Historia e Charles de Gaulle dhe vajzës së tij Anne nuk është thjesht një episod biografik i një figure historike të shekullit XX, ajo është një ndërthurje e rrallë mes politikës, intimitetit familjar dhe etikës njerëzore, ku dimensioni privat i një burri shteti shndërrohet në çelës për të kuptuar edhe dimensionin e tij publik.
Në qendër të kësaj narrative qëndron Charles de Gaulle, një figurë themelore e historisë moderne franceze, ushtarak, strateg, lider i rezistencës dhe arkitekt i Republikës së Pestë. Por përtej këtij profilit monumental, teksti na detyron të vështrojmë një tjetër de Gaulle, atë që nuk shfaqet në tribunat politike apo në dokumentet shtetërore, por në kopshtin e një shtëpie rurale në Colombey-les-Deux-Églises, ku pushteti zëvendësohet nga kujdesi dhe autoriteti nga përkujdesja intime.
Vajza e tij, Anne, e lindur me sindromën Down, bëhet boshti emocional i kësaj historie. Në një kohë kur mjekësia dhe shoqëria e fillimshekullit XX shpesh i trajtonin fëmijët me aftësi të kufizuara si “anomali” që duhej izoluar, zgjedhja e familjes de Gaulle për ta mbajtur atë në familje, përbën një akt të qartë kundërshtimi moral ndaj normave të kohës. Ky nuk është sentimentalizëm, është një formë revolte etike ndaj një sistemi që përjashtonte ata që nuk përshtateshin me standardin.
Shtëpia La Boisserie shndërrohet kështu në një hapësirë simbolike, jo vetëm një rezidencë, por një laborator njerëzor ku pushteti ushtarak i de Gaulleit dekonstruktohet në prani të vajzës së tij. Ai burrë që në arenën ndërkombëtare mishëronte ftohtësinë strategjike dhe disiplinën absolute, në këtë hapësirë intime zbret në nivelin më elementar të qenies njerëzore, babait që këndon, që luan, që përsërit gjeste të thjeshta për të shkaktuar të qeshura.
Ky kontrast nuk është thjesht anekdotik, ai ka vlerë interpretative. Ai tregon se autoriteti politik dhe ndjeshmëria njerëzore nuk janë domosdoshmërisht të përjashtuara nga njëra-tjetra. Përkundrazi, tek de Gaulle ato bashkëjetojnë në tension të vazhdueshëm. Në këtë kuptim, Anne nuk është vetëm një figurë familjare, ajo është një “qendër graviteti” që e tërheq figurën e tij publike drejt një dimensioni më të butë, më të pambrojtur dhe më njerëzor.
Me shpërthimin e Luftës së Dytë Botërore dhe krijimin e Forcat Franceze të Lira, ky tension thellohet. De Gaulle largohet nga familja dhe nga vajza e tij, duke mbajtur me vete vetëm një fotografi. Ky objekt i vogël material shndërrohet në një nyje psikologjike, një kujtesë e përhershme e asaj që ai mbron në nivel abstrakt, atdheun, lirinë, sovranitetin, por edhe e asaj që ai ka lënë pas në nivel personal.
Në këtë pikë, narrativa kalon nga historia familjare në një dimension pothuaj mitologjik. Fotografia që, sipas rrëfimit, ndalon një plumb gjatë atentatit të vitit 1962 nga Organisation de l’armée secrète (OAS). Pavarësisht nëse kjo detajizohet si fakt historik i verifikueshëm apo si simbolikë narrative, kuptimi i saj është i qartë, e kaluara intime (figura e vajzës) bëhet mburojë për të tashmen politike.
Kjo ndërthurje mes personales dhe historikes arrin kulmin në mënyrën se si përmbyllet jeta e de Gaulleit, dëshira për t’u varrosur pranë Annes. Në këtë zgjedhje, figura e tij politike reduktohet në një përmasë thellësisht njerëzore. Monumenti shtetëror nuk kërkon madhështi në vdekje, por afërsi. Në vend të një varri monumental, ai zgjedh një vend të thjeshtë, pranë vajzës së tij.
Ky akt final është një koment mbi gjithë jetën e tij, historia, pushteti dhe lavdia publike nuk e tejkalojnë dot përmasën e lidhjes prindërore. Në këtë kuptim, de Gaulle nuk del nga historia si vetëm një burrë shteti, por si një figurë që, në fund, i nënshtrohet një të vërtete universale, sipas së ciles asnjë projekt politik nuk e zëvendëson dot plotësisht jetën familjare.
