Nga Kol M. MARKU
( Studiues-Analist)
[Nga mospërfillja e protestave paqësore dhe arroganca e perceptuar e pushtetit, te përshkallëzimi i dhunës, përgjegjësia institucionale dhe nevoja për një zgjidhje demokratike].
Analizë politike, shoqërore dhe e sigurisë kombëtare 15 tetor 2026
©Të gjitha të drejtat të rezervuara.Nuk lejohet kopjimi pa leje. Ky arikull mund të komentohet dhe të shperndahet natyrisht duke ruajtur etiken dhe të drejten e autorit.
*****
[SHENIM: Materiali është disi i gjatë, por kush ka durimin dhe interesin ta lexojë deri në fund, do të gjejë një analizë të sistemuar, të argumentuar dhe pa ekzagjerime, që synon të hedhë dritë mbi shumë të vërteta të realitetit tonë të përditshëm. Janë pikërisht ato çështje që, mes zhurmës politike, akuzave të ndërsjella dhe informacionit shpesh të shtrembëruar, kanë krijuar konfuzion dhe kanë turbulluar gjykimin e shumë qytetarëve në këto ditë të tensionuara. Qëllimi i kësaj analize nuk është të nxisë më shumë përçarje, por të ndihmojë për të kuptuar shkaqet, për të dalluar faktet nga propaganda dhe për të gjykuar me qetësi e objektivitet përgjegjësitë e secilës palë].
I). KUSH MBAN PËRGJEGJËSI
PËR GJENDJEN E KRIJUAR?
Ngjarjet e 13-14 tetorit 2026 në Tiranë, të shoqëruara me zjarrvënie, shkatërrim institucionesh, dëmtim pronash publike e private dhe përplasje të dhunshme ndërmjet grupeve të protestuesve dhe Policisë së Shtetit, kanë krijuar një situatë shqetësuese politike dhe shoqërore. Por kjo krizë nuk mund të analizohet vetëm duke numëruar të arrestuarit, të plagosurit, dëmet materiale apo mjetet e përdorura në përleshje. Për të kuptuar përshkallëzimin, duhet të kthehemi te shkaqet që e lindën pakënaqësinë, te mënyra se si qeveria reagoi ndaj saj dhe te përgjegjësia e institucioneve për parandalimin e dhunës. Sipas raportimeve të mediave, protestat qytetare kishin vazhduar prej më shumë se katër muajsh. Më 11 tetor ishte shënuar dita e 134-t e protestës. Më pas, protestat studentore të 13-14 tetorit u shoqëruan me akte të rënda dhune. Pse një pakënaqësi e shprehur për muaj të tërë në rrugë nuk gjeti një zgjidhje të pranueshme përpara se të përshkallëzohej situata? Kjo është pyetja që duhet t’i drejtohet, së pari, qeverisë, por edhe opozitës, Parlamentit, Presidencës dhe institucioneve përgjegjëse për sigurinë.
1.1. PSE LINDI PAKËNAQËSIA
POPULLORE?
Pakënaqësia ndaj qeverisë Rama nuk lindi rastësisht në tetor 2026. Ajo lidhet me probleme që janë grumbulluar gjatë viteve dhe që prekin shtresa të ndryshme të shoqërisë shqiptare. Korrupsioni i perceptuar në administratën publike, mungesa e transparencës, pabarazia ekonomike, emigrimi i të rinjve, kostoja e arsimit universitar dhe vështirësitë e punësimit janë ndër shqetësimet e artikuluara nga protestuesit. Në analizën e 23 qershorit 2026, instituti polak i studimeve strategjike OSW konstatoi se lëvizja protestuese ishte shndërruar nga një kundërshtim për mbrojtjen e mjedisit në një lëvizje më të gjerë kundër modelit të qeverisjes dhe elitave tradicionale politike.
Në këtë kontekst duhet kujtuar edhe raporti përfundimtar i OSBE/ODIHR-it për zgjedhjet parlamentare të 11 majit 2025, i cili evidentoi pabarazi në kushtet e konkurrimit, keqpërdorim të burimeve publike, presion mbi punonjësit shtetërorë dhe raste të raportuara të blerjes së votave.[3]
Shqipëria ka regjistruar rritje ekonomike, zhvillim të turizmit dhe përmirësime në disa tregues makroekonomikë. Këto përparime njihen edhe nga Fondi Monetar Ndërkombëtar. Por FMN-ja evidenton gjithashtu probleme strukturore që lidhen me emigrimin, punësimin e të rinjve, produktivitetin dhe qeverisjen.
Rritja e ekonomisë nuk është domosdoshmërisht e barabartë me përmirësimin e jetesës për çdo familje. Pikërisht këtu lind edhe hendeku ndërmjet statistikave të qeverisë dhe përvojës së një pjese të qytetarëve.
1.2. NGA PROTESTA MJEDISORE TE
KUNDËRSHTIMI I QEVERISJES
Një nga shkaktarët e drejtpërdrejtë të protestave ishte kundërshtimi i projektit turistik në zonën e Zvërnecit dhe ligatinave të Vjosë-Nartës, për shkak të shqetësimeve për ndikimin mjedisor dhe transparencën e vendimmarrjes. Lëvizja që u njoh si Revolucioni i Flamingove filloi më 30 maj 2026 dhe gradualisht u përhap në Tiranë dhe në qytete të tjera. Kërkesat u zgjeruan, duke përfshirë hetimin e korrupsionit, ndryshimin e modelit të zhvillimit ekonomik dhe dorëheqjen e qeverisë.
Më 8 qershor, në një intervistë për Reuters, kryeministri Rama mbrojti vazhdimin e projektit turistik, duke argumentuar se ai do të sillte investime dhe zhvillim ekonomik. Qeveria ka të drejtë të mbështesë projektet që i konsideron në interes të zhvillimit. Por kjo e drejtë nuk e përjashton detyrimin për transparencë, konsultim dhe respektim të standardeve mjedisore.
Një investim i madh ekonomik nuk duhet të shndërrohet në burim përçarjeje ndërmjet shtetit dhe qytetarëve.
1.3. MOSPËRFILLJA E PROTESTAVE PAQËSORE
DHE ARROGANCA E PUSHTETIT
Ky është një nga aspektet më të rëndësishme të analizës së krizës. OSW, në studimin e 23 qershorit, vlerësoi se qeveria fillimisht i kishte injoruar demonstruesit dhe se Rama reagoi vetëm pasi protestat tërhoqën vëmendjen ndërkombëtare. Instituti konstatonte gjithashtu se kryeministri vazhdonte t’i kundërshtonte kërkesat themelore të protestuesve. Megjithatë, duhet evidentuar edhe një fakt tjetër: më 24 gusht 2026, Rama e cilësoi protestën qytetare si një mundësi për të dëgjuar kërkesat për përmirësimin e qeverisjes dhe për të ndërmarrë ndryshime. Ai përmendi nisma për transparencë dhe përmirësimin e marrëdhënieve ndërmjet shtetit dhe qytetarëve.
Prandaj, nuk mund të thuhet se qeveria nuk ka reaguar fare. Problemi që kërkon përgjigje është nëse reagimet e saj politike u shndërruan në rezultate konkrete dhe në një dialog të besueshëm. Pavarësisht deklaratave të gushtit, protestat vazhduan edhe gjatë shtatorit dhe tetorit. Në një demokraci, arroganca e pushtetit nuk shfaqet domosdoshmërisht vetëm përmes fjalëve fyese apo qëndrimeve të ashpra. Ajo mund të perceptohet edhe kur pushteti e konsideron mandatin e vet elektoral si të mjaftueshëm për të mos ndryshuar asnjë vendim të kundërshtuar publikisht.
