Drita Fejza – ATY KU DUHEJ TË ISHTE DASHURIA

Ka tragjedi që fillojnë shumë përpara se të dëgjohet lajmi. Fillojnë në heshtje. Në një dhomë ku dikush fle me shpinën kthyer. Në një telefon që nuk përgjigjet. Në një nënë që vendos dorën mbi bark dhe pyet veten nëse fëmija brenda saj do të ketë një botë më të butë se kjo që po sheh ajo. Pastaj një ditë, bota bëhet dhomë gjumi. Dhe një derë mbyllet.
Rasti i rëndë në Malishevë, ku një 25-vjeçare humbi jetën nga plagët e armës së zjarrit dhe bashkëshorti i saj mbeti i plagosur rëndë, nuk duhet të na kënaqë me përgjigjen e lehtë: “Kishte probleme mendore.” Hetimet sapo kanë filluar. Por pikërisht këtu fillon pyetja më e vështirë: çfarë bëjmë ne kur një njeri nuk është mirë me veten, ndërsa një tjetër jeton pranë tij?
Sepse një diagnozë nuk është një plumb. Bipolariteti nuk është sinonim i vrasjes. Një njeri me çrregullim bipolar nuk është automatikisht rrezik për askënd. Shumica e njerëzve që jetojnë me probleme të shëndetit mendor nuk dëmtojnë të tjerët. Prandaj është po aq e rrezikshme ta përdorim sëmundjen si shpjegim të gatshëm për një krim, sa është të bëjmë sikur shëndeti mendor nuk ekziston.
Mendojeni një grua të re që pret fëmijën e saj. Ajo nuk pret vetëm një bebe. Pret një fytyrë që ende nuk e njeh, një zë që ende nuk e ka dëgjuar, një dorë të vogël që një ditë do t’i kapë gishtin. Në trupin e saj rritet një njeri, ndërsa në mendjen e saj ndërtohet një shtëpi për të ardhmen. Mendon për krevatin, emrin, këpucët e vogla, ditën kur do ta çojë fëmijën në shkollë. Kështu mendon një nënë: e shtyn frikën deri në fund të mendimit, sepse dashuria ka zakon të bëjë plane edhe kur bota nuk premton asgjë.
Por çfarë ndodh kur në të njëjtën shtëpi jeton edhe një njeri që po lufton me veten? Këtu fillon tragjedia e vërtetë. Jo te etiketa “i sëmurë”. Jo te fjala “bipolar”. Por te pyetja nëse dikush e ka parë kohë më parë se diçka po çahej.
Sepse shoqëria jonë ka një ves të vjetër: i dëgjon njerëzit vetëm pasi të ndodhë katastrofa. Para katastrofës themi: “Është pak nervoz.” Pas saj: “Kishte probleme.” Para katastrofës: “Mos u përziej.” Pas saj: “Si nuk e ditëm?” Ky është paradoksi ynë. Ne duam të jemi dëshmitarë të pafajshëm të tragjedive që ndonjëherë i kemi parë duke u afruar.
Një i ri mund të jetë duke u fundosur dhe ne i themi: “Bëhu burrë.” Një grua mund të ketë frikë në shtëpinë e saj dhe ne i themi: “Mos e prish familjen.” Një nënë mund të kërkojë ndihmë dhe ne i themi: “Të gjithë kanë halle.” Një njeri mund të ketë shenja të rënda të çrregullimit psikik dhe ne e trajtojmë si turp familjar. Pastaj, kur ndodh e pakthyeshmja, të gjithë bëhemi psikologë. Të gjithë dinë. Të gjithë e kishin kuptuar. Të gjithë thonë: “Diçka nuk shkonte.”
Por fëmija nuk mund të rritet me “diçka nuk shkonte”. Ai ka nevojë për nënën. Ka nevojë për babanë. Ka nevojë për një shtëpi ku problemet mendore nuk fshihen pas perdes si një turp, por trajtohen si çdo problem tjetër shëndetësor: me mjek, me kujdes, me mbështetje, me përgjegjësi.
Dhe këtu duhet të bëjmë një dallim të dhimbshëm: dashuria nuk është terapi. Gruaja nuk mund të bëhet psikiatre e burrit të saj. Burri nuk mund të bëhet psikiatër i gruas. Familja nuk mund ta zëvendësojë sistemin shëndetësor. Dhe sidomos një nënë e re, që mban një fëmijë në bark, nuk mund të ngarkohet me detyrën për të shpëtuar një të rritur që nuk po kontrollon dot veten.
Kjo është romantizuar për shumë gjatë: “Dashuria e shëron.” Jo gjithmonë. Ndonjëherë dashuria duhet të thërrasë ndihmë. Ndonjëherë duhet të largohet nga dhoma. Ndonjëherë duhet të vendosë kufij. Ndonjëherë duhet të thotë: “Unë të dua, por nuk mund të të lejoj të më shkatërrosh.” Kjo nuk është braktisje. Kjo është mbijetesë.
Dhe nëse ka armë në shtëpi, rreziku merr një tjetër dimension. Një krizë psikologjike që mund të kalojë me kohë bëhet potencialisht e pakthyeshme kur pranë saj gjendet një armë. Një armë nuk e krijon sëmundjen, por mund t’i japë një çasti të çrregulluar fuqinë për të mos u kthyer më kurrë pas.
Prandaj nuk duhet të presim krismën për të pyetur: a kishte shenja alarmi? A kishte kërkuar dikush ndihmë? A kishte njerëz që kishin frikë dhe nuk dinin ku të drejtoheshin? Këto nuk janë pyetje për të ushqyer kureshtjen. Janë pyetje për të shpëtuar dikë tjetër nesër.
Sepse nesër mund të jetë një tjetër nënë. Një tjetër vajzë njëzet e pesë vjeçare. Një tjetër fëmijë që nuk do ta kuptojë pse fotografia e nënës mbeti përgjithmonë mbi komodinë.
Dhe fëmijët janë ata që na shkatërrojnë çdo justifikim. Ata nuk kuptojnë “krizë”. Nuk kuptojnë “çrregullim”. Nuk kuptojnë “hetim”. Ata vetëm kërkojnë një fytyrë. Një zë. Një përqafim.
Prandaj tragjedia e një shtëpie nuk mbaron kur policia largohet, kur ambulanca fik sirenën apo kur lajmi largohet nga faqja kryesore. Ajo vazhdon në kokën e një fëmije. Në kujtesën e një familjeje. Në një karrige bosh. Në një dhomë ku askush nuk fle më njësoj.
Dhe ndoshta kjo është pyetja që duhet t’ia bëjmë vetes, jo vetëm sot në Malishevë: Sa njerëz duhet të humbasim para se të kuptojmë se shëndeti mendor nuk është turp, dhuna nuk është çështje private dhe një nënë nuk duhet të presë vdekjen për t’u besuar?
Sepse një shoqëri nuk matet vetëm me mënyrën si i varros të vdekurit. Matet me mënyrën si i mbron të gjallët.
Dhe ndoshta fëmija që ende nuk ka ardhur në këtë botë është dëshmitari ynë më i madh. Ai nuk mund të flasë. Por pyetja e tij do të mbetet:
Pse nuk e shpëtuat nënën time kur ende kishte kohë?
Berlin, 24 .08.2026
Drita Fejza
Burimi/Facebook