Prandaj, kjo histori nuk duhet lexuar si një legjendë emocionale e thjeshtëzuar, por si një reflektim mbi natyrën e dyfishtë të njeriut publik. Ajo tregon se pas çdo figure historike qëndron një strukturë e padukshme ndjenjash, humbjesh dhe lidhjesh që shpesh ndikojnë po aq sa vendimet politike në formësimin e rrjedhës së historisë.
Në fund, ajo që mbetet nuk është vetëm imazhi i një lideri të madh, por edhe ai i një babai që, përtej historisë, përtej luftës dhe përtej shtetit, i kthehet një fjale të vetme, fjalës më të thjeshtë dhe njëkohësisht më të rëndë: Papa.
Mes trillit, legjendës dhe së vërtetës qëndroni simbolika e asaj që ne duhet të besojmë se përtej rastësisë qëndron marrëdhënia e një burrështetasi të madh, një babai të përkushtuar dhe së bijës.
Një fotografi e vajzës së tij të vdekur ndaloi plumbin që ishte nisur t’i merrte jetën, thuhet.
Ishte 22 gushti i vitit 1962. Një skuadër vdekjeje prej dymbëdhjetë atentatorësh hapi zjarr mbi Citroënin e zi DS të Charles de Gaulle, kur Charles de Gaulle sapo ai u largua nga Pallati Élysée drejt aeroportit të Villacoublay Air Base. Plot 187 plumba përshkuan makinën.
Njëri prej tyre kaloi mes kokës së Presidentit dhe asaj të bashkëshortes së tij.
Një tjetër goditi anën e pasmë të makinës dhe u ndal, i ngulur në kornizën e një fotografie të vogël bardhezi, ku buzëqeshte një vajzë e vogël. Ishte fotografia që ai mbante me vete prej tridhjetë e katër vitesh.
Vajza në atë fotografi kishte 14 vjet që kishte vdekur dhe quhej Anne.
Ajo lindi më 1 janar 1928, në qytetin gjerman të Trier, ku i ati shërbente me Ushtrinë Franceze të forcave pushtuese të Rajnës. Tri javë para lindjes së saj, nëna, Yvonne de Gaulle, ishte goditur nga një automobil në qendër të qytetit.
Vetëm 48 orë pas lindjes, mjekët diagnostikuan se Anne kishte Sindroma Down.
Në Francën e vitit 1928, rekomandimi i zakonshëm mjekësor për një fëmijë me sindromën Down ishte internimi në institucione të mbyllura, godina të ftohta, të izoluara në fshat, larg syve të shoqërisë. Familjeve u kërkohej ta fshinin fëmijën nga fotografitë dhe nga jeta publike, sikur të mos kishte lindur kurrë.
Charles dhe Yvonne de Gaulle refuzuan.
“Ajo nuk kërkoi të vinte në këtë botë,” tha Charles. “Ne duhet të bëjmë gjithçka që ajo të jetë e lumtur.”
Në vitin 1934, ata blenë një shtëpi prej guri dykatëshe, të quajtur La Boisserie, në fshatin e vogël Colombey-les-Deux-Églises, rreth 265 kilometra në lindje të Parisit. Një nga arsyet kryesore ishte që Anne, atëherë 6 vjeçe, të mund të luante lirshëm në kopshtin prej dy hektarësh, pa qenë objekt i shikimeve kureshtare të të panjohurve.
Ajo shtëpi do të mbetej streha ku Charles de Gaulle do të kthehej për pjesën tjetër të jetës së tij.
Të gjithë vërenin të njëjtin ndryshim.
Oficeri i hekurt, i ftohtë dhe autoritar, që frikësonte edhe vartësit më të afërt, sapo kalonte pragun e La Boisseriesë, ulej në gjunjë pranë vajzës së tij dhe këndonte këngë fëmijësh me zërin e tij të thellë.
I tregonte përralla.
E linte të hidhej mbi gjunjët e tij, ende i veshur me uniformë.
Bënte gjeste qesharake vetëm që ta shihte të qeshte.
Anne, e cila nuk arriti kurrë të zhvillonte të folurën përtej një fjale të vetme të shqiptuar qartë në frëngjisht “Papa”, qeshte derisa i merrej fryma.
Fëmijët e tjerë të familjes ishin mësuar me këtë.
Të afërm dhe shërbëtorë të shtëpisë e përshkruan këtë anë të tij në kujtimet që botuan vite më vonë. Njeriu më i frikshëm i ushtrisë franceze, fundjavave në La Boisserie, shndërrohej në një klloun të dashur vetëm për vajzën e tij më të vogël.
Pastaj erdhi lufta.