Këtu qëndron rreziku politik i mospërfilljes. Kur qytetarët protestojnë paqësisht për muaj me radhë, por nuk shohin rezultatet që presin, besimi te institucionet mund të dobësohet. Në këtë atmosferë mund të krijohen kushte që individë apo grupe radikale të përpiqen ta përdorin zemërimin qytetar për veprime të dhunshme.
Kjo është një mundësi e njohur në analizën e konflikteve shoqërore, jo një provë se qeveria shkaktoi drejtpërdrejt zjarrvëniet. Por përgjegjësia politike nuk fillon vetëm ditën kur shpërthen dhuna. Ajo fillon edhe me mënyrën se si qeveria trajton paralajmërimet që i paraprijnë krizës.
1.4. KUSH E PËRSHKALLËZOIN
SITUATËN NË DHUNË?
Ngjarjet e 13-14 tetorit nuk mund të justifikohen si forma normale të protestës demokratike. Sulmet me gurë, kapsolla, koktej molotovë, dëmtimi i institucioneve dhe zjarrvëniet janë veprime që kërkojnë përgjegjësi penale. Sipas njoftimit zyrtar të Policisë së Shtetit, të datës 14 tetor, për aktet e kryera gjatë tubimit të 13 tetorit u arrestuan 16 persona dhe u proceduan penalisht 49 të tjerë. Policia raportoi për pjesëmarrës të maskuar, dëmtime në institucione e biznese dhe gjashtë punonjës policie të lënduar. Por identifikimi i autorëve të dhunës nuk duhet ngatërruar me identifikimin e të gjithë pjesëmarrësve të protestës. Studentët që kërkojnë reforma në arsim nuk mund të mbajnë përgjegjësi kolektive për aktet e personave të tjerë. Nga ana tjetër, askush nuk duhet të përfitojë imunitet penal vetëm duke u paraqitur si protestues.
Duhet të zbulohet kush i kreu aktet e dhunshme, kush i përgatiti mjetet zjarrvënëse dhe nëse ekziston një organizim apo financim i dokumentuar.
1.5. A KANË PËRGJEGJËSI
PARTITË POLITIKE?
Përfshirja e opozitës parlamentare në protestat studentore është e dokumentuar. Më 14 tetor, Sali Berisha u bëri thirrje mbështetësve të Partisë Demokratike të mbështesnin studentët dhe kërkoi dorëheqjen e kryeministrit Rama dhe krijimin e një qeverie që do të përgatiste zgjedhje të reja. Nga ana tjetër, drejtues të shumicës socialiste akuzuan opozitën për përgjegjësi politike lidhur me aktet e dhunshme. Këto akuza mbeten qëndrime politike dhe nuk mund të trajtohen si përfundime të një hetimi penal.
Një element domethënës është se një pjesë e protestuesve kanë shprehur kundërshtim ndaj të dyja forcave kryesore politike, duke treguar mosbesim ndaj sistemit tradicional partiak. Partitë politike kanë të drejtë të mbështesin protesta, por duhet të distancohen qartësisht nga veprimet e dhunshme dhe nga çdo përpjekje për manipulimin e pakënaqësisë qytetare. As qeveria nuk duhet t’i paraqesë automatikisht protestuesit si instrumente të opozitës, as opozita nuk duhet ta trajtojë protestën qytetare si pronë të saj politike.
1.6. SHISH-I, POLICIA DHE DYSHIMET
PËR NDËRHYRJE NGA JASHTË
Një pyetje me rëndësi për sigurinë kombëtare është nëse dhuna ka qenë rezultat i radikalizimit të brendshëm apo nëse janë përfshirë edhe aktorë të huaj. Më 6 tetor, Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), në bashkëpunim me Qendrën Europiane të Ekselencës për Luftimin e Kërcënimeve Hibride, trajtoi problematikën e dezinformimit, manipulimit të materialeve përmes inteligjencës artificiale dhe ndërhyrjeve të huaja në mjedisin informativ. Kjo dëshmon ekzistencën e shqetësimeve institucionale për kërcënimet hibride. Por duhet bërë një dallim themelor:
Ndërhyrja në informacion dhe rrjetet sociale nuk është provë se agjentë të huaj kanë organizuar ose drejtuar zjarrvëniet në Tiranë. SHISH-i ka bashkëpunim të dokumentuar me CIA-n, strukturat amerikane të inteligjencës dhe NATO-n. Në maj 2025, drejtuesja e atëhershme e SHISH-it zhvilloi takime në Uashington, ndërsa në nëntor të atij viti shërbimi shqiptar kryesoi Komitetin e Inteligjencës Civile të NATO-s. Megjithatë, deri më 15 tetor 2026, nuk rezulton një raport publik që provon se shërbime të huaja kanë organizuar dhunën e fundit. Kjo nuk përjashton ekzistencën e informacioneve të klasifikuara, por as nuk lejon ngritjen e akuzave pa prova. SHISH-i dhe organet ligjzbatuese duhet të vlerësojnë çdo informacion për rreziqe të organizuara, duke respektuar njëkohësisht karakterin demokratik të protestës qytetare.
1.7. QEVERIA DHE POLICIA: RUAJTJA
E RENDIT APO ZGJIDHJA E KRIZËS?
Pas shpërthimit të dhunës, qeveria ka dënuar sulmet ndaj institucioneve, ndërsa policia ka zbatuar masa për ruajtjen e rendit dhe ka nisur procedime penale. Më 14 tetor, ministrja e Arsimit, Mirela Kumbaro, deklaroi se ministria mbetej e hapur për dialog me studentët. Ajo përmendi edhe mbështetjen financiare që përfitojnë studentë nga familjet në nevojë dhe ata që përjashtohen nga tarifat universitare. Këto masa duhen vlerësuar, por mbetet për t’u sqaruar nëse ato u përgjigjen mjaftueshëm kërkesave aktuale të protestuesve.
Ndërkohë, përdorimi i forcës nga policia është një tjetër problem që kërkon transparencë. Më 13 tetor, Avokati i Popullit nisi një hetim administrativ me nismën e vet për të vlerësuar nëse ndërhyrjet policore kishin qenë të domosdoshme dhe proporcionale. Institucioni njoftoi gjithashtu monitorimin e respektimit të të drejtave të personave të ndaluar. Pra, duhet të hetohen si aktet e dhunës ndaj institucioneve, ashtu edhe pretendimet për përdorim të paligjshëm të forcës. Rendi publik është detyrë e shtetit, por zgjidhja e pakënaqësisë qytetare nuk mund t’i delegohet policisë. Ajo mbetet, në radhë të parë, detyrë politike e qeverisë.
1.8. QËNDRIMI I BE-së, SHBA-së DHE
AMBASADAVE PERËNDIMORE
Reagimet e partnerëve ndërkombëtarë përmbajnë një mesazh të përbashkët: respektimin e protestës paqësore, kundërshtimin e dhunës dhe shmangien e ndërhyrjeve joproporcionale nga policia.
Bashkimi Europian. Delegacioni i BE-së shprehu shqetësim për përshkallëzimin e situatës më 14 tetor. Ai kërkoi që pretendimet për përdorim të tepruar të forcës policore ndaj protestuesve dhe gazetarëve të hetoheshin me përparësi dhe theksoi nevojën për dialog konstruktiv.
