Inicuesi telenovelës së parë ishte Ilir Meta
Todi Lubonja thoshte se television do të thotë, film, sport, lajme
Televizionet shqiptare vuajnë për telenovela made in Albania
Televizioni tek ne është kthyer në një radio me figurë
Politika është kthyer në sportin real të shqiptarëve.
Albert ZHOLI
Telenovelat janë kryefjala e grave në bisedat e çdo dite. Ndrohen stacionet në emisionet e mbrëmjes për të kërkuar telenovelat. Në Shqipëri blihen telenovela nga të katër anët e botës dhe vetëm Shqipëria nuk prodhon telenovela. Kjo krizë vjen për shkak të mungesës së fondeve dhe jo për shkak të mos pasjes së skenarëve. Skenarët janë, por fondet jo. Telenovekat e para në televizioin shqiptar i përkasin viteve 1980 me serialin e bukur “Skllavja Izaura” të blerë në Brazil dhe vazhdon deri më sot me “Ezel”. Por ajo që i mungon televizionevë shqiptare janë telenovelat Made in Albania kur dhe Zimbabve prodhon telenovelat e saj.
Kohët e fundit shikohet se në televizionet shqiptare po mbizotërojnë telenovelat e huaja kryesisht ato turke. Cili është niveli i këtyre telenovelave?
Pas telenovelave shikuesi ka rendaur gjithmonë, pra janë të dashuruar me to. Ka shumë vite që telenovelat zënë nëj vend të rëndsishëm në programet televizive, të cilat janë ndjekur me shumë interes. Për herë të parë telenovelat e huaja kanë hyrë në ekranin e vogël shqiptar në fund të viteve 1980, të marra nga Brazili siç ka qenë “Skllavja Izaura”, e cila ka pasur një shikim impresionues, si nga meshkujt ashtu dhe nga femrat ndoshta se ka qenë telenovela e parë e shfaqur në ekranin e vogël shqiptar pra në TVSH (s ii vetmi television i asaj kohe). Por duhet thënë se telenovela sot lëvrohet nga të gjithë televizioneve shqiptare. Që nga Zimbabve deri në Korenë e Jugut, që nga Brazili ku lindën telenovelat e para dhe deri në Siri, gjen telenovela të prodhuara enkas nga televizionet vendase për publikun e tyre. Për fat të keq ne kemi zgjedhur rrugën më të lehtë, me më pak kosto atë të importimit të telenovelave, nnga vënde të tjera ku herë dominojnë telenovelat latinoamerikane dhe herë herë ato turke. Turqit hynë në tregun e telenovelave duke kuptuar, se telenovela është një gjini e domosdoshme për televizionet. Pra telenovela nuk duhet ti mungojë televizionit ashtu sikurse lajmet. A mund të parafytyrohet një television të mos japë lajme një natë? Eshtë e pa konceptueshme, ashtu duhet të jetë për një programues televizioni edhe për telenovelat. Për nëj specialist të televizionit telenovela është një gjini, e domosdoshme, pjesë përbërëse e skeletit, në programin e çdo televizioni të botës. Kjo për televizionet gjeneraliste, jo për televizionet muzikore, apo ato tematik. Pra për televizionet gjeneraliste telenovela është pjesë e barabartë me lajmet e barabartë me aktualitetin.
Pse nuk lëvrohet telenovela në Shqipëri?
Edhe unë që jam marër me këtë gjini nuk di se si ti përgjigjem. Nuk kuptoj dot pse nuk lëvrohet apo prodhohet telenovela në Shqipëri. Ndoshta se televizioni tek ne është kthyer në një radio me figurë. Të gjitha programet pas orës tetë e gjysëm atë që gjithë bota e quan mbrëmja e parë e televizionit (20-30 deri 22 e 30), tek ne janë të mbushura me biseda politike. Nuk ka teelvizion tek ne që pas kësaj ore të mos ketë nëj bisedë, debat, opinion vetëm e vetëm me politikë. Pra biseda të pafundme të gjata ku për fat të keq dominojnë vetëm dhe vetëm politikanë. Politika ëshët kthyer në sportin real të shqiptarëve. Përmbytja e ekranit me politikë në këtë orë, në orët më të mira për teleshikuesin është nëj fatkeqësi kombëtare.
