Personalitet i Shquar Kombetar –Politik,Ushtarak i Luftes Clirimtare Kombetar.

In Memory
Homazhe me rastin e 68 vjetori ekzekutimit e 107 vjtorit te lindjes se Martirit

( Ne foto – Fotografia ushtarake pa kepele dale ne shkoder 10.maj 1945)
Major -V E L I N I M A N D O C I
Personalitet i Shquar Kombetar –Politik,Ushtarak i Luftes Clirimtare Kombetar.

Te perkujtosh vdekjen esht gje e mire por te perkujtosh nje vdekje tragjike,ekzekutim,misterioze ne pabesi esht tronditse dhe rrenqethse per ate qe e shkruan per te afermit e shoket dashmirsit dhe opinionin ne pergjithsi.Sidomos kur personi ka nje akitivitet te gjere politik, ushtarako-strategjik,luftarak,administrativ per Liri ,Drejtsi e pavarsi per ceshtjen kombetare.

(Ne foto- Major Veli Niman Doci viti 1945)
Ne Malsin e Gjakoves ne dinastin e Docaje te Oruxh Hases ne T’pla jetonte Niman Syl Docit atdhetarit i shquar qe per 55 vjet me pushk,e me pend, me goje ne odat e burrave te malsise e Kosoves nuk pushoj se punuari e luftuar kunder armiqve per ceshtjen Kombtare,me gjith te jatin (Syl Orucin,Axhet B. e S.Oruci) B.Alin,H.Zeka,A.Ibra, S.Kurti &P.Tulin,M.Dula,Q.Delia,A.Sadria(encik.) ka marr pjes me perfaqsuesit e Malsise Gjakoves ne lidhjen Shqiptare te Prizrenit,dhe ne mbrotjen e vendimeve te lidhjes shqiptare ka qene nje nder komandantet e vendosur e besnic te ruajtje e vndimeve ku dhe esht plagosur rend ne kemb e ne dore,qe ngeli invalid ne, moshen 18 vjece por aktivitetin nuk e nedrepreu duke marr pjes ne te gjitha betejat e kuvendet perkrah Sulemjam Vokshin Bajram Currit,Hasan Prishtines,Haxhi Zek Byberit bashk me Man Avdin,Bajram Ramen,Sulejman Ag Botushen,Prel Tulin,Hoxh Zogun etj.

(Ne foto – Rush Tarcuk Doci -Zalli – Fotografia civile dale ne vitin 1938 ne Shkoder.)

N.S.merr pjes lufton e drejton luften e kuvendet Ne kryengritjet e viteve 1900,907,908,909,910,912,912 qe cuan ne shpalljen e pavarsise se cungueme, si dhe ne luftrat kunder Serbo-Malzezve,1912-13,15,19 dhe atyre Austriake 1916-18(ka komanduar forcat e Malsis ne luften e Koplikut 31 Korrik 21Gusht 1921. Bullgarve e Austriakve e ne revolucionin e qershorit 1924 me dy te bit Aliun e Veliun perkrah Bajram Currit e At.Dr.Dr.Dr,Fan Nolit PhD te madhe,kunder mercenarve Sebo-Sllav u ndeshen ne Krume,dhe ne dhjetor 24 kunder 10.000 forca A.Zogut Bjellogardistve e bashkpuntorve tyre te ardhur nga Jugosllavia..,.
Keto cilsi i trazhgoj nder breza qe nga Doci,Martini dhe Oruc Hasa (Stergjyshi) i cili ne krye te perfaqsise Malsise shkoj ne Gjakov ne prandver te vitin 1840 te Pasha per te protestuar,kundershtuar dhenjes se taksave (Xhelep) dhe per mos dergimin e djemve ushtarve (Nizam),per lejimin e gjuhes e te shkollave etj.Ne perpjekje e siper vret dy kavaset (Rojet) dhe ngjitet shkallve per te vra Pashen ne perleshje trup me trup plagos pashen dhe dy rojet.Ne shenje reprezalje e hedhin nga ballkoni(Kreveti) dhe terheqin zvarr neper qytet,pastaj per te cdukur faren e hedhin ne Pus (bunar) prej nga Malsoret e Gjakovaret e nxjerrin naten.Dhe poeti (Eposi) popullor kendone:
”Oruc Hasa ne ato drrasa/
leshom kavas te shkoj tek Pasha/
ndo e baj deken ne kto drrasa/,,
Oruc Hasa nje Burr zotni /
te merr gjak pembi sye /
permbi sy e per nden vetull/.
.Kur po qet Oruc Hasa/
qet koburja flak e gaca/..
Oruc Hasa nje burr plak/
o tan Gjakoven e lau me gjak/…