Shtetet e Bashkuara. Ambasada amerikane publikoi paralajmërime sigurie për qytetarët e saj, duke u kërkuar të shmangnin demonstratat dhe zonat e përplasjeve. Këto njoftime nuk përbëjnë një qëndrim politik mbi përgjegjësinë për krizën.
Mbretëria e Bashkuar. Ambasada Britanike theksoi se e drejta e protestës nuk justifikon dhunën dhe dëmtimin e pronës, por njëkohësisht paralajmëroi kundër ndërhyrjeve joproporcionale të policisë.
Gjermania. Ambasada Gjermane shpërndau qëndrimin e Delegacionit të BE-së, duke mbështetur thirrjen për uljen e tensioneve dhe respektimin e të drejtave demokratike.
Franca. Autoritetet franceze paralajmëruan shtetasit e tyre të shmangnin zonat e protestave dhe ndërtesat qeveritare.
Këto reagime nuk mund të interpretohen si mbështetje ndërkombëtare për rrëzimin e qeverisë, por as si miratim i pakushtëzuar i mënyrës së trajtimit të protestave. Mesazhi thelbësor europian është se stabiliteti nuk mund të ndahet nga respektimi i të drejtave qytetare dhe dialogu institucional.
1.9. PRESIDENTI I REPUBLIKËS DHE
KËSHILLI I SIGURIMIT KOMBETAR
Presidenti Bajram Begaj reagoi më 14 tetor, duke dënuar dhunën, duke kërkuar proporcionalitet në përdorimin e forcës policore dhe duke shprehur gatishmërinë për të dëgjuar qytetarët. Ky qëndrim është në përputhje me rolin kushtetues të Presidentit si përfaqësues i unitetit të popullit. Megjithatë, lind një pyetje për kohën dhe mundësitë e ndërmjetësimit: A mund të ishte ndërmarrë një nismë më e hershme institucionale për të afruar qeverinë dhe përfaqësuesit e protestuesve? Sa i përket Këshillit të Sigurimit Kombëtar, mbledhja e 28 shtatorit 2026 kishte trajtuar bashkëpunimin ndërinstitucional, marrëdhëniet me aleatët, pavarësinë e hetimeve dhe besimin publik te institucionet e sigurisë.Deri tani nuk rezulton një mbledhje e re e konfirmuar publikisht për protestat e dhunshme të 13-14 tetorit. Këshilli është organ këshillimor dhe nuk merr vendime ekzekutive, por mund të shërbejë për koordinimin e vlerësimeve mbi rreziqet konkrete të sigurisë kombëtare.
1.10. PARLAMENTI: ARENË E PËRPLASJES
APO INSTITUCION I ZGJIDHJES?
Kryetari i Kuvendit, Niko Peleshi, dënoi sulmet ndaj institucioneve dhe u kërkoi partive politike të distancoheshin nga nxitja e dhunës. Por Parlamenti ka detyra që shkojnë përtej deklaratave dënuese. Ai duhet të ushtrojë kontroll mbi qeverinë, të kërkojë shpjegime nga ministrat përgjegjës, të shqyrtojë pretendimet për shkelje të të drejtave qytetare dhe të krijojë mundësi për debat institucional. Përplasjet ndërmjet shumicës dhe opozitës nuk duhet ta zëvendësojnë funksionin e kontrollit parlamentar. Nëse Parlamenti nuk arrin të bëhet vendi ku trajtohen pakënaqësitë shoqërore, rritet rreziku që konfliktet politike të vazhdojnë të zhvillohen jashtë institucioneve.
II). ALTERNATIVAT PËR
ZGJIDHJEN E KRIZËS
Alternativa e parë – Dialog kombëtar dhe ndërmjetësim institucional: Presidenti mund të marrë nismën për një tryezë ndërmjet qeverisë, përfaqësuesve të pavarur të studentëve, shoqërisë civile dhe grupeve të tjera të prekura. Procesi duhet të ketë agjendë publike, afate dhe mekanizma për verifikimin e marrëveshjeve.
Alternativa e dytë – Paketa e reformave ekonomike dhe arsimore: Qeveria duhet të publikojë një program konkret për kërkesat studentore, mbështetjen financiare, përmirësimin e kushteve universitare, punësimin e të rinjve dhe transparencën e projekteve publike. Premtimet duhet të shoqërohen me burime financiare dhe afate të matshme.
Alternativa e tretë – Hetim i pavarur për dhunën: Prokuroria dhe Policia duhet të identifikojnë autorët e zjarrvënieve dhe të hetojnë çdo provë për financim, nxitje apo organizim kriminal. Paralelisht, Avokati i Popullit dhe organet kompetente duhet të shqyrtojnë pretendimet për përdorim të paligjshëm të forcës policore.
Alternativa e katërt – Kontroll parlamentar dhe transparencë: Kuvendi mund të zhvillojë një debat të posaçëm për krizën dhe të kërkojë raporte nga ministritë përgjegjëse, duke respektuar pavarësinë e hetimeve penale dhe kufijtë e informacionit të klasifikuar.
Alternativa e pestë – Parandalimi i ndërhyrjeve hibride dhe i radikalizimit: SHISH-i, AKSK-ja dhe institucionet e tjera të sigurisë duhet të identifikojnë kërcënimet reale dhe të komunikojnë publikisht vetëm përfundime të mbështetura në prova. Akuzat për ndërhyrje të huaj nuk duhet të përdoren për të shmangur shqyrtimin e shkaqeve të brendshme të pakënaqësisë.
Alternativa e gjashtë – Marrëveshje për ushtrimin paqësor të protestës: Organizatorët e protestave dhe institucionet duhet të përcaktojnë mekanizma komunikimi për parandalimin e incidenteve, garantimin e sigurisë dhe mbrojtjen e të drejtave qytetare, pa cenuar lirinë e tubimit.
Alternativa e shtatë- (por jo e fundit për nga rëndësia) – Dorëheqja e qeverisë, krijimi i një qeverie teknike, referendumi kombëtar për reformimin e sistemit politik dhe zgjedhjet e parakohshme parlamentare
Nëse dialogu ndërmjet qeverisë dhe protestuesve nuk prodhon rezultate konkrete, nëse kriza politike dhe shoqërore vazhdon të thellohet dhe dhuna nuk ndalet, atëherë, në gjykimin tim, e vetmja rrugëdalje politike e qëndrueshme për të shmangur rrezikun e një përshkallëzimi të ngjashëm me krizën tragjike të vitit 1997 është një marrëveshje e gjerë kombëtare, që të hapë rrugën për dorëheqjen e qeverisë, krijimin e një qeverie teknike dhe reformimin demokratik të sistemit politik e zgjedhor.
Një qeveri teknike, e krijuar përmes marrëveshjes institucionale dhe në përputhje me Kushtetutën, mund të marrë përsipër administrimin e një periudhe kalimtare, garantimin e rendit kushtetues dhe përgatitjen e kushteve për një proces të ri zgjedhor.
Pjesë themelore e kësaj zgjidhjeje duhet të jetë organizimi, sipas procedurave kushtetuese, i një referendumi mbarëpopullor, me përfshirjen edhe të diasporës shqiptare, për ndryshimet e nevojshme kushtetuese dhe reformimin e sistemit zgjedhor. Në qendër të reformës duhet të jenë kufizimi i numrit të mandateve të kryeministrit, forcimi i kontrollit mbi pushtetin ekzekutiv, garantimi i listave plotësisht të hapura dhe mundësia që qytetarët t’i zgjedhin drejtpërdrejt përfaqësuesit e tyre, pa qenë të detyruar t’u nënshtrohen listave të përcaktuara nga kryetarët e partive. Për pjesëmarrjen e diasporës në referendum duhet të krijohen garancitë e nevojshme ligjore dhe organizative.