Në qershor të vitit 1940, ndërsa forcat gjermane po afroheshin drejt Parisit, Charles dërgoi Yvonnen, Annen dhe vajzën tjetër, Élisabeth, me traget drejt Anglisë.
Ai e dinte mirë se çfarë po bënte programi nazist Aktion T4 me fëmijët me aftësi të kufizuara në Evropën e pushtuar.
Nuk ishte i gatshëm ta vinte në rrezik vajzën e tij.
Për katër vitet e ardhshme ai drejtoi Forcat Franceze të Lira nga Londra.
Gjatë gjithë luftës nuk arriti ta takonte asnjëherë Annen.
Në xhepin e brendshëm të uniformës mbante fotografinë e saj.
Sa herë pesha e mërgimit dhe e udhëheqjes bëhej e padurueshme, ai e nxirrte fotografinë dhe vështronte fytyrën e saj.
Ndihmësit që e panë këtë gjest e kujtuan për gjithë jetën.
Më 6 shkurt 1948, tre vjet pas përfundimit të luftës, Anne, tashmë 20 vjeçe, ndërroi jetë nga bronkopneumonia në krahët e të atit në La Boisserie.
Charles i mbajti dorën deri në frymën e fundit.
Në varreza, pranë kishës së fshatit, ai iu drejtua Yvonnes me fjalët që dëshmitarët i kanë përcjellë në kujtimet e tyre:
“Maintenant, elle est comme les autres.”
“Tani ajo është si gjithë të tjerët.”
Fotografinë nuk e ndau kurrë nga vetja.
Po, 14 vjet më vonë, pasditen e 22 gushtit 1962, organizata paramilitare e ekstremit të djathtë Organisation de l’armée secrète (OAS), e krijuar nga veteranë të ushtrisë franceze kundër pavarësisë së Algjerisë, i ngriti pritë autokolonës presidenciale në Petit-Clamart.
Komandanti i atentatit ishte nënkoloneli i aviacionit francez Jean Bastien-Thiry.
Dymbëdhjetë atentatorë.
Njëqind e tetëdhjetë e shtatë plumba.
Dyzet e pesë sekonda zjarr të pandërprerë.
Shoferi, oficeri i xhandarmërisë Francis Marroux, përshpejtoi dhe e nxori makinën nga prita, megjithëse dy gomat ishin shkatërruar.
Charles dhe Yvonne mbetën të paprekur.
Plumbi që mund t’i kishte marrë jetën Presidentit u ndal nga korniza e fotografisë së Annes.
Më pas, në bazën ajrore të Villacoublayt, ai inspektoi makinën e bërë shoshë nga plumbat.
Thuhet se komentoi vetëm: “Kësaj here shpëtova për një fije.”
Dhe vazhdoi ta mbante fotografinë me vete.
Shumë kohë përpara vdekjes së Annes, ai dhe Yvonne kishin themeluar Fondation Anne-de-Gaulle, një fondacion bamirësie që mori statusin e institucionit me dobi publike më 30 maj 1945.
Në tetor të po atij viti, ata blenë një kështjellë të vogël në Milon-la-Chapelle, rreth 40 kilometra në jugperëndim të Parisit, dhe e shndërruan në një shtëpi rezidenciale për vajza me aftësi të kufizuara.
Yvonne e drejtoi atë deri në fund të jetës.
Ajo vazhdon të funksionojë edhe sot, në të njëjtën godinë, me të njëjtin mision dhe me të njëjtin emër.
Charles de Gaulle ndërroi jetë në mbrëmjen e 9 nëntorit 1970, në La Boisserie, në moshën 79 vjeç.
Në testamentin e tij kishte vetëm një dëshirë të qartë: Të prehej në varrezën e vogël të famullisë së Colombey-les-Deux-Églises, pranë vajzës së tij Anne.
Në gurin e varrit të tij shkruhet thjesht:
Charles de Gaulle
1890–1970
Në gurin pranë tij: Anne de Gaulle.
Ai ishte njeriu që i kërkoi një gjenerali nazist të largonte trupat nga Franca.
Ishte njeriu që hyri në Paris në gushtin e vitit 1944 mes brohoritjeve të një milion njerëzve.
Ishte themeluesi i Republikës së Pestë Franceze dhe autori i kushtetutës së saj moderne.
Por fitorja që ai çmoi më shumë nuk ishte politike, as ushtarake.
Ajo ishte fitorja që fitoi në kopshtin e rrethuar të një fshati me tetëqind banorë, duke kënduar “Sur le pont d’Avignon” për një vajzë të vogël që mund të shqiptonte vetëm një fjalë.
Papa.
Përgatiti: Albert Vataj
Burimi/Facebook
Leave a Reply