(Ne foto – Veli Niman Doci me Bashkshorten -Dal ne vitin 1938 ne bacen e shtepise ne Tirane )
”Ndersa Gjyshi Syl Oryci ka qene prinjes popullor pari por ne luften e Moraces1876 u pakzuen”Pash’ ku u Plagosen e shume malsor dhe u vrane shume Mlasore dhe Ran trimrisht Prek Deli Dizdari,Syl Bajram Zmakaj,Brah Hysen Hysenukaj 1871,bajraktari i Gashit Hali Brahimi,Muzli Syl Madani ,Cen Shaqir Cuko,Sokol Mul Tahiraj 1874.(B.K.M.),Plagoset S.Oruci,Bali A.Celaj etj .(R.D.)
Trungu familjar nga i cili rridhte Veliu,esht shquar ne 6 breza me radh ne luften kunder pushtuesve osman,kunder nacinal shovuinizmir Seromadh,Malzes,Bullgar,Austriak,te ndersyer dhe nga fuqit e mdha per te shfaros kombin shqiptar per ta larguar debuar nga trojet e veta mjivjecare per te dalur ne brigjet lindore te adriatikut arberore.
Ne livadhet e bukura me plote bare e gjelbrim me shumllojshemri lulesh,ne ato lendina e kodrina e ne bjeshket e larta te Alpeve te mbulume me debor ne rudina me karafila ku kullotnin bagtite do te rriste shtatin Veli Niman Doci.
Atedhetarit i Shquar Veli Niman Doci lindi me 12 maj 1907-(28.X.946) ne Fshatin T’pla te fisit Kraniqe te Malsis se Gjakoves.
Ne vitin 1916 kur kishte filluar shkollen duke shikuar repartet ushtarake te ushtrise Austrike qe sterviteshin fushave te T’planit Veliu ne fletoren e asaj kohe shkruante me nostalgji per nje gje te madhe.(;Celik Petriti Gazetar ne Radion per Shqiptaret jasht Atdheut thekson;”Ai shkruante (Veli Niman Doci F.D.):
”Deshira me e madhe qe une kam marr pjese ne togen (Shkollen F.D.) Ushtarake ishte se kur isha 10 vjecare pajshna (shikoja) ushtaret (Austriak F.D.) tue marrshue neper fusha i thojsha Vetit:
“Oh! te Kishna me ja arrit nje dite qe edhe une te mundesha me u ba i zoti me komandue nje tubim (50-100-150 veta Batalion,regjiment (F.D.) Keshtu qe te mundena me ba ball pak a shume ndonje rreziku qe mund ti kercnohet ATDHEUT e KOMBIT tone te dashur”. ( Cituar Celik Petriti emisin R.Tirana 1995-Fletore shenimesh e V.N.D)
Shkollen e vazhdoj ne konviktine Maleve tona ne Malsin e Gjakoves,Krum e Gjakove.Aty ai u njoh me Asim Vokshin,Ali Kelmendin e me shume bij te Kosoves Kreshnike.Me nderhyrjen e Parise u rregjistrue per te Studjuar ne Shkollen Ushtarak ne vitin 1926-31.Aty bie ne kontakt me student nga krahina te ndryshme te Shqiperise e te Kosoves si me Prek Gjeto Ulin,Asim Vokshin,Bedri Spahiun,Rifat L.Bershen,Mehmet B.Bajraktari,Pertit Dishnica, dhe formojn Grupin e Oficerave demokrat te drejtuar nga Ali Shefqet Shkupi,kunder regjimin monarkis.Me 1 gusht 1931 i gardaur oficer fiillon pune ne rekrutim ne Gjirokaster se bashku me Rifat latif Berishen (Prbatimin).
Nga grupi u vlersue si person i afte,i matur,i heshtur i sakt dhe korekt.Mori pjes ne kryengritjen e Fierit 1935 per munges provash nuk u arresurte por u denue duke u ulur ne detyre e transferuar ne qytete e zona te ndryshme,Gjirokaster,Korc.Bilisht,Devoll,Proger,Tiran,Kruj,Fush- Kruj-,Puk-luf Bushat,Shkoder,Prizren,Zhuri,Fush kosov Pej etj,me qellim qe te suvejonin e te mblidhnin fakte per ta arrestuar…?Veliu ne periudhen e par bashkpunoj e veproj me Riza Ceroven e Halim Xhelon etj…..
Ne Tirane u njoh dhe me intelektualt te tjer me ide perparimtare kombetare,Prof.Zekeria Rexhen,Qemal e Alaudin Stafen,Nexhat Agollin,Spiro Moisiu,Ramadan Citakun,….etj….
Pushtimin nga Italia e priti me urrejte te madhe e indnjat te thell.Ai nuk pranoj te behet antar i parties fashiste,te perkulesh para Hymnit e flamurit Italian,prandaj kur i thane” hy ne P.fashiste”.”Jo u pergjigj”.”Do te kesh pasoja”.”kam marr parasysh gjithshka”u pergjigj”.Si rezultat e trasferonin dhe e ndiqni sic thote Oficeret Beqir & Isuf Gjylbegu ja benim qe:”Une ja benja gjithnje karateristikat e mira,se disha qellimin qe kishin ndaj Veli N.Docit,regjimet e ndiqnin dhe here pas here kerkonin te dhena me shpres se do shkruhej keq per punen e tij”.Ne Luften Italo-Greke te 28 tetor 1940 kundershtoj pjesmarrjen,prandaj e carmatose dhe derguen ne kampin e perqendrimit ne Shilore-Shijak ne gjendje arresti,ku ishte dhe Oficeri madhor Spiro Moisiu me batalion.
Ai beri nje pune te madhe qe te dezertonte ushtria si dhe kompania me milic te malsise qe ishte mobilizur,milicet u laguane nga fronti dhe shkuen ne malsi.
Nuk do te kalonte shume kohe dhe ashtu 16 vjecar do te rrjeshtohes me Forcat Kryengritse qe komandante Bajram Curri ne perkrahje te Imzot Dr.Fan Nolit ne qershor 1924 dhe do shkonte ne ndihme te babajt (Nimanit) e perkrah vllajt (Aliut).po keshtu dhe ne dhjetor 1924 kur Zogu me ndihmen e Serbise dhe forcave Gjeneralve bjellogardist te armatosur me armatim modernte te Jugosllavise..
me levizjen clirimtare te Kosoves e te Rr.Dukagjinit,Emin Durakun Fadil Hoxhen,Xhevdet Doda,Xhavit Nimanin,Ismail gjinali,Imer Pula, Dr,Necat agollin,,,,,,,,,,