Pas miratimit të reformave, sipas procedurave përkatëse kushtetuese, mund të organizohen zgjedhje të parakohshme parlamentare, me standarde të larta transparence dhe me vëzhgim të afërt ndërkombëtar, veçanërisht nga OSBE/ODIHR-i dhe me angazhimin e partnerëve europianë e amerikanë.
Është e pajustifikueshme që Shqipëria, një vend anëtar i NATO-s dhe në një fazë të avancuar të procesit të integrimit në Bashkimin Europian, të rrezikojë stabilitetin politik, sigurinë kombëtare dhe, për rrjedhojë, edhe sigurinë rajonale për shkak të mungesës së kompromisit dhe të vullnetit politik.
Përvoja tragjike e vitit 1997 duhet të mbetet një paralajmërim historik. Shqipëria nuk mund të lejojë që konfliktet politike të dalin jashtë kontrollit institucional dhe të kërcënojnë funksionimin e shtetit, jetën e qytetarëve dhe të ardhmen europiane të vendit. Historia nuk duhet të përsëritet për shkak se klasa politike nuk arrin të gjejë gjuhën e përgjegjësisë kombëtare.
Qeveritë shkojnë e vijnë, por Shqipëria mbetet. Shqipëria është e shqiptarëve dhe Tirana është kryeqyteti i të gjithë popullit shqiptar, kudo që ai jeton.
Prandaj, Tirana nuk duhet të sakrifikohet as nga urrejtja ndaj qeverisë, as nga kokëfortësia politike për të ruajtur pushtetin, as nga përpjekjet e partive të tjera për ta rimarrë atë dhe privilegjet që burojnë prej tij.
Pas 35 vjetësh pluralizëm politik, është e domosdoshme të shtrohet me seriozitet pyetja se përse forcat politike që kanë qeverisur Shqipërinë nuk kanë arritur të krijojnë mirëqenie dhe perspektivë të mjaftueshme për të frenuar emigrimin dhe shpopullimin e vendit. Ndërrimi i pushteteve nuk mund të konsiderohet sukses nëse qytetarët vazhdojnë ta shohin largimin nga atdheu si mundësinë kryesore për një jetë më të mirë.
ARTI I VËRTETË I QEVERISJES ËSHTË RRITJA E MIRËQENIES SË POPULLIT NË VENDIN KU KA LINDUR DHE ËSHTË RRITUR, JO KRIJIMI I KUSHTEVE QË E DETYROJNË TË LARGOHET DHE TA LËRË ATDHEUN TË ZBRAZET.
Një shtet nuk mund ta masë suksesin e tij vetëm me rritjen ekonomike, ndërtimet, investimet apo statistikat qeveritare, nëse njëkohësisht humbet kapitalin e tij më të çmuar: njerëzit, sidomos brezin e ri. Në këtë situatë, përgjegjësia historike e klasës politike shqiptare është të vendosë interesin kombëtar mbi interesat partiake. Qeveria duhet të kuptojë se pushteti nuk është pronë e përhershme e askujt, ndërsa opozita se rikthimi në pushtet nuk mund të jetë qëllim në vetvete.
Shqipëria nuk duhet të kthehet në peng të luftës për pushtet. Asnjë qeveri, asnjë kryeministër dhe asnjë parti politike nuk vlen më shumë se paqja shoqërore, siguria kombëtare dhe e ardhmja e vendit.
Prandaj, nëse rrugët e dialogut shterojnë dhe përshkallëzimi vazhdon, alternativa e një marrëveshjeje kombëtare për qeveri teknike, reformë kushtetuese e zgjedhore dhe zgjedhje të parakohshme duhet të shqyrtohet me përgjegjësi të plotë, si mundësi për t’ia rikthyer qytetarëve vendimmarrjen demokratike.
Sepse Shqipëria nuk është pronë e partive politike. Ajo është atdheu i shqiptarëve, i brezave që jetojnë sot dhe i atyre që do të vijnë nesër. Dhe asnjë ambicie për pushtet nuk duhet ta vërë në rrezik të ardhmen e saj.
III). PAAFTËSIA E OPOZITËS PËR TË KONTROLLUAR
QEVERINË DHE PËR TË OFRUAR ALTERNATIVA BINDËSE
Një përgjegjësi e rëndësishme për gjendjen e krijuar në Shqipëri duhet të shqyrtohet edhe në veprimtarinë e opozitës parlamentare, veçanërisht të Partisë Demokratike, si forca kryesore opozitare. Përgjegjësia për funksionimin demokratik të shtetit nuk i përket vetëm qeverisë. Ajo lidhet edhe me aftësinë e opozitës për të kontrolluar pushtetin, për të mbrojtur interesin publik dhe për të paraqitur alternativa të besueshme qeverisëse.
Në një demokraci parlamentare, opozita nuk është thjesht kundërshtarja politike e qeverisë. Ajo është një nga mekanizmat themelorë të kontrollit dhe frenimit të pushtetit të shumicës, veçanërisht kur kjo shumicë rrezikon të shfaqë arrogancë politike, vetëkënaqësi dhe mospërfillje ndaj pjesës tjetër të shoqërisë.
Një opozitë funksionale duhet të jetë në gjendje të ndikojë në opinionin publik dhe në vendimmarrjen parlamentare përmes argumenteve, analizave, propozimeve ligjore dhe qëndrimeve të mbështetura në interesin e përgjithshëm.
Përvoja shqiptare tregon se ky funksion ka pasur dobësi të konsiderueshme.Raporti BTI 2026 për Shqipërinë evidenton se konfliktet ndërmjet fraksioneve opozitare, gjatë viteve 2023–2024, ndikuan negativisht në funksionimin e komisioneve parlamentare, ndërsa përplasjet politike penguan kontrollin efektiv të ekzekutivit. Megjithatë, raporti thekson edhe përgjegjësinë e shumicës, e cila nuk miratoi disa kërkesa të opozitës për komisione hetimore dhe shpesh miratoi nisma ligjore pa debat të mjaftueshëm.
Prandaj, dobësia e kontrollit parlamentar nuk mund t’i ngarkohet vetëm opozitës. Por kjo nuk e çliron atë nga përgjegjësia për të përdorur në mënyrë më efektive instrumentet që i garanton Kushtetuta. Problemi themelor është se kundërshtimi politik nuk mund të kufizohet te denoncimet publike, akuzat e ndërsjella, kërkesat për dorëheqje dhe protestat në rrugë. Ai duhet të shoqërohet me punë të vazhdueshme parlamentare, ekspertizë profesionale dhe alternativa konkrete për problemet e qytetarëve.
Këtë dobësi e evidentoi edhe misioni ndërkombëtar i vëzhgimit të zgjedhjeve parlamentare të 11 majit 2025. OSBE/ODIHR-i vlerësoi se fushata u karakterizua nga sulme personale dhe retorikë përçarëse, veçanërisht ndërmjet drejtuesve të dy partive kryesore, në vend të një debati të mirëfilltë mbi zgjidhjet politike dhe ekonomike.
Ky është një konstatim shqetësues për cilësinë e demokracisë shqiptare. Opozita nuk mund të pretendojë se përfaqëson alternativën ndaj një qeverisjeje që e akuzon për korrupsion, arrogancë dhe paaftësi, nëse ajo vetë nuk demonstron një model më demokratik, më profesional dhe më transparent të ushtrimit të përgjegjësisë politike.
Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë i jep opozitës parlamentare instrumente të rëndësishme kontrolli. Sipas nenit 77, me kërkesën e një të katërtës së deputetëve, Kuvendi është i detyruar të caktojë komision hetimor, brenda kushteve dhe procedurave ligjore. Neni 80 detyron Kryeministrin dhe ministrat t’u përgjigjen pyetjeve dhe interpelancave parlamentare brenda tri javëve. Neni 81 u njeh deputetëve të drejtën e nismës ligjvënëse, ndërsa neni 134 parashikon mundësinë e vënies në lëvizje të Gjykatës Kushtetuese nga jo më pak se një e pesta e deputetëve. Këto nuk janë thjesht të drejta formale. Ato janë instrumente për mbrojtjen e interesit publik dhe për kufizimin e abuzimeve të mundshme të pushtetit.
Nëse opozita disponon dokumente dhe prova për korrupsion, shpërdorim detyre, shkelje në tendera, koncesione apo vendimmarrje të paligjshme, ajo ka mundësinë dhe përgjegjësinë t’ua paraqesë ato organeve kompetente, përfshirë SPAK-un dhe prokuroritë përkatëse. Kur ekzistojnë shkaqe kushtetuese ose ligjore, ajo mund të përdorë edhe rrugët përkatëse gjyqësore.
Natyrisht, jo çdo vendim politikisht i gabuar apo i papëlqyer nga qytetarët përbën vepër penale. Por kur ekzistojnë indicie të besueshme për shkelje të ligjit, denoncimi duhet të shoqërohet me dokumentacion dhe prova, jo të mbetet vetëm një deklaratë televizive apo një akuzë në foltoren e Kuvendit.
Sepse opozita që vetëm akuzon, por nuk ndërton alternativa dhe nuk përdor me efektivitet mekanizmat ligjorë të kontrollit, rrezikon të shndërrohet në pjesë të problemit politik që pretendon të zgjidhë.
Një opozitë e besueshme duhet t’i tregojë qytetarit jo vetëm çfarë ka bërë gabim qeveria, por edhe si do ta korrigjojë ajo këtë gabim; jo vetëm pse duhet larguar një kryeministër, por edhe çfarë modeli qeverisjeje, çfarë reformash dhe çfarë rezultatesh konkrete propozon në vend të tij. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për ekonominë, arsimin, shëndetësinë, bujqësinë, emigrimin, luftën kundër korrupsionit dhe reformimin e sistemit zgjedhor.
Në këtë kuptim, pakënaqësia që një pjesë e studentëve ka shprehur edhe ndaj opozitës parlamentare duhet të shërbejë si një sinjal për reflektim. Ajo tregon se kundërshtimi i qeverisë nuk nënkupton domosdoshmërisht mbështetje për partitë që synojnë ta zëvendësojnë.
Pas 35 vjetësh pluralizëm, Shqipërisë nuk i mjafton më një opozitë që kërkon pushtetin. Asaj i duhet një opozitë që dëshmon se di ta kontrollojë pushtetin, ta kufizojë abuzimin e tij dhe të përgatisë një alternativë qeverisëse në shërbim të qytetarëve.
Shumica parlamentare ka përgjegjësinë të mos pengojë arbitrarisht mekanizmat e kontrollit, ndërsa opozita ka detyrimin t’i përdorë ato me profesionalizëm, këmbëngulje dhe përgjegjësi.
Sepse demokracia nuk rrezikohet vetëm kur qeveria bëhet arrogante. Ajo dobësohet edhe kur opozita nuk është në gjendje ta frenojë pushtetin me mjetet kushtetuese, ta bindë opinionin publik me alternativa dhe ta kthejë pakënaqësinë qytetare në reforma institucionale.
Në fund të fundit, ARTI I OPOZITËS NUK ËSHTË VETËM TË RRËZOJË NJË QEVERI, POR TË PENGOJË QEVERISJEN E KEQE DHE TË DËSHMOJË SE EKZISTON NJË MËNYRË MË E MIRË PËR TË QEVERISUR.
IV). SHQIPËRIA NUK KA NEVOJË PËR HEROIZËM
TË DHUNSHËM, POR PËR HUMANIZËM
DHE DINJITET NJERËZOR!
Shqipëria dhe Tirana nuk kanë nevojë për «heronj» që përleshen me policët, që i godasin ata me gurë dhe mjete zjarrvënëse, duke rrezikuar jetën e njerëzve dhe duke shkatërruar pasurinë publike. Por as për policë që, nën mbrojtjen e uniformës dhe të autoritetit shtetëror, përdorin dhunë ndaj protestuesve të pambrojtur, njerëzve të moshuar apo personave që nuk paraqesin më asnjë rrezik.
Veçanërisht tronditëse është skena e përshkruar e një protestuesi të plagosur rëndë, me këmbën e dëmtuar, që i lëkundet si lavjerrës, ndërsa tërhiqet dhe transportohet me forcë nga një grup policësh. Nëse kjo pamje konfirmohet në rrethanat e përshkruara, ajo përbën një ngjarje që kërkon hetim të menjëhershëm, sepse një njeri me dëmtime të tilla ka nevojë para së gjithash për ndihmë mjekësore urgjente, imobilizim dhe transport të specializuar, jo për veprime që mund t’ia rëndojnë plagët dhe t’i rrezikojnë jetën.
Çfarë vlere ka mbrojtja e rendit publik, nëse gjatë zbatimit të tij rrezikohet jeta e njeriut që ky rend ka për detyrë ta mbrojë? Çfarë kuptimi ka autoriteti i shtetit, nëse forca nuk shoqërohet me arsyen, përgjegjësinë dhe mëshirën njerëzore?
Pamje të tilla të sjellin ndër mend arenat e Romës së lashtë, ku gladiatorët përlesheshin përpara spektatorëve dhe jeta njerëzore shndërrohej në një spektakël dhune. Por ne nuk jetojmë në Romën e Cezarëve. Jetojmë në shekullin XXI, në një vend europian, anëtar të NATO-s, që aspiron të bëhet pjesë e Bashkimit Europian dhe që duhet të mbështetet mbi shtetin e së drejtës dhe respektimin e dinjitetit njerëzor.
Njeriu i rrëzuar përtokë nuk është më një kundërshtar për t’u mposhtur. Ai është një qenie njerëzore që ka nevojë për mbrojtje. Njeriu i plagosur nuk është një trofe i forcës së shtetit, por një jetë që duhet shpëtuar.
Uniforma e policit nuk duhet të jetë simbol frike, por garanci sigurie. Po kështu, protesta qytetare nuk duhet të jetë një fushëbetejë ku policët trajtohen si armiq dhe institucionet si objektiva për t’u shkatërruar. Polici dhe protestuesi nuk janë dy armiq të lindur. Ata janë qytetarë të të njëjtit vend, bij të të njëjtit popull, njerëz që kanë familje, prindër dhe fëmijë që i presin të kthehen shëndoshë në shtëpi.
Asnjë pushtet nuk bëhet më i fortë duke poshtëruar qytetarin. Asnjë protestë nuk bëhet më e drejtë duke plagosur policin. Dhe asnjë fitore politike nuk mund të justifikojë gjakun, vuajtjen apo sakrifikimin e jetës njerëzore. Sepse fuqia e vërtetë e shtetit nuk matet me numrin e policëve që arrin të mobilizojë, as me numrin e qytetarëve që arrin të arrestojë, por me aftësinë për ta zbatuar ligjin pa shkelur dinjitetin e njeriut.
