Qëndrimi i tij dëmtues ndaj rilindasve
⸻
PËR NAIM FRASHËRIN
Kadareja organizoi fshikatshe sulmin ndaj Poetit Kombëtar Naim Frashëri. Kjo ishte disidenca e tij e vërtetë. Sami Frashëri thotë: “Ismaili është armiku më i fuqishëm e më grabitqar dhe më ironik”.
Kadare pati frikë nga Opinioni Publik Shqiptar, dhe me raste edhe nga vetë PPSH-ja dhe Lidhja e Shkrimtarëve, të cilat megjithë kufizimet ideologjike, e donin Naim Frashërin dhe Vëllezërit Frashëri dhe iu bënë shumë vepra, u bënë vepra monumentale, rrugë dhe institucione që mbanin emrin e tij.
Në librin “Urdhër për Naim Frashërin” që i jep një prej personazheve të vet.
Shokët e Ismail Kadaresë e hoqën nga libri “Urdhër për Naim Frashërin” dhe detyrimisht “Mesonjetorja e Shkollës së Parë Kombëtare” dhe u zëvendësua me emra fiktivë. Kadare e paraqet Naimin si “një njeri të vogël” që nuk e kupton botën, që nuk e kupton rilindjen dhe që i mungon thellësia e mendimit.
Kadare e konsideron Naimin si “mistik fetar” që s’ka lidhje me atdhedashurinë moderne dhe ia mohon rolin kombëtar, duke e vendosur përballë vetes si simbol i vjetër.
Në shkrimet e tij Kadare shpesh e ka ironizuar edhe Samiun, duke thënë se “ka qenë utopist” dhe Pashkon si “idealist i dështuar”.
Pra, në thelb, Kadare mohon rilindjen dhe kërkon të ndërpresë lidhjen organike të brezave të rinj me rilindasit.
Ky është një krim kulturor e arsimor, sepse i ka prerë rrënjët e kombit nga Naim Frashëri.
⸻
PËR PASHKO VAŠËN
Kadareja e quan Pashko Vašën “aventurier të marrë” (nga “Ardhja e Migjenit në letërsi”).
Në këtë mënyrë, ai e poshtëron një figurë të Rilindjes që shkroi poezinë e famshme “O moj Shqypni”, që ka qenë himni i shqiptarëve për më shumë se një shekull.
Pashko Vaša, sipas Kadaresë, “nuk kishte kuptuar asgjë nga realiteti shqiptar” dhe “kishte iluzione për Perëndimin”.
Në fakt, Vaša ishte një nga rilindasit më të arsimuar, diplomat e politikan që ngriti zërin në Evropë për çështjen shqiptare.
Në romanet e tij, Kadare shfrytëzon “lirinë artistike” për të përqeshur figurat historike, për t’i bërë ato të duken të vogla, të përçudnuara e qesharake.
Në esenë “Autobiografia e Popullit në Varreza”, Kadare flet për rilindasit me një ton sarkastik dhe ironik.
⸻
PËR AT GJERGJ FISHTËN
Gjergj Fishta është më i dëmtuari prej Kadaresë, me një sulm të hapur dhe të mbështetur nga PPSH-ja.
Citime nga Kadare për Gjergj Fishtën:
“Nëntori i një kryqëzate” (1975):
“Përveç Fishtës nuk doli njeri tjetër kuzimtar që të thoshte gjë. Nuk mund të kuptojmë një shkrimtar me mësimet e Fishtës dhe heshtjen e poetit ndaj mjerimit të kombit të vet.”
Në roman, Kadareja shfrytëzon të ashtuquajturin “çalim” të Fishtës, dhe e përdor për ta tallur edhe në varr.
Në disa poezi, Fishta është quajtur “lugat i fjalës” dhe veprat e tij “Lahuta e Malcisë” e “Fishta poet i kryqëzatës kundër kombit” janë përbuzur si frymë religjioze e prapambetur.
Citim tjetër:
“Reaksionar, i marrë, që për shpirtin shiti mendjen dhe për atdheun shiti besimin.”
Këto janë fjalë që Kadare ua ka veshur figurave të mëdha të letërsisë kombëtare.
Kështu, brezat e rinj u rritën pa njohur veprat e Fishtës, të cilat u ndaluan, u dogjën, dhe u mbajtën jashtë librave shkollorë për dekada.
⸻
PËR SAMI FRASHËRIN
Sami Frashëri, themeluesi i Enciklopedizmit shqiptar, u paraqit nga Kadare si “utopist i sëmurë”, “njeri që s’kupton realitetin” dhe që “nuk e kupton politikën”.
Kadareja e akuzon për “ëndrra orientale” dhe e vendos në plan të dytë krahasuar me shkrimtarë të huaj.
Në këtë mënyrë, Kadare e zbeh figurën e Samiut, që ishte një ndër mendjet më të mëdha të kombit shqiptar.
⸻
Dëmtim masiv i sistemit edukativ
Kadareja synonte të “rindikte të vërtetën e rreme” duke e eksportuar te gjeneratat e reja përmes letërsisë së detyrueshme në shkolla.
Ai deformoi figurat e Naimit, Samiut, Pashkos dhe Fishtës, duke e zhvendosur vëmendjen nga Rilindja drejt vetes si “shkrimtari i kombit”.
Në këtë mënyrë, sistemi arsimor u ndikua nga propaganda letrare e Kadaresë.
Rindërtimi i së vërtetës historike është detyrim kombëtar për ta çliruar arsimin nga ky mit i rremë.
⸻
Nga Artur Shkurti
Drejtor i shkollës “Udha e shkronjave”
Tiranë, më 3 dhjetor 2025
Burimi/Facebook/Kujtim Cekani
Leave a Reply