Ku është dallimi i telenovelës nga filmi artistik?
Telenovelat më parë janë quajtur serial. Dhe seriali ka lindur krejt rastësisht në vitin 1947 ku një television shfaqte një film artistic por për arsye të ngushtimit të programeve u detyrua që këtë film artistic ta ndajë në tre pjesë. U vu re se filmi artistic i ndarë në tre pjesë pati ëm shumë sukses se filmi artistic në kushte reale në ekranin e madh si film i plotë. Qysh nga ajo kohë programuesit televiziv synuan drejt filamve serialë. Pjesë të programit. Pra lindën serialet e parë që në Amerikën Latine u quajtën telenovela dhe në japoni po ashtu. Mund t’ju them se Japonia mban vendin e parë në botë për gjatësinë e një telenovele. Telenovelat në Japoni kanë lindur ën vitin 1952, dhe ka telenovela që vazhdojnë edhe sot edhe pse aktorët dhe regjisorët e fillimit të tyre kanë ndruar jetë, të cilat vahzdojnë me aktorë dhe regjisorë të tjerë. Kjo ndodh sepse japonezët i quajnë telenovelat si një phesë fondamentale të televizionit. Këto tregojnë se sa vend zënë vend zënë ën programet televizive telenovelat, madje në oraret më shumë të shikushem, më të ndjekura. Pra ndryshimi i një filmi të mirëfilltë artistic nga një telenovelë është se një film artistic jepet për një orë e gjysmë në kinema me ekran të madhe ndërsa telenovela ka një grep që jepet pjesë pjesë dhe e mban në ethe shikuesin. Telenovela është ëm shumë me tema familjare, romatike, në përgjithësi me tema që kërkohet nga publiku i mesëm, dhe në mënyrë të veçantë telenovela ka si bazë dialogun,. Pra telenovela është një gjini mes teatrit dhe filmit, ndrësa filmi artistic ka veprimin në bazë të tij, ka zgjidhjen e konfliktit për nëj orë e gjysëm duke mos lënë shtigje për interpretime të tjera. Pra këto nuk ndodhin në një telenovelë. Telenovela vazhdon me vite të tëra dhe duket gjithmonë e freskët sepse ecën parallel me problemet që ka koha, familja etj, që e bëjnë shumë të adshur për nëj public shumë të gjerë.
Mund të na thoni diçka për telenovelën tuaj të parë dhe më tej të dytën?
Deri më sot unë kam bërë dy telenovela dhe nuk di se për çfarë arsye absurde nuk vahzdojnë të lëvrohen. Telenovela ime e parë ka qenë “Njerëz dhe fate” me 20 seri e cila do vazhdonte dhe më tej, pasi skenaristi Ruzhdi Pulaha e kishte përgatitur skenarin dhe për aq seri të tjera, por nuk u gjendën fondet dhe u la ne mës. Me thënë të drejtën si nga unë edhe nga skenariti Pulaha ishte menduar që telenovela nuk do të ndalte kurrë, por ja që u la në mes…Telenovela për vetë natyrën e saj do të ishte një përkrahje e madhe për të gjithë aktorët e rinj, që për fat të keq janë me shumicë dhe të papunë, pasi ato do të krijonin një mundësi të amdhe punësimi për këtë kategori. Kështu telenovela do të nxiste dhe filmin artistic që për fat të keq si dhe futbolli janë ën fund të tabelës së klasifikimit në rang europian. Telenovela e dytë ku unë kam qenë regjisro ka qenë “Dhimbja e dashurisë” një telenovelë me 10 seri e shkruar nga Bashki Kozeli e trajtuar me problemet e kohës, mbi një kastë aktorësh të vjetër dhe të rinj, një ansambël për nxitjen e të rninjve dhe konsolidimin e mënyrës së luajtjes të të vjetërve. Mendoj se pavarsisht nga niveli, telenovelat kanë luajtur një rol të veçantë në zhvillimin e televizinit tek ne, ku qysh në vitin 2001 që është realizuar telenovela e parë, është ritransmetuar thuajse në çdo 6 muaj, në television në orare të ndryshme , që nga orët e mëngjesit dhe deri ën orët e vona të natës dhe gjithmonë kam vënë re se njerëz të veçantë më kanë përgëzuar sikur ajo të jetë realizuar sot. Kjo më gëzon se telenovela ka një mision dhe ky mission është që të ndiqet në popull dhe të trajtojë ato halle që ka populli. Sot në mungesë të tyre, pra të telenovelave shqiptare. Boshllëqet në televizionet tona mbushen me telenovela turke që kanë një nivel të mirë artistic, më të mirë se ato latinoamrikane, të xhiruara bukur, profesionalisht s’kanë asnjë të metë, por e meta e tyre e madhe është se nuk i përkasin interesave të publikut shqiptar, duke filluar që nga “Sulltani i madhërishëm” dhe deri tek “Ezel”., etj…telenovela e parë është inicuar nga ish Kryeministri Ilir Meta…
Në ç’mënyrë nga Ilir Meta?
