Michael Rossi
Pasi lidershipi shqiptar etnik i Kosovës shpalli pavarësinë nga Serbia në vitin 2008, territori ka mbetur një subjekt i diskutueshëm dhe pjesërisht sovran. Aktualisht, ajo zotëron njohje nga më shumë se 110 vende të ndryshme në pushtet dhe ndikim si Shtetet e Bashkuara dhe Gjermania. Megjithatë, sovraniteti i Kosovës mbetet de facto; ajo ende nuk ka arritur të anëtarësohet në Kombet e Bashkuara, ka vetëm perspektiva të largëta për të hyrë në Bashkimin Evropian dhe është ende shumë e varur nga sponsorizimi diplomatik i shteteve mbrojtëse që flasin në mbrojtje të saj. Aktualisht, sovraniteti i Kosovës është kundërshtuar nga Serbia, e cila gëzon mbështetje nga anëtarët e Këshillit të Sigurimit, Rusia dhe Kina; pesë vende në BE, duke përfshirë Spanjën dhe Qipron, të cilat të dy kanë problemet separatiste të tyre; dhe një numër vendesh të tjera në mbarë botën si India, Brazili dhe Indonezia. Si e tillë, Kosova e gjen veten në një konflikt të ngrirë, të ngjashëm me territoret e tjera të diskutueshme, si Qiproja Veriore, Nagorni-Karabahu, Transnistria dhe Abkhazia.
Të gjithë janë funksionalisht të ndarë nga shteti që u larguan, por të gjithë nuk janë në gjendje të marrin sovranitetin de jure. Që nga viti 2011, Bashkimi Evropian është përfshirë në mënyrë aktive në organizimin e një “normalizimi të marrëdhënieve” midis Serbisë dhe Kosovës. Një numër propozimesh parashikojnë, që të dyja palët të vijnë në një lloj “modus vivendi” ose (mënyrë jetese), që mund ose nuk mund të përfshijë njohjen, por sigurisht bën thirrje për një Kosovë të qëndrueshme, demokratike, të integruar dhe multietnike, me një minoritet serb të fuqizuar që mban lidhje të forta institucionale me shtetin e tij mëmë. Problemi është se asnjë marrëveshje nuk është arritur, që do të thotë se anëtarësimi në OKB ose BE mbetet i bllokuar pafundësisht. Një opsion që shpesh del në pah është ndarja e Kosovës në lumin Ibër. Kjo do të thotë të riformohet një territor në Serbinë veriore, të territorit që është shumicë e populluar nga serbët etnikë dhe ka rezistuar në mënyrë efektive duke u integruar në qeverinë shqiptare, të udhëhequr nga shqiptarët në Prishtinë. Si kthim, Serbia do të njihte pjesën tjetër të territorit si shtet të pavarur.
Ndarja zyrtarisht është kundërshtuar zyrtarisht nga të gjitha palët, duke përfshirë BE, OKB dhe Shtetet e Bashkuara, por shpesh është sugjeruar nga një numër i politikëbërësve dhe analistëve, si një lloj zgjidhjeje e fundit, për t’i dhënë fund një bllokimi të vështirë. Kohët e fundit, zyrtarët në administratën Trump, duke përfshirë Këshilltarin e Sigurisë Kombëtare John Bolton, kanë deklaruar se nuk janë më kundër një ideje të tillë, nëse Beogradi dhe Prishtina bien dakord për të. Tani flitet për ndarjen e Kosovës së bashku me një “shkëmbim territorial” më të madh, në të cilën pjesa më e madhe e serbëve të Kosovës veriore, i është dhënë Serbisë, ndërsa Kosova fiton rajonin e Luginës së Preshevës me shumicë shqiptare nën Serbi. Përveç kësaj, Kosovës thuhet se do t’i jepet anëtarësia në OKB, ndërsa Serbia do të marrë dritën e gjelbër proverbiale për anëtarësimin në Bashkimin Evropian. Burimi i këtyre thashethemeve është presidenti i Serbisë, Aleksandar Vuçiç, dramaturgja e madhe politike, e të cilit tenton ta portretizojë atë si personin e vetëm që qëndron midis Serbisë dhe një katastrofe diplomatike mbi fatin e Kosovës.
