri i fjalës së mbajtur. Z. Lauka pranon vetë se nuk është specialist i analizës letrare. Kjo nuk përbën faj. Askush nuk është i detyruar të jetë kritik letrar. Por pikërisht për këtë arsye, kur je i ftuar në një festival poetik për të folur për një libër, duhet të kuptosh natyrën e veprimtarisë ku ndodhesh.
Nëse libri trajton një periudhë historike e politike, sigurisht që mund të preken edhe këto aspekte. Por një festival poezie nuk mund të shndërrohet në tribunë politike sipas dëshirës së një folësi. Publiku nuk kishte ardhur për një miting politik. Kishte ardhur për poezinë. Kishte ardhur për poetët. Kishte ardhur për librat. Kishte ardhur për një ngjarje kulturore që Matit i ka kushtuar dhjetë vjet punë. Dhe kjo është ajo që duket se harrohet në gjithë këtë debat.
Dhjetë vjet “Muza poetike budiane” nuk fshihen me një status në Facebook. A mund të ketë pasur mangësi në organizim? Patjetër. Çdo veprimtari njerëzore ka mangësi. Edhe organizatorët tanë mund të kenë gabuar në prezantim, në koordinim apo në menaxhimin e kohës. Këto janë gjëra që mund të diskutohen dhe përmirësohen. Por nga një mangësi organizative deri te përfundimi se një libër është “degraduar”, rruga është shumë e gjatë.
Dhe një gjë tjetër: nuk mund të kërkosh respekt për autorin e një libri duke mos respektuar njëkohësisht autorët, poetët dhe pjesëmarrësit e tjerë që presin të marrin fjalën.
Ali Daci kishte ardhur nga larg dhe meritonte respekt. Për këtë nuk ka diskutim. Por edhe poeti që kishte ardhur nga një qytet tjetër meritonte respekt. Edhe autori tjetër i librit meritonte respekt.
Edhe publiku meritonte respekt. Edhe koha e festivalit meritonte respekt. Dhe, mbi të gjitha, vetë poezia meritonte respekt.
Sa për pretendimin se organizatorët “nuk dinë të mbajnë dy kunguj nën sqetull”, do të përgjigjesha thjesht: ndoshta kungujt janë shumë, por dhjetë vjet festival janë provë se dikush i ka mbajtur deri tani.
“Muza Poetike Budiane” nuk u krijua dje. Nuk u krijua për një person. Nuk u krijua për një libër. Nuk u krijua për një referues. Ajo u krijua dhe është mbajtur gjallë nga njerëz që kanë dhënë kohë, punë, energji dhe shpesh edhe nga xhepi i tyre, vetëm që në Mat të ketë një ngjarje poetike kombëtare.
Prandaj, kritikoni organizimin: po.
Sugjeroni përmirësime: patjetër.
Vini në dukje gabimet: është e drejtë.
Por të quash “degradim libri” një aktivitet vetëm sepse nuk të pëlqeu mënyra si u menaxhua koha jote, është diçka krejt tjetër. Sepse ka një dallim të madh midis kritikës së organizimit dhe gjykimit të pamatur të një pune dhjetëvjeçare.
Dhe ndoshta reflektimi më i drejtë do të ishte ky:
Në një festival ku të gjithë duhet të kenë një minutazh, një mikrofon dhe një hapësirë dinjitoze, madhështia e folësit nuk matet me numrin e minutave që arrin të mbajë mikrofonin në dorë. Matet me respektin që tregon për kohën, fjalën dhe dinjitetin e të tjerëve.
Për ne, “Muza Poetike Budiane” do të vazhdojë. Me gabimet që do t’i korrigjojmë. Me kritikat që do t’i dëgjojmë. Me miqtë që do t’i mirëpresim. Dhe me bindjen se poezia është më e madhe se çdo debat i çastit dhe një traditë dhjetëvjeçare është më e fortë se një status në Facebook.
Zoti Lauka! Ju keni të drejtë të mos ju pëlqejë mënyra si u organizua një pjesë e festivalit. Por nuk keni të drejtë ta përdorni një mikrofon, që ju dha me respekt, për të gjykuar me përçmim një punë që të tjerë e kanë ndërtuar me dhjetë vjet sakrificë. Ju erdhët si i ftuar dhe u dëgjuat gjatë; mos e ngatërroni mikpritjen me detyrimin për t’ju lënë skenën pa kufi. Dhe, mbi të gjitha, mos e quani “censurë” momentin kur dikush ju kujton se edhe të tjerët kanë të drejtë të flasin. Në një festival poezie, nuk është ai që flet më gjatë që ka medoemos më shumë për të thënë. Ndonjëherë, pikërisht aftësia për të ditur se kur duhet të ndalosh është forma më e lartë e respektit për fjalën.
Dhe ju, z. Lauka, para se të shpallni një festival dhjetëvjeçar “të degraduar”, ndoshta do të ishte më e udhës të pyesnit veten nëse problemi ishte vërtet te organizimi apo te pritshmëria juaj për ta kthyer një festival poetik në tribunën tuaj personale.
Hamdi Hysuka,
Klubi letrar “Pjetër Budi” Mat
Burimi/Facebook/Muza Budiane
Leave a Reply