Në Malsi të Madhe si në çdo krahinë tjetër e prejardhjes së shqiptarve të sotëm , ka histori ku vlerat kombëtare kanë vërtetetsi autoktone të kaënunit pasardhës të iliro- pellazg si raca më e hershme e kontinentit evropian ( përndryshe borik )
Sot flitet shumë për LOGUN E KISHËS , që në forma të ndryshme ka pësuar ndryshime në emërtim dhe në identitet
Përderisa Këlmëndi si mal që ka 4 bajrak , ndryshe nga 6 Malet tjera të Malsis Madhe , që çdo Mal ka nga nji bajrak , dhe ndodhet në pozicionin gjeografik ku legjendat ballkanike bazohen në BJESHKT E NÀMUNA , si pik më e lart mbi nivelin e detit me JEZERCËN , ku ala në bazë të gojdhanave e vërteta mbete mister
– Dimë për Agajt e Jutbins me Ajkunën e djemtë e saj
– Dimë për Gjergj Elez Alinë dhe heroizmin e tij
– Dimë për Mujin e djemtë e tij , të gjitha këto në bazë gojdhànash që që në kohën e këtyre legjendarve kan ardh deri te kohët që ne jetojmë
Dimë se Mema i Smajlit àsht nji malsor legjendë që mbrojti me çdo kusht trojet e traditën e Këlmëndit
–Dimë që Nikë Lek Pepa si përfaqësues këlmëndas në Lidhjen e Prizerenit përfaqsou e ngriti në vendin e duhun meritën e malsorve shqiptar
– Për mos me uzgjat na Këlmënsit kem trashëgua bashkimin e tàn këlmënsve për festën e SHna Prënes në Qafën e Predelecit , vendi ku bashkohen të gjitha bjeshkët e Këlmënit
– Sipas të dhënave kishtare dhe gojdhanave të këmënsve Logu i Kishës àsht organizua që nga vitet 1650 , kurë u ndërtua KISHA E PAR KATOLIKE NË PSHTAN
– Tue pa se si po tjetërsohej identiteti këlmëndas i asaj kohe prej regjimit osman , këlmëndasit organizuan LOGUN , që në at tubim shpaloseshin vlerat e trashëgueme shekullore të kësaj krahine si :
Vallja e shpatave që përfaqësonte qëndresën e malsorve kundër osmanëve e shkieve ku e luani me mjeshtri të ndjerit Gjelosh Gjoka i gjelat nga Vukli me të ndjerin Nikë Lul Tanazi po I Vukël
Tërheqje konopi (litari ) dy grupe të fortish që dikush fitonte dhe pengohej edhe nga “kundershtari”
Gara me kuaj se kush del ma I pari
Marrja e KOÇISË (flamurit ) që në krye të brishtë Dereletit vendosej flamuri e aty në Qafën e Predelecit u rreshtoheshin djemtë e ri të çdo katuni. u nisnin përnjëherësh dhe si dragoi u ngjiteshin në atë bukuri natyrore dhe mà i shpejti merrte koçinë (flamurin ) e aty malsorja e priste me ujë kristal të bjeshkëve për ti shua etjen dhe te dy bashkë dora dora zbrisnin atë perlë dhe kunorzonin fituesin që për nji vit ishte djali më i shpejt e i shkatht
Hidhej guri kush e qet mà larg
– Ekspozimi i kostumit më të hershëm me xhubleta e tirqe
– Martesat , ku nuset e nji vjet thirreshin në LOG për tu pa se kush ishte mà e mira ku vlerësohej prej përfaqësuesve të 4 bajrakve
Ajo për nji vjet ishte mà e vlersuemja dhe asnjëherë nuk duhej të hjekt nga koha kapicën e kostumit kombëtar mijëravjeçar që sipas kohnave të ndryshme àsht pasurua me stoli
Kjo nuse vlerësohej me të drejtën e Zotit të s’ishte në jetë trashëgimtar si Memën e Smajlit , Nik Lek Pepën , Piramidën e gjadhë që vuri kufijtë e shenjt të Trojeve këmëndase PRËK CALI që kurr s’u dorëzua për atdhetarizëm e patriot edhe pse errsimin e figurës tij e përdorën antikëlmëndsit prej tradhtarsh që kurr nuk ja arritën qëllimit, ku edhe sot na dalin për me errsua LOGUN E KISHËS , si simbol i qëndresës
– E tash po flasim për trashëgiminë e kësaj mrekullie nga vitet 1990 e këtej, ku të gjith e dim kush e si àsht organizua e për ç’qellime , ku dihen
LOGU ka pësuar ndryshimi nga vjet në vit , ku veç nji të vërtet nuk mund ta ndryshoj askush , që malsort këlmëndas janë autokton , mikpritës , besnik por edhe mjeshtrat më të aftë për ruajtjen e traditës, ruajtjen e origjinës së kostumit kombëtar të xhubleta e plisit të bardh dhe turneve (çakshirve ) si dhe pjesëve tjera të identitetit që janë :
LAVDA
FYELLI
FLETA E AHIT
ÇIFTELIA ( e ardhur në Këlmën rreth viteve 1800) që u bà pjesë e jona , edhe pse nuk àsht identike e jona
Sido e kushdo sot në forma tjera deri në forma asimiluese , që mbi baza pushteti apo egoja që stimulohen për arsye përfitimi , nuk mund ta errësojnë të vërtetën e LOGUT TË KISHËS
MIRSE TË VINI NË KËLMËND në raste të ndryshme që Këlmëni i ka trashëgua me miq e dashamirës!
Burimi/Facebook
Leave a Reply