Nga Mbreti Agron, te Teuta, Mbretëresha e Deteve, te Mbreti fisnik Ghent. Si e sfidoi dhe luftoi mbretëria ilire Romën, perandorinë më të madhe në histori.
Ndërsa shtetet e Engjëjve, Taulantëve dhe ajo e Epirit, që nga mesi i shekullit III u dobësuan dhe shpejt ranë si pasojë e luftërave shkatërruese dhe të përgjakshme të jashtme dhe të brendshme, një shtet i ri ilir, shteti i Ardianëve.
Ai hyri në arenën politike me energji të madhe. Vendbanimet e para të Ardianëve ishin provincat që shtriheshin në veri të lumit Narona (Narenta e sotme) deri në tokat e Dalmatëve.
Në mesin e shekullit Mbreti i tretë i Ardianëve ishte Agroni (250-231 p.e.s.). Gjatë sundimit të tij, shteti Ardian u bë i fuqishëm. Ai përgatiti forca të mëdha detare dhe tokësore, “më të mëdhatë që kishin mbretërit e Ilirisë deri atëherë”, siç thotë Polibi. Këto forca i mundësuan Agronit të ndiqte një politikë të jashtme aktive. Në fillim ai sulmoi dhe ia aneksoi shtetit të tij disa nga kolonitë greke të bregdetit dalmat. Prej tyre, ai pushtoi me lehtësi Farin dhe Korkyrën e Zezë, ndërsa Isa i përballoi sulmet ilire për një kohë të gjatë.
Pas kësaj, Agroni ndërmori një sërë veprimesh detare përtej Adriatikut dhe Jonit. Anijet dhe njerëzit e tij arritën thellë në brigjet e mesdheut të jugut . “Lakonia është bërë pre e piratëve ilirë”, tha mbreti i Spartës, Kleomeni. Krahas sulmeve detare, Agroni sulmoi Ilirinë jugore nga toka. Ai nënshtroi Dokleatët (në Mal të Zi) dhe mori qendrën e Labaitëve, Shkodrën. Më vonë, nën sundimin e Ardianëve ra qyteti i Lisit, Parthinët dhe fise të tjera ilire, të cilat më parë ishin pjesë e mbretërisë së Taulantëve.
Mbretëria e Ardianëve tani shtrihej në një territor të gjerë që përfshinte Dalmacinë qendrore dhe ishujt dalmatë, Hercegovinën jugore dhe tokat e Shqipërisë deri në Vjosë. Pushtimet e njëpasnjëshme e rritën shumë fuqinë e shtetit Ardian dhe autoritetin e tij politik në sytë e fqinjëve.
Ato i lejuan Agronit të korrte një tjetër fitore – diplomatike – për të vendosur marrëdhënie aleance me një nga fuqitë më të mëdha në Ballkan në atë kohë, Maqedoninë. Kjo aleancë i mundësoi atij të zbatonte politikën e pushtimit më lehtë.
Në marrëveshje me mbretin e Maqedonisë, Demetri II Agroni sulmoi nga deti, në vitin 231, etolët, të cilët kishin rrethuar qytetin e Medionit në Akarnani dhe po kërcënonin pavarësinë e tij. Etolët thyen sulmin e fuqishëm të ushtrisë ilire dhe qyteti u shpëtua nga rrethimi. Kjo fitore u dha ilirëve plaçkë të madhe dhe shumë skllevër.
Pas vdekjes së Agronit (231 p.e.s.) gruaja e tij Teuta vazhdoi politikën e tij, e cila sundoi si tutore e mbretit të vogël Pines.
Kur mbretërit ilirë Agron, Teuta dhe Genti e injoruan Romën
Teuta
Me ardhjen e një gruaje në krye të kësaj dinastie, gjërat nuk do të ndryshonin, përkundrazi, fama do të shkonte përtej kufijve të Ilirisë dhe Mbretëresha Teuta do të bëhej makthi i anijeve në dete.
E fundit, që do t’i jepte fund jo vetëm kësaj dinastie, por edhe historisë së mbretërisë së ilirëve, do të ishte Genti.
Koha e Mbretëreshës së Deteve, siç është quajtur ndryshe Mbretëresha Teuta, daton që nga viti 230-228 para Krishtit. Ajo nuk qëndroi gjatë në pushtet, por vepra dhe lavdia e saj kanë triumfuar deri në ditët tona.
Si vazhdim i emancipimit të grave dhe kulturës magjepsëse të Ilirisë, pati edhe ardhjen në fron të Mbretëreshës Teuta, gruas së dytë të Agronit. Mbreti Agron kishte dy gra, por sigurisht Teuta kishte autoritetin dhe mençurinë e duhur për t’u bërë Mbretëreshë.
Ajo u vu në krye të shtetit dhe ushtrisë ilire dhe e udhëhoqi shtetin në një periudhë të begatë, por dora dhe mendja e saj do të nevojiteshin për ta çuar më tej këtë përparim. Teuta u bazua dhe u përpoq të çonte përpara planet gjysmë të majta të Mbretit Agron, për sa i përket forcimit të mëtejshëm të rendit shtetëror, dhe ajo që duhet përmendur është se ajo i dha përparësi qeverisë qendrore, i dha impulse zhvillimit ekonomiko-kulturor të qyteteve si dhe forcimit në fushën ushtarake. Ajo u kujdes të mos shkelte kufijtë e mëparshëm të Mbretërisë. Por vlen të përmendet se ai i kushtoi vëmendjen kryesore flotës, ndërtoi disa anije luftarake të quajtura “Liburne”, të cilat sundonin Detin Adriatik. Një shtet kaq i fuqishëm, me një fuqi të madhe detare, që sfidonte hyrjen në Mesdhe. Nuk mund të pranohej as në heshtje nga vendet fqinje. Sidomos nga fakti që kreu i këtij vendi ishte një grua.
Teuta u bë objekt interesi dhe diskutimi në shtetet përreth, veçanërisht në Romë, a mund ta duronte Perandoria Romake rivalitetin e një gruaje?
Kështu, kur disa anije romake u sulmuan në Adriatik nga disa anije ilire. Roma dërgoi dy konsuj, Lain dhe Korongai, në Lisus- për t’i kërkuar Teutës të ndërhynte për të ndaluar sulmin detar.
Burimi/Facebook
Leave a Reply