Dhe madhështia e një proteste nuk qëndron te flakët që ngrihen mbi institucionet, por te forca morale e qytetarëve për të kërkuar drejtësi pa u shndërruar vetë në autorë të padrejtësisë. SHQIPËRISË NUK I DUHEN FITIMTARË QË QËNDROJNË MBI TRUPAT E TË PLAGOSURVE. I DUHEN NJERËZ DHE INSTITUCIONE QË DINË TA VLERËSOJNË JETËN NJERËZORE MBI PUSHTETIN, URREJTJEN DHE INTERESAT PARTIAKE.
Në fund të fundit, një shoqëri fillon të humbasë njerëzillëkun jo vetëm kur përdoret dhuna, por edhe kur mësohet ta shohë vuajtjen e tjetrit pa u tronditur. Këtë nuk duhet ta lejojmë të ndodhë në Shqipërinë tonë!
V). PËRFUNDIMI I PËRGJITHSHËM
Nga mospërfillja e protestave paqësore te përshkallëzimi i dhunës: përgjegjësia politike, institucionale dhe kombëtare për të ardhmen e Shqipërisë. Nga analiza e përgjithshme e zhvillimeve politike, shoqërore dhe të sigurisë që shoqëruan protestat në Tiranë, veçanërisht ngjarjet e dhunshme të 13–14 tetorit 2026, dalin disa përfundime themelore që meritojnë vëmendje të veçantë, jo vetëm për të kuptuar atë që ndodhi, por, mbi të gjitha, për të parandaluar përsëritjen e një krize që mund të ketë pasoja serioze për stabilitetin e vendit.
Së pari, Pakënaqësia qytetare nuk lindi rastësisht dhe as brenda një dite. Ajo ka rrënjë në probleme të grumbulluara ndër vite: korrupsionin dhe mungesën e transparencës, pabarazitë ekonomike, vështirësitë e jetesës, problemet e arsimit, papunësinë dhe emigrimin e të rinjve, si dhe në mosbesimin ndaj institucioneve dhe klasës politike. Këto probleme nuk mund të reduktohen në një organizim partiak apo në një komplot të jashtëm. Ato kërkojnë përgjigje politike dhe reforma të prekshme për qytetarët.
Së dyti: Mospërfillja e protestave paqësore dhe mungesa e një dialogu efektiv përbëjnë një nga problemet më serioze të mënyrës se si qeveria e ka administruar këtë krizë. Për muaj me radhë, qytetarët shprehën pakënaqësinë e tyre në rrugë, ndërsa reagimet dhe masat e qeverisë nuk arritën të krijonin besimin e nevojshëm për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve. Edhe kur qeveria shprehu gatishmëri për dialog, protestat vazhduan, duke treguar se hendeku ndërmjet palëve nuk ishte kapërcyer.Në një sistem demokratik, mandati i fituar në zgjedhje nuk mund të interpretohet si një autorizim për ta konsideruar të panevojshëm dëgjimin e qytetarëve deri në përfundim të mandatit. Pushteti nuk është pronë personale apo partiake; ai është një përgjegjësi e përkohshme që buron nga sovraniteti i popullit.
Arroganca e perceptuar e pushtetit, këmbëngulja për të mos rishikuar vendimet e kundërshtuara dhe pamjaftueshmëria e dialogut mund të dobësojnë besimin te rrugët demokratike të zgjidhjes së konflikteve. Kjo nuk do të thotë se qeveria është autore e dhunës, por do të thotë se ajo duhet të japë llogari politike për mënyrën se si u përpoq ta parandalonte përshkallëzimin.
Së treti: Aktet e dhunës, zjarrvëniet dhe shkatërrimi i institucioneve janë të papranueshme dhe nuk mund të justifikohen nga asnjë pakënaqësi politike apo shoqërore. Autorët duhet të identifikohen dhe të përgjigjen përpara drejtësisë. Por po aq e papranueshme është dhuna e paligjshme ndaj protestuesve, veçanërisht ndaj personave të pambrojtur, të moshuar, të ndaluar apo të plagosur.
Pamjet dhe pretendimet për trajtimin e dhunshëm të personave të dëmtuar rëndë kërkojnë verifikim dhe hetim të pavarur. Një person i plagosur ka nevojë për ndihmë mjekësore të menjëhershme, jo për veprime që mund t’ia rëndojnë gjendjen shëndetësore.
Njeriu i rrëzuar përtokë nuk është një armik për t’u mposhtur, por një jetë për t’u mbrojtur. Uniforma e policit duhet të përfaqësojë sigurinë dhe ligjin, ndërsa protesta qytetare duhet të përfaqësojë të drejtën dhe jo dhunën.
Asnjë qeveri nuk bëhet më e fortë duke poshtëruar qytetarët dhe asnjë protestë nuk bëhet më e drejtë duke plagosur policët apo duke djegur institucionet.
Së katërti: Përfshirja e partive politike në protestë është një realitet i dokumentuar, por përgjegjësia për organizimin e dhunës nuk mund t’u ngarkohet pa prova. Po kështu, deri në përfundimin e kësaj analize, nuk janë paraqitur publikisht prova bindëse që dëshmojnë drejtimin e zjarrvënieve nga shërbime inteligjente të huaja.
SHISH-i, Policia e Shtetit dhe organet e drejtësisë kanë përgjegjësinë institucionale të hetojnë me profesionalizëm, paanshmëri dhe vendosmëri çdo dyshim për organizim kriminal, financim të paligjshëm, infiltrime apo nxitje të qëllimshme të dhunës, duke respektuar ligjin dhe të drejtat kushtetuese të qytetarëve. Njëkohësisht, akuzat për ndërhyrje të huaj nuk duhet të përdoren si justifikim për të shmangur përgjegjësinë politike dhe institucionale për problemet e brendshme të vendit. Një shqetësim veçanërisht serioz për sigurinë kombëtare dhe besueshmërinë e institucioneve është krijuar nga zhvillimet e fundit në drejtimin e Shërbimit Informativ të Shtetit.
Hetimi i SPAK-ut ndaj ish-drejtoreshës së SHISH-it, Vlora Hyseni, për dyshime që lidhen me përkrahjen e autorit të krimit dhe zbulimin e të dhënave sekrete, si dhe vendosja nga Gjykata e Posaçme e masës së sigurisë «arrest në shtëpi» dhe pezullimi nga detyra, kanë ngritur pikëpyetje serioze mbi integritetin, kontrollin dhe besueshmërinë e një prej institucioneve më të rëndësishme të sigurisë kombëtare. Megjithëse këto mbeten akuza nën hetim dhe vlejnë plotësisht parimi i prezumimit të pafajësisë dhe pavarësia e drejtësisë, përfshirja e drejtueses së institucionit në një procedim penal të kësaj natyre mund të thellojë mosbesimin qytetar ndaj strukturave që kanë për detyrë të mbrojnë shtetin nga kërcënimet e brendshme dhe të jashtme.
Pikërisht për këtë arsye, transparenca institucionale, përgjegjshmëria dhe zbardhja e plotë e çështjes janë të domosdoshme për të garantuar besimin publik dhe funksionimin e pandërprerë të shërbimeve të sigurisë. Sepse siguria kombëtare nuk mbështetet vetëm te informacioni sekret dhe aftësitë operative të shërbimeve inteligjente, por edhe te integriteti i drejtuesve të tyre dhe besimi që qytetarët kanë tek institucionet e shtetit.
