Eurovisioni lindi si një skenë ku muzika duhej të bashkonte Europën. Në teori, është një festival kënge, arti, zëri, skene dhe kulture. Në praktikë, prej vitesh është kthyer në një arenë interesash, blloqesh votimi, diplomacie televizive, presionesh politike dhe llogarish që shumë pak kanë lidhje me këngën.
Shqipëria ka hyrë në këtë garë me artistë të mirë, me zëra dinjitozë, me këngë që shpesh kanë pasur identitet, dhimbje, fuqi dhe profesionalizëm. Por çfarë ka marrë në këmbim? Pak respekt real, shumë neglizhencë dhe një sistem votimi ku meritokracia shpesh duket si fjala më e huaj e mbrëmjes.
Sipas faqes zyrtare të Eurovisionit, Shqipëria ka marrë pjesë 23 herë dhe nuk ka asnjë fitore në këtë garë. Ky fakt nuk është turp për artistët shqiptarë. Përkundrazi, është pyetje për vetë garën: sa e hapur, sa e ndershme dhe sa artistike është një skenë ku disa vende hyjnë çdo vit si pjesë e pazareve të mëdha simbolike, ndërsa vende të vogla mbeten dekor ekzotik për spektaklin?
Kur Europa nuk është më Europë, por klub interesash
Nëse Eurovisioni do të ishte thjesht “kënga e Europës”, atëherë publiku ka të drejtë të pyesë: pse Izraeli merr pjesë? Pse Australia merr pjesë? Përgjigjja teknike është se Eurovisioni nuk funksionon vetëm mbi gjeografinë, por mbi anëtarësinë dhe lidhjet me Unionin Europian të Transmetimeve. Australia merr pjesë prej vitit 2015 për shkak të interesit të madh lokal dhe lidhjes së transmetuesit SBS me garën, ndërsa sistemi i votimit ndahet mes jurive dhe publikut.
Por përgjigjja teknike nuk e mbyll debatin moral dhe publik. Sepse kur një festival quhet europian, kur shitet si festival i kulturës europiane, por ndërkohë hap dyert sipas interesave televizive, politike apo audiencës globale, atëherë nuk kemi më një festival kontinenti. Kemi një produkt televiziv që përdor emrin “Europë” si markë, ndërsa rregullat i ndryshon sipas nevojës.
Dhe këtu fillon problemi: kur rregullat janë elastike për disa, por të pamëshirshme për të tjerët, gara nuk është më garë. Është skenë e kontrolluar.
Votat si kafe kafenesh: sot ta jap unë, nesër ma kthen ti
Problemi më i madh i Eurovisionit nuk është vetëm pjesëmarrja e vendeve jashtë Europës. Problemi më i madh është perceptimi i fortë se votimi shpesh nuk ndjek këngën, por hartën politike, afërsitë kulturore, interesat rajonale dhe aleancat televizive.
Ka vite që publiku e sheh të njëjtën skenë: vende që i japin pikë njëra-tjetrës jo sepse kënga është domosdoshmërisht më e mira, por sepse ekziston një lloj zakoni i heshtur. Sot të qeras unë me 12 pikë, nesër më qeras ti. Kjo nuk është më muzikë. Kjo është tavolinë kafeneje me kamera, drita dhe flamuj.
Kur vota kthehet në mirësjellje diplomatike, arti vdes. Kur kënga matet me aleanca, artisti poshtërohet. Kur publiku sheh se një performancë e fortë nuk shpërblehet, ndërsa një tjetër ngrihet nga vota të parashikueshme, spektakli humb dinjitetin.
Eurovisioni sot kërkon të duket si festë arti, por shumë shpesh sillet si parlament pa debat, ku vendimet dihen përpara se të mbarojë kënga.
Politika hyri nga dera kryesore, muzika doli nga dera e pasme
Në vitet e fundit, Eurovisioni është tronditur gjithnjë e më shumë nga polemikat politike. Edhe edicioni i fundit është shoqëruar me protesta dhe bojkot nga disa vende për shkak të pjesëmarrjes së Izraelit, ndërsa organizatorët kanë këmbëngulur se gara duhet të fokusohet te muzika.
