Shkodra, një nga qytetet më të vjetra dhe më me identitet në Shqipëri, nuk humbi vetëm ndërtesa gjatë regjimit komunist. Ajo humbi pjesë të rëndësishme të kujtesës së saj historike, arkitekturore dhe kulturore.
Komunizmi nuk u mjaftua me ndryshimin e mënyrës së jetesës së qytetit, por ndërhyri edhe në identitetin e tij urban. Objekte me vlera historike, banesa karakteristike, ndërtesa qytetare, institucione fetare dhe gjurmë të një kulture shekullore u zhdukën, u tjetërsuan ose u lanë në harresë. Në emër të ideologjisë, të luftës kundër së kaluarës dhe të një modernizimi të imponuar, Shkodra u detyrua të paguante një çmim të rëndë.
Më e dhimbshme ishte goditja ndaj trashëgimisë fetare dhe kulturore. Në vitin 1967, me fushatën kundër institucioneve fetare, u mbyllën kisha, xhami dhe objekte të tjera kulti. Këto nuk ishin thjesht ndërtesa fetare, por dëshmi të bashkëjetesës, të historisë dhe të identitetit shumëkulturor të qytetit.
Një nga shembujt më tragjik të kësaj periudhe ishte kisha e Shën Mërisë në Vaun e Dejës, një monument i shekullit XIII, me vlera të jashtëzakonshme arkitekturore dhe afreske historike. Në vitin 1969 ajo u hodh në erë me dinamit, megjithëse ishte shpallur monument kulture. Madje, dokumentet e kohës dëshmojnë se Instituti i Monumenteve kishte ngritur shqetësimin për shkatërrimin e saj. memorie.al +1
Por goditja nuk ishte vetëm ndaj objekteve fetare. Edhe arkitektura tradicionale qytetare u prek rëndë. Në vitin 1983, një pjesë e madhe e banesave tradicionale shkodrane, me oborre dhe arkitekturë karakteristike osmane, u shembën për t’u zëvendësuar nga ndërtime të reja. Edhe vilat e periudhës italiane humbën një pjesë të madhe të pranisë së tyre në peizazhin urban. iris.unife.it +1
Shkodra, qyteti i kulturës, i fotografisë, i muzikës, i artizanatit dhe i traditës qytetare, u privua kështu nga një pjesë e rëndësishme e trashëgimisë që e dallonte nga qytetet e tjera shqiptare.
Por përgjegjësia historike nuk duhet të ndalet vetëm te komunizmi. Edhe pas vitit 1990, mungesa e planifikimit, ndërhyrjet pa kriter, ndërtimet që nuk respektojnë karakterin historik dhe neglizhenca institucionale kanë vazhduar të dëmtojnë identitetin e qytetit.
Një qytet nuk është thjesht rrugë, pallate dhe infrastrukturë. Ai është kujtesa e njerëzve që e kanë ndërtuar, arkitektura që kanë trashëguar dhe historia që duhet t’u përcillet brezave.
Shkodra nuk duhet të kujtohet vetëm për atë që i ka mbijetuar kohës, por edhe për atë që i është marrë padrejtësisht.
Të shkatërrosh një monument do të thotë të zhdukësh një dëshmi të historisë. Të zhdukësh trashëgiminë e një qyteti do të thotë t’i marrësh një pjesë të identitetit të tij.
Dhe Shkodra meriton që kjo histori të mos harrohet.
Burimi/Facebook/Monuments of Albania
Leave a Reply