Së pesti: Institucionet kushtetuese nuk mund të mbeten spektatore të një krize që prek funksionimin e shtetit dhe besimin qytetar. Presidenti, Parlamenti, qeveria dhe institucionet e pavarura duhet të ushtrojnë secili përgjegjësitë e veta, duke ndërmarrë nisma për dialog, transparencë, kontroll institucional dhe hetim të paanshëm.
Edhe mesazhet e Bashkimit Europian dhe partnerëve perëndimorë theksojnë rëndësinë e respektimit të së drejtës së protestës, kundërshtimin e dhunës, proporcionalitetin e veprimeve policore dhe domosdoshmërinë e dialogut.
Së gjashti: Shqipëria nuk mund të përballojë një përshkallëzim që do të rrezikonte stabilitetin e saj politik dhe sigurinë kombëtare. Përvoja tragjike e vitit 1997 duhet të mbetet një paralajmërim historik, jo një fat që vendi është i dënuar ta përsërisë. Nuk ka prova se Shqipëria ndodhet përpara një kolapsi të ngjashëm, por kjo nuk e pakëson detyrimin e institucioneve për të parandaluar çdo zhvillim që mund të dobësojë rendin kushtetues.
Është e pajustifikueshme që një vend anëtar i NATO-s, i angazhuar në procesin e anëtarësimit në Bashkimin Europian, të rrezikojë stabilitetin dhe perspektivën e tij euroatlantike për shkak të mungesës së kompromisit politik. Siguria e Shqipërisë nuk është vetëm çështje e brendshme. Si pjesë e NATO-s dhe si faktor i rëndësishëm në Ballkanin Perëndimor, stabiliteti i saj ka rëndësi edhe për sigurinë rajonale.
Se shtati: Dobësia e opozitës parlamentare shqiptare në ushtrimin e kontrollit ndaj qeverisë dhe në paraqitjen e alternativave bindëse ka ndikuar në dobësimin e ekuilibrave demokratikë. Përplasjet e vazhdueshme politike, akuzat reciproke dhe mungesa e një debati të qëndrueshëm mbi reformat kanë kufizuar efektivitetin e saj si mekanizëm frenues ndaj pushtetit të shumicës. Kjo përgjegjësi ndahet edhe me mazhorancën, e cila duhet të garantojë ushtrimin e kontrollit parlamentar. Opozita nuk duhet të jetë vetëm një forcë që kërkon largimin e qeverisë, por një institucion politik që kontrollon pushtetin, denoncon me prova shkeljet në organet e drejtësisë dhe ofron alternativa konkrete në interes të qytetarëve.Pas 35 vjetësh pluralizëm, Shqipëria ka nevojë për një opozitë më profesionale, më të përgjegjshme dhe më bindëse, që e shndërron pakënaqësinë qytetare në nisma ligjore, reforma dhe zgjidhje demokratike.
Sepse demokracia dobësohet jo vetëm nga arroganca e qeverisë, por edhe nga paaftësia e opozitës për ta kontrolluar atë. Arti i opozitës nuk është thjesht të marrë pushtetin, por të parandalojë keqqeverisjen dhe të dëshmojë se ekziston një alternativë më e mirë për qytetarët.
Së teti, Kriza duhet të shërbejë si një moment reflektimi për të gjithë sistemin politik shqiptar. Pas 35 vjetësh pluralizëm, qeveritë dhe partitë që kanë ushtruar pushtetin duhet të vlerësohen jo vetëm nga rezultatet zgjedhore, por edhe nga aftësia e tyre për të ndërtuar institucione të besueshme, për të rritur mirëqenien dhe për t’u krijuar brezave të rinj mundësinë të ndërtojnë të ardhmen në atdhe.
Nëse dialogu dështon dhe kriza thellohet, duhet të shqyrtohen seriozisht edhe alternativat kushtetuese për zgjidhjen e saj, përfshirë dorëheqjen e qeverisë, mundësinë e krijimit të një qeverie teknike përmes marrëveshjes politike, reformën kushtetuese e zgjedhore, si dhe organizimin e zgjedhjeve të parakohshme, sipas procedurave ligjore dhe me standarde të larta ndërkombëtare.
Në një proces të tillë mund të diskutohet edhe mundësia e një referendumi kombëtar, me përfshirjen ligjërisht të garantuar të diasporës, për ndryshimet kushtetuese që lejohen të vendosen në këtë mënyrë, si dhe për reformat që synojnë kufizimin e përqendrimit të pushtetit, forcimin e përgjegjshmërisë së qeverisë dhe zgjerimin e ndikimit të qytetarëve në zgjedhjen e përfaqësuesve të tyre. Qëllimi i çdo zgjidhjeje duhet të jetë rivendosja e besimit te demokracia dhe institucionet, jo thjesht zëvendësimi i një grupi politik me një tjetër.
VI). REFLEKTIMI PËRFUNDIMTAR
Tirana nuk u përfshi në dhunë brenda një dite. Përpara flakëve pati muaj protestash, kërkesa qytetare, mosmarrëveshje politike dhe një hendek gjithnjë e më të dukshëm besimi ndërmjet qeverisë dhe një pjese të shoqërisë.Përgjegjësia penale për zjarrvëniet duhet të përcaktohet nga drejtësia. Por përgjegjësia politike për trajtimin e pakënaqësisë dhe për masat e marra për të parandaluar dhunën nuk mund të mbetet jashtë debatit publik.
Një qeveri nuk e tregon forcën e saj vetëm kur arrin të mbrojë institucionet nga sulmet. Ajo e tregon edhe kur ka guximin të dëgjojë qytetarët, të pranojë gabimet, të korrigjojë vendimet dhe të vendosë interesin publik mbi interesin partiak. Po kështu, opozita duhet të kuptojë se kundërshtimi i qeverisë është një e drejtë demokratike, por shkatërrimi i institucioneve dhe rrezikimi i jetës së njerëzve nuk mund të jenë mjete legjitime të luftës politike.
Qeveritë shkojnë e vijnë, por Shqipëria mbetet. Shqipëria u përket shqiptarëve dhe Tirana është kryeqyteti i të gjithë popullit shqiptar, kudo që ai jeton.
Ajo nuk duhet të sakrifikohet as nga urrejtja ndaj qeverisë, as nga kokëfortësia për të ruajtur pushtetin dhe as nga ambiciet e atyre që synojnë ta rimarrin atë. Asnjë kryeministër, asnjë parti dhe asnjë privilegj politik nuk mund të vlejë më shumë se jeta njerëzore, paqja shoqërore dhe e ardhmja e Shqipërisë.
ARTI I VËRTETË I QEVERISJES ËSHTË RRITJA E MIRËQENIES SË POPULLIT NË VENDIN KU KA LINDUR DHE ËSHTË RRITUR, JO KRIJIMI I KUSHTEVE QË E SHTYJNË TË LARGOHET DHE TA LËRË ATDHEUN TË ZBRAZET.
Një vend nuk bëhet më i pasur vetëm nga ndërtesat, rrugët dhe investimet që realizon. Pasuria e tij më e madhe janë njerëzit, dinjiteti i tyre, siguria që ndiejnë dhe shpresa se fëmijët e tyre mund të jetojnë më mirë se prindërit. Në demokraci, protestat paqësore janë një paralajmërim që kërkon përgjigje, jo një shqetësim që mund të shpërfillet pafundësisht. Tirana nuk ka nevojë për më shumë flakë, më shumë gaz lotsjellës, më shumë policë apo protestues të plagosur, më shumë urrejtje dhe akuza politike të ndërsjella.
Ajo ka nevojë për përgjegjësi, transparencë, drejtësi, humanizëm dhe dialog. Sepse, në fund të fundit, fitorja më e madhe politike nuk është mposhtja e kundërshtarit, por shmangia e një tragjedie dhe garantimi i një të ardhmeje më të mirë për popullin.