Sepse në fund të vitit kishte ngelur nëj fond i filmit pa u konsumuar. Ilir Meta mer në telefon ish drejtorin Eduart Mazi dhe i thotë që lëvrojeni këtë fond për filma. Drejtori vjen tek unë dhe më thotë si mund yë bëjmë nëj film. Unë i them e kemi gati me Ruzdhi pulahën. Kështu mori udhë telenovela “Njerës dhe fate”.
Mos vallë duhet tu mbyllet prota telenovelave të huaja?
Jo! Aspak! Nuk jam i këtij mendimi, por ama tu hapet porta edhe telenovelave shqiptare se kanë apsur sukses.
Kur ka filluar për herë të parë në TVSH Ylli Pepo dhe cili ishte emisoni i parë?
Në vitin 1969 dhe tashmë mbush 44 vjet pa lëvizur asnjë second nga TVSH. Emisoni im i parë ka qenë nëj cikël “Udhëtim në Lashtësi” i cii është anulluar, nuk është transmetuar, pas ii ftuar në studio ishin dy figura njëri prej të cilëve ishte arkeologu Neritan Ceka, i cili sipas mendimit të politikës së athersshe ishte i dyshimtë. Sipas orientimeve të Partisë ai nuk duhej të dilte në emission. Emisioni su transmetua kurrë. Isha skenarist sepse athere skishin hyrë regjisorët në television.
Në kuadrin e 100-vjetorit të Pavarsisë cilat janë objektivat e Pepos?
Kam një sërë dokumentarësh që kam bërë për këtë 100-vjetor ku unë do të veçoj katër të tillë. I pari titullohet “Mure dhe ura” një dokumentar për vlerat historike dhe arqitekttonike që kanë katër qytete afër njëri tjetrit, si Gjirokastra, Janina, Ohri dhe Prizreni që përbëjnë një thesar Ballkanik. Një film tjetër është realizuar me skenaristen e mirënjohur Zana Zyrakja, mbi një grua mami në Malishevë të Kosovës, e cila ka pritur në male gjatë luftës së Kosovës rreth 100 lindje ku të gjithë vogëlushët kanë jetuar, pa asnjë vdekje kur flasim në kushte lufte. Fimi quhet “një histori e rrallë’. Filmi tjetër është për luginën e valbonës ku unë ftoj të gjithë shqipatrët ta vizitojnë pasi ka një pamje mahnitëse dhe një mikpritje po kaq mahnitëse. Nga ana tjetër kam një film për nëj nga figurat më legjendare të futbollit tonë, Refik Resmen i cili ndodhet në tabelën e klasifikimit i pesti për golat që ka shënuar në një kampionat që vjen pas Messsit dhe tre të tjerëve. Ky fakt nuk përmendet.
Cilat janë rubrikat më të domosdoshme për një television?
Todi Lubonja thoshte, tre janë shtyllat që e mbajnë një television: lajmet, sporti dhe filmi. Kjo është e pakundërshtueshme.
Per”Alba – Dansk” Shkodrani
Leave a Reply