– Shënime për librin poetik “Shpirti” i poetes Lumturie Spahia, redaktor: Ardian Marashi, lektor dhe recensent: Hasan Lekaj, kopertina: Gjergj Spathari, Sh. B. “Camaj-Pipa”, Shkodër, 1997. –
– Pjesa e dytë –
“Fjala ka këmbë, ecën…
Fjala ka tinguj, flet…
Fjala ka nerva, ulurin…
Fjala ka…
përveçse sy.
Nuk shikon ku bie!”
– poezia: “Fjala”, f. 73) –
Në marrëdhënie me librin e saj, vrojtimi dhe komunikimi i Lumes është psikologjik, emocional, filozofik e shoqëror. Ajo vëzhgon shpirtin njerëzor, marrëdhëniet mes njerëzve, plagët morale të shoqërisë, vetminë, krizën e së vërtetës. Poetja nuk ndalet vetëm te përshkrimi i emocioneve, por depërton në thelbin e tyre. Ajo kërkon të zbulojë të vërtetën që fshihet pas heshtjes dhe vuajtjes njerëzore.
Lumturie Spahia e pohon të vërtetën përmes sinqeritetit poetik, vargut të drejtpërdrejtë, revoltës morale, refuzimit të hipokrizisë. Guximi poetik shihet në mbrojtjen e së drejtës, në denoncimin e padrejtësive, në shprehjen e lirë të ndjenjave, në kërkesën për ndershmëri njerëzore. Në poezinë e saj, e vërteta nuk është vetëm ide, por mënyrë jetese dhe qëndrim moral.
Lumturie Spahia përfaqëson një zë poetik të ndjeshëm dhe meditativ në letërsinë shqipe bashkëkohore. Në vëllimin poetik Shpirti, ajo shfaq një botë të pasur shpirtërore ku ndërthuren dhimbja, dashuria, e vërteta dhe guximi moral. Poezia e saj është e mbështetur mbi ndjenjën dhe reflektimin filozofik. Autorja nuk shkruan vetëm për të përshkruar emocione, por për të depërtuar në thellësinë e shpirtit njerëzor. Përmes vargut të saj, lexuesi përballet me pyetje të rëndësishme mbi jetën, të vërtetën dhe ekzistencën. Një nga veçoritë më të rëndësishme të poezisë së Spahisë është sinqeriteti. Ajo nuk fsheh dhimbjen, zhgënjimin apo revoltën. Përkundrazi, i shpreh ato me një gjuhë të qartë, të ngrohtë dhe shpesh simbolike. Kjo e bën poezinë e saj të afërt dhe njerëzore. Në ciklin “Kam lindur”, poetja trajton lindjen si fillim të vetëdijes dhe përballjes me jetën. Ndërsa te “Përralla ime” mbizotëron fryma nostalgjike dhe kërkimi i ëndrrës së humbur. Cikli “Fol drejt” paraqet anën më të fortë morale të autores, ku ajo mbron të vërtetën dhe guximin qytetar. Vrojtimi poetik i Lumturie Spahisë është i mprehtë dhe depërtues. Ajo arrin të shohë jo vetëm dukjen e jetës, por edhe plagët e fshehta të shpirtit njerëzor. Poezia e saj ka ndjeshmëri femërore, por edhe forcë morale. Krijimtaria poetike e Lumturie Spahisë mbetet një dëshmi e fuqisë së fjalës poetike për të shprehur botën e brendshme të njeriut. Poezia e saj është një thirrje për ndershmëri, dashuri dhe guxim përballë jetës.
Analizë: poezia “Dëshpërim”
Lindi Lumja,
dhe bota nuk u gëzua,
Lindi Lumja.
Lindjen time nuk e duartrokitën dritat,
Lindjen time nuk e duartrokitën njerëzit.
Më mirë të mos kisha lindur!?..
(poezia “Dëshpërim”, f. 7)
Poezia “Dëshpërim” shpreh ndjenjën e vetmisë, mohimit dhe dhimbjes ekzistenciale. Poetja paraqet lindjen e saj jo si moment gëzimi, por si një ardhje në botë e pashoqëruar me dashuri dhe mirëpritje. Vargjet krijojnë idenë e një individi që ndihet i pavlerësuar dhe i papranuar nga bota. Kjo ndjenjë e çon subjektin lirik drejt pyetjes tragjike: “Me mirë të mos kisha lindur?!..” Kjo pyetje nuk duhet kuptuar si dëshirë për vdekje, por si shprehje e një dëshpërimi të thellë shpirtëror dhe e krizës së identitetit.
Tema kryesore është vetmia shpirtërore, mungesa e dashurisë njerëzore, dëshpërimi ekzistencial, ndjenja e refuzimit nga bota. Poetja trajton dramën e individit që kërkon pranim dhe ngrohtësi njerëzore, por përballet me heshtje dhe ftohtësi. Ndaj, dhe motivet kryesore janë: – motivi i lindjes, – motivi i mohimit, – motivi i vetmisë, – motivi i dhimbjes njerëzore. Lindja, që zakonisht simbolizon gëzim dhe shpresë, këtu shfaqet si simbol i trishtimit dhe braktisjes.
Figuracioni letrar: Personifikimi. “nuk e duartrokitën dritat”. Dritat paraqiten si qenie njerëzore që mund të duartrokasin. Ky personifikim thekson mungesën totale të gëzimit për ardhjen e autores në jetë. Figuracioni letrar: Përsëritja. “Lindi Lumja”. Përsëritja e vargut krijon efekt emocional dhe dramatik. Ajo thekson faktin e lindjes, por edhe ironinë e mungesës së lumturisë.
Figuracioni letrar: Pyetja retorike. “Më mirë të mos kisha lindur?!..” Kjo pyetje është kulmi emocional i poezisë. Ajo shpreh revoltë, zhgënjim dhe dëshpërim të thellë. Ndaj dhe toni e ndjenja janë: elegjiake, të trishtuara, meditative dhe revoltuese deri në heshtje. Ndihet dëshpërimi shpirtëror. Poezia përcjell idenë se njeriu ka nevojë për dashuri, pranim dhe vlerësim. Kur mungojnë këto, lind ndjenja e boshllëkut dhe e mohimit të vetvetes. Poetja kërkon të tregojë dramën e shpirtit njerëzor që ndihet i vetmuar në botë.
Shkodër, më, 07.05.2026 (xhahidbushati)
Burimi/Facebook
Leave a Reply