SHQIPËRIA DUHET TË JETË MBI PARTITË, MBI PUSHTETIN DHE MBI AMBICIET PERSONALE. SEPSE PUSHTETI ËSHTË I PËRKOHSHËM, NDËRSA ATDHEU DHE PËRGJEGJËSIA NDAJ BREZAVE QË VIJNË JANË TË PËRHERSHME.
6.1. KUR PUSHTETI NUK DËGJON ZËRIN E POPULLIT!
Presidenti amerikan John F. Kennedy, më 13 mars 1962, paralajmëronte: “Ata që e bëjnë të pamundur revolucionin paqësor, do ta bëjnë të pashmangshëm revolucionin e dhunshëm.”
Kjo thënie mbetet një mësim i madh historik për çdo qeveri dhe çdo shoqëri demokratike. Kur pushteti shpërfill për muaj të tërë protestat paqësore, nuk dëgjon kërkesat e qytetarëve, nuk korrigjon gabimet dhe lejon të thellohet mosbesimi ndaj institucioneve, krijohen kushte që pakënaqësia shoqërore të radikalizohet. Dhuna nuk mund të justifikohet dhe as të pranohet si mjet i luftës politike. Por njëkohësisht, përgjegjësia për ruajtjen e paqes sociale nuk mund t’u ngarkohet vetëm protestuesve. Edhe qeveria ka detyrimin politik dhe kushtetues të dëgjojë, të dialogojë dhe të trajtojë shkaqet e pakënaqësisë.
Historia na mëson se revoltat nuk parandalohen vetëm me forca policore, por mbi të gjitha me drejtësi, përgjegjshmëri, dialog dhe respekt ndaj qytetarëve. Një qeveri demokratike nuk duhet të presë shpërthimin e zemërimit popullor për të dëgjuar atë që qytetarët ia kanë thënë prej kohësh në mënyrë paqësore.
____________
VII). BURIME / SHENIME / BIBLOGRAFIA
____________
1. Euronews Albania, “134th Day of Protests: Citizens Gather Outside the Prime Minister’s Office,” 11 tetor 2026; Reuters, “Albanian Students Protest over Education, Jobs, Clash with Police,” 13 tetor 2026; Reuters, “Banks, Buildings Burn as Albania’s Capital Tirana Erupts into Student Violence,” 14 tetor 2026.
2. Michał Kucharski, “The Flamingo Revolution: Anti-Government Protests in Albania,” OSW Centre for Eastern Studies, 23 qershor 2026.
3. OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), “Albania Parliamentary Elections 2025: Election Observation Mission Final Report,” 23 tetor 2025.
4. International Monetary Fund, “IMF Executive Board Concludes 2025 Article IV Consultation with Albania,” 23 dhjetor 2025.
5. Reuters, “Albania’s Rama Vows to Push on with Kushner-Linked Luxury Resort Despite Protests,” 8 qershor 2026. Shih gjithashtu Kucharski, “The Flamingo Revolution,” OSW, 23 qershor 2026.
6. Kucharski, “The Flamingo Revolution,” seksioni “The Government Rejects the Protesters’ Demands as the Opposition Offers Passive Support,” 23 qershor 2026.
7. Euronews Albania, “‘The Protest Was a Gift,’ Rama Says After Meeting with Ministers: What Was Discussed in Pogradec,” 24 gusht 2026.
8. Policia e Shtetit, “Tiranë/Arrestohen 16 shtetas dhe procedohen 49, pasi kryen veprime të kundërligjshme dje, gjatë tubimit,” njoftim zyrtar, 14 tetor 2026. Shifrat i përkasin tubimit të 13 tetorit.
9. Euronews Albania, “Berisha: Ne studentët nuk i lëshojmë, do t’i mbështesim me të gjitha format dhe mundësitë,” 14 tetor 2026; Euronews Albania, “Berisha: Rama të japë dorëheqjen, rruga e vetme për të zgjidhur krizën,” 14 tetor 2026.
10. Autoriteti Kombëtar për Sigurinë Kibernetike (AKSK), “Disinformation and Foreign Interference at the Centre of AKSK’s Workshop with Hybrid CoE,” 6 tetor 2026; RTSH, “Albania Cyber Security Chief Warns of External Attacks During Protest,” 6 tetor 2026.
11. Shërbimi Informativ i Shtetit (SHISH), “Media – Njoftime mbi bashkëpunimin me CIA-n, ODNI-n dhe NATO-n,” njoftimet e 2 qershorit dhe 21 nëntorit 2025.
33. RTSH, “Kumbaro Urges Students to Reject Violence Amid Protests,” 14 tetor 2026.
12. Avokati i Popullit, “Statement by the Ombudsman Regarding Today’s Protest in Tirana,” deklaratë zyrtare, 13 tetor 2026.
13. Delegacioni i Bashkimit Europian në Shqipëri, deklaratë për protestat e Tiranës, 14 tetor 2026, riprodhuar nga RTSH, “EU Delegation Calls for Peaceful Protests and Priority Investigations.”
14. Ambasada e SHBA-së në Tiranë, paralajmërim sigurie, 14 tetor 2026, raportuar nga Euronews Albania, “US Embassy Warns Citizens Again: Violent Protest Could Spread.”
15. Ambasada Britanike në Tiranë, deklaratë, 14 tetor 2026, riprodhuar nga Euronews Albania, “Protests in Tirana, British Embassy Reacts: The Right to Protest Does Not Justify Violence.”
16. Euronews Albania, “Student Protests in Tirana: German Embassy Shares EU Delegation’s Statement,” 14 tetor 2026.
17. Ministère de l’Europe et des Affaires étrangères, France, “Albanie – Dernières minutes et alertes: Manifestations,” 14 tetor 2026.
18. Presidenca e Republikës së Shqipërisë, deklarata e Presidentit Bajram Begaj, 14 tetor 2026, riprodhuar nga Euronews Albania, “President Begaj Calls for Restraint and Responsibility.”
19. Presidenca e Republikës së Shqipërisë, “Presidenti Begaj thërret mbledhjen e Këshillit të Sigurimit Kombëtar,” njoftim zyrtar, 28 shtator 2026.
20. RTSH, “Peleshi Urges Political Parties to Reject Calls for Violence,” 14 tetor 2026.
21. Bertelsmann Stiftung, BTI 2026 Country Report: Albania (Gütersloh: Bertelsmann Stiftung, 2026), seksionet “Separation of Powers” dhe “Performance of Democratic Institutions.” https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB.
22. OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights (ODIHR), “Albania’s Parliamentary Elections Competitive and Well Run but Lacked Level Playing Field, International Observers Say,” 12 maj 2025. Shih gjithashtu ODIHR, Albania, Parliamentary Elections, 11 May 2025: Final Report, 23 tetor 2025.
24. Republika e Shqipërisë, Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, nenet 77, 80, 81 dhe 134; tekstet përkatëse: https://polikum.al/legjislacioni/kushtetuta/neni-77; 80,81, https://polikum.al/legjislacioni/kushtetuta/neni-134.
______________
©Të gjitha të drejtat të rezervuara.Nuk lejohet kopjimi pa leje. Ky arikull mund të komentohet dhe të shperndahet natyrisht duke ruajtur etiken dhe të drejten e autorit.
______________
Kol M. Marku – Itali
Ish ushtarak Nenkolonel (R).
15/10/2026
Burimi/Facebook
Leave a Reply