Por ky është pikërisht paradoksi: Eurovisioni thotë “mos e politizoni”, ndërkohë që vetë struktura e tij është bërë politike. Nuk mund të ftosh shtete me peshë të madhe konfliktesh, të përjashtosh disa në rrethana të tjera, të pranosh protesta, të përballesh me bojkot dhe pastaj t’i thuash publikut: “shijoni vetëm këngën”.
Jo. Publiku nuk është naiv.
Nëse politika është në skenë, atëherë mos ia vini fajin publikut që e sheh politikën. Nëse vendimet janë politike, mos kërkoni që kritika të jetë vetëm muzikore. Nëse gara nuk është më e pastër, atëherë nuk mund të kërkojë besim të pastër.
Shqipëria nuk duhet të jetë më figurante në një spektakël që nuk e respekton
Shqipëria nuk është pa artistë. Shqipëria nuk është pa zëra. Shqipëria nuk është pa traditë muzikore. Përkundrazi, Shqipëria ka dërguar në Eurovision këngëtarë që kanë mbajtur skenën me dinjitet, me profesionalizëm dhe shpesh me shumë më tepër shpirt se shumë performanca të mbështetura nga makineri të mëdha promocioni.
Por pyetja është: pse duhet të vazhdojë Shqipëria të investojë energji, para publike, vëmendje kombëtare dhe pritshmëri emocionale në një garë ku shpesh duket sikur rezultati nuk varet nga arti?
Pse duhet të vazhdojmë të sillemi sikur çdo vit “këtë herë do të na vlerësojnë”, kur sistemi ka treguar se vendet e vogla shpesh duhen vetëm për ngjyra, diversitet dhe dekor?
Nëse Eurovisioni nuk është në gjendje të garantojë ndjenjën e drejtësisë, atëherë Shqipëria ka të drejtë të pyesë: çfarë fitojmë duke marrë pjesë?
Bojkoti nuk është dobësi, është mesazh
Ka momente kur tërheqja nuk është dorëzim. Është qëndrim.
Shqipëria duhet ta diskutojë seriozisht bojkotin e Eurovisionit. Jo si inat emocional, jo si kapriço kombëtare, por si akt dinjiteti kulturor. Një vend i vogël nuk duhet të pranojë përgjithmonë rolin e spektatorit të bindur në një garë që sillet si biznes politik me fasadë artistike.
Bojkoti do të ishte një mesazh i qartë: Shqipëria nuk është aty për të mbushur numrin. Artistët shqiptarë nuk janë aty për t’u përdorur si sfond. Publiku shqiptar nuk është aty për të duartrokitur një teatër ku pikët shpesh qarkullojnë si kafe borxhesh mes tavolinave të njohura.
Nëse Eurovisioni do të jetë muzikë, le të jetë muzikë. Nëse do të jetë politikë, le ta pranojë hapur. Por të shitet si art ndërkohë që funksionon si pazar, kjo është fyerje për artistët dhe për publikun.
Mjaft me iluzione
Eurovisioni nuk është më ai miti i bukur i bashkimit europian përmes këngës. Është një spektakël i madh, i ndritshëm, i shtrenjtë, por gjithnjë e më i lodhur moralisht. Një skenë ku politika futet në prapaskenë, votat shpërndahen sipas afërsive të njohura dhe arti shpesh mbetet viktima më elegante e mbrëmjes.
Shqipëria duhet të ndalojë së trajtuari pjesëmarrjen në Eurovision si detyrim kombëtar. Nuk është detyrim. Është zgjedhje. Dhe kur një zgjedhje nuk sjell respekt, nuk sjell drejtësi dhe nuk sjell përfitim real për artistin, atëherë ajo zgjedhje duhet rishikuar.
Ka ardhur koha që Shqipëria ta thotë fort: muzika shqiptare nuk ka nevojë të lutet për pikë në një spektakël që ka harruar muzikën.
Eurovisioni ose të kthehet te arti, ose Shqipëria të mos vazhdojë të bëjë figuranten në një teatër politik me kostum festivali
Burimi/facebook/Infopress Al
Leave a Reply