Ndërsa ai as nuk ka konfirmuar as mohuar se po zhvillohen diskutime të tilla me Hashim Thaçin, homologun e tij kosovar, një bisedë e tillë ka ripërtërirë tension midis dy komuniteteve. Argumentet në favor të ndarjes së Kosovës, kanë ekzistuar që nga viti 1999 dhe kanë tendenca të përqendrohen në pikat e mëposhtme: Së pari, veriu i Kosovës kurrë nuk ka qenë nën kontrollin e Prishtinës, qoftë gjatë periudhës kalimtare pas ndërhyrjes së NATO-s në vitin 1999, ose pas shpalljes së pavarësisë së Kosovës në vitin 2008. Si e tillë, Prishtinës i mungon autoriteti dhe legjitimiteti midis një popullsie që identifikon shumicën si qytetarë të Serbisë, sepse për të gjitha qëllimet, Serbia kurrë nuk ka pushuar së funksionuari atje. Kartat e identifikimit lëshohen nga Beogradi, mallrat blihen me dinarin serb, posterat e zgjedhjeve serbe mbulojnë muret dhe shenjat, dhe politikanët nga Beogradi rregullisht e vizitojnë rajonin. Stacionet radiotelevizive serbe mbushin valët, kompanitë e pushtetit serb dhe telekomunikacionet ofrojnë shërbim të pandërprerë dhe shkollat vazhdojnë të funksionojnë brenda një kurrikule arsimore serbe. Së dyti, pavarësisht pretendimeve zyrtare nga udhëheqësit shqiptarë të Kosovës, për integritetin territorial dhe pacenueshmërinë e kufijve, shumica e dinë se veriu i kontrolluar nga serbët, nuk do të integrohet plotësisht.
Pushteti i vërtetë është një përzierje e autoritetit nga Beogradi, bosët lokalë dhe një rrjeti të sofistikuar kriminal, të organizuar që udhëheqin tri komunat dhe qendrën urbane të Mitrovicës në veri të Ibrit, si një rajon i shkëputur brenda një entiteti separatist. Për vite me radhë, lidershipi shqiptar i Kosovës ka akuzuar veriun, se ka drejtuar një sërë sistemesh paralele politike, ekonomike dhe sociale me mbështetje financiare nga Beogradi – një deklaratë ironike për t’u bërë qëkur rrënjët e separatizmit shqiptar në rajon filluan me “paralele” institucionale dhe bojkotin aktiv, ndaj shtetit të atëhershëm jugosllav. Kohët e fundit, këto institucione paralele serbe kanë evoluar në partitë dhe organizatat politike të njohura në Kushtetutë brenda Kosovës, por ata ende marrin urdhrat e tyre nga Beogradi dhe jo nga Prishtina. Një argument i tretë në favor të ndarjes sugjeron se duhet të ketë të paktën një lloj “koncesioni” për Serbinë nëse Kosova do të fitojë pavarësinë de jure. Veriu kurrë nuk do të integrohet, prandaj argumenti shkon, por është pjesa e vetme e Kosovës që Serbia mund të mbrojë në mënyrë të dukshme, për shkak të afërsisë gjeografike të saj. Duke pasur parasysh këtë realitet, disa zyrtarë serbë favorizojnë ndarjen për të shpëtuar atë që mund të shpëtohet, para se gjithçka të humbasë, apo kështu racionalizimi ka shkuar për vite në mesin e zyrtarëve në Beograd. Kjo gjithashtu do të thotë se Serbia do të heqë dorë nga çdo kërkesë për pjesën tjetër të Kosovës, e cila gjithashtu mund të përfshijë një transferim të të gjithë serbëve që jetojnë në jug të Ibrit. Në mënyrë të ngjashme, ideja e shkëmbimit territorial të Kosovës veriore për Luginën e Preshevës është konsideruar në disa qarqe shqiptare të Kosovës si kompensim për ta “duke i dhënë fund veriut”./Foreign Policy/
http://shekulli.com.al
Leave a Reply