Në mbrëmjen kur Sami Repishti doli nga shtëpia për t’u arratisur, familja nuk e dinte se ai po largohej nga Shqipëria. Ishte gushti i vitit 1959. Kishte dalë nga burgu tre vjet më parë, punonte për të mbajtur familjen dhe sapo kishte marrë një paralajmërim nga një i njohur. Emri i tij ishte përsëri në listën e arrestimeve.
Kush e dënoi Sami Repishtin dhe përse
Sami Repishti lindi më 6 prill 1925 në lagjen Dudas të Shkodrës. Në moshën 14-vjeçare mori pjesë në demonstratat kundër pushtimit italian. Pas luftës u angazhua në Organizatën e Rinisë Demokratike. Sipas dëshmisë së tij, grupi përgatiti një memorandum për një deputet britanik, ku denonconte manipulimin e zgjedhjeve të vitit 1945. Repishti e përktheu memorandumin në frëngjisht. Kryetari i grupit, inxhinieri Fahri Rusi, u pushkatua.
Repishtin e arrestuan më 22 tetor 1946, kur ishte 21 vjeç. Ai rrëfen se u torturua gjatë muajve të hetuesisë. U akuzua për agjitacion e propagandë kundër pushtetit dhe u nxor në gjyqin e parë të lidhur me Kryengritjen e Postribës.
Më 27 nëntor 1947, në sallën e kinemasë Rozafat, Gjykata Ushtarake e Shkodrës e dënoi me 15 vjet burgim të rëndë dhe punë të detyruar. Trupin gjykues e kryesonte Misto Blaci, me anëtarë Pertef Alizotin dhe Anastas Koroveshin. Prokurori ushtarak Namik Qemali kërkoi 15 vjet burg për Repishtin dhe dënimin me vdekje për nëntë të pandehur të tjerë.
Shyqyri Çoku dhe torturat në Kuvendin e Françeskanëve
Në dëshminë e tij të botuar më 2015, Repishti e përmend me emër Shyqyri Çokun, të njohur si “Rreshter Shyqi”. Sipas Repishtit, Çoku ishte përgjegjës i rojeve në Kuvendin e Françeskanëve në Shkodër, të kthyer në burg. Repishti dëshmon se Çoku urdhëronte që të burgosurit të lidheshin me zinxhirë, t’u hiqej buka e uji dhe të rriheshin. Ai e kujton edhe duke i goditur me shkop e me shqelma rrugës për në zyrën e hetuesisë.
Çoku deklaroi në gazetën Shekulli se nuk e kishte njohur Repishtin dhe se nuk e kishte pasur në hetuesi. Repishti iu përgjigj se pyetjet në hetuesi ia kishin bërë Zoi Themeli, Lefter Lakrori dhe Fadil Kapizyzi. Për Çokun ai përsëriti akuzën për dhunën që, sipas tij, kishte urdhëruar dhe ushtruar si përgjegjës i rojeve.
Kur emri i Çokut doli në listën e të dekoruarve nga Ministria e Mbrojtjes, Repishti protestoi publikisht. Sipas tij, dekorata ishte dhënë më 29 nëntor 2014. Ai e quajti atë një fyerje për viktimat dhe i kërkoi ministres së atëhershme të Mbrojtjes, Mimi Kodheli, të jepte dorëheqjen.
Çfarë i bëri regjimi familjes së tij
Repishti vuajti afro dhjetë vjet në burgun e Shkodrës dhe në kampe pune të detyruar. Në dëshmitë e tij përmend Bedenin, Maliqin, kënetat e Myzeqesë dhe punën në aerodromet e Beratit e të Rinasit. U lirua më 1 korrik 1956.
Në vitin 1949, ndërsa Samiu ishte në burg, regjimi internoi nënën, motrën dhe vëllanë e tij të mitur në Berat dhe në Veliqot të Tepelenës. Repishti tregonte se barra e mbajtjes së familjes kishte rënë mbi vëllanë 14-vjeçar, të detyruar të punonte në kushte të rënda.
Kur doli nga burgu, e gjeti nënën dhe motrën duke bërë punë të rënda krahu. Edhe ai nxirrte bukën me punë në kanale e në ndërtime. Pas arratisjes dhe vendosjes në Amerikë, sipas dëshmisë së tij, regjimi e pengoi t’i dërgonte ndihmë familjes.
Si u arratis përmes Bunës
Pasi u paralajmërua për një arrestim të ri, Repishti kërkoi ndihmën e ish-bashkëvuajtësve. Muhamet Fejza e ndihmoi të lidhej me Muho Seit Toshin, ish-shok burgu nga Vithgari i Anës së Malit, që njihte zonën kufitare dhe pranoi ta shoqëronte.
U përshëndet me familjen pa i treguar planin. Kur u nda nga e ëma, mendonte se mund të mos e shihte më. Kaloi urën e Bahçallëkut dhe priti i fshehur pranë Bunës. Kur pa tri ndezje drite nga bregu tjetër, u hodh në lumë. Në anën tjetër e priste Muho Toshi. Më 22 gusht 1959, Repishti kaloi kufirin me Jugosllavinë.
Autoritetet jugosllave e mbajtën rreth 11 muaj në izolim dhe më pas e dërguan në kampin e Gerovës, në Kroaci. Në vitin 1961 u largua për në Itali dhe në prill 1962 mbërriti në Shtetet e Bashkuara.
Shërbimi ndaj atdheut dhe vdekja në mërgim
Sami Repishti i shërbeu Shqipërisë edhe nga larg. Në Amerikë mori doktoraturën dhe dha mësim. Në librat “Pika loti” dhe “Nën hijen e Rozafës” dëshmoi për burgjet e diktaturës dhe shkroi për bashkëvuajtësit e tij, që emrat dhe historitë e tyre të mos humbnin. Në institucionet amerikane ngriti zërin për lirinë e Kosovës dhe punoi për vite që çështja e saj të dëgjohej atje ku merreshin vendime.
Më 27 nëntor 2024, Sami Repishti mbylli sytë në Shtetet e Bashkuara, në moshën 99-vjeçare. Ishte po ajo datë kur, 77 vjet më parë, Gjykata Ushtarake e Shkodrës e kishte dënuar me 15 vjet burg. U shua larg Shkodrës, larg shtëpisë prej së cilës ishte larguar një mbrëmje gushti, me frikën se po e shihte nënën për herë të fundit.
Shqipëria i ka borxh Sami Repishtit të ruajë dëshminë që ai la. Në të janë vitet e burgut, puna e rëndë e nënës dhe e motrës, barra që iu vu mbi supe një vëllai 14-vjeçar. Janë edhe vitet që ai, nga mërgimi, ia kushtoi lirisë së Kosovës dhe kujtesës së Shqipërisë.
K. Cekani
Burimi/Facebook


Leave a Reply