Per te humb lidhjet e dergojn ne fund te vitit 40 ne Kosov -Prizren,Sali Salltik,Zhuri, Gjakov,Fushe Kosove,Istok,Rozhaj,Pej,atje u lidh me levizjen clirimtare te Kosoves Rrafshit Dukagjinit e rrethinat me;Emin Durakun Xhedet Doden,Xheladin Shyqyri Hanen, Fadil Hoxhen,Rifat latif Berishen,Hajdar Dushin,Tefik Cangen,Prof. Zekeria Rexhen,Bije e Xhaferr Vokshin, Dr.Nexhat Agollin ,Xhavit Nimaninetj.Gjat gjith kesaj kohe punonte ilegalisht tuj ndihmua cetat ne Kosov e Malsi me armatim e vesh,mbathje.Ne tetor te vitit 42 per aktivitetin e tregua u zgjodh antar kshillit Clirimtar te Gjakove e Malsise ku ishte Emin Duraku e prof.Zekeria Rexhe etj (Musa Efendia).,ku e zgjeroj veprimtarin e tij active dhe u lidh me B.Ndoun per zgjerimn e levizjes ne Malsi.Ne mars te viti 42 reparti qe drejtonte ishe i dislokuar ne Gjakov,prej nga mbante lidhje me aktivistet ne malsi qe i lidhte me E.Durakun,si I.Cujn,Z, Hysenin,Sh.Rexhen,Sh.Shabanin,Sh.Nimanin,B.Beken M.Adullahin,.Ne Gjakov ishin lidh me E.Durakun,Dr.M.Nimani,S.Zeqa Jr,M.Efendia.
Veliu si atdhetar konseguent per ceshtjen kombetare dhe njeri me influence e eksperienc, me durim e pjekuri politike pregatiti vllezrit e vete Ali,Shaban,Maxhun,Tahir e nipat: Adem-Doci ,Zeq e Mal Hyseni me te bjet,si dhe intelektualet atdhetar Jah Bajraktarin,Murat Pacin te cilet ilegalisht qe ne korrik 42 u lidhen me Levizjen..Ndihmoi me aramtim cetat:”Malsise”, ” E.Duraku”,per aksionet qe bene ne rrugen Gjkov-Pej.ku vrane dy persone dhe u muaren 10000 fr,qe u perdoren per levizjen..
Bashkpunoj qe batalioni”Korabi”ku punonte te dezertone ne fillim te vitit 43 dhe kishte pregatit bazen strehuese e ushqimore ne shtepin e tij ne T’pla.Veliu kishte bashkpunuar me nenpunsa e oficera,ushtar e patriot,qe nga Prishtina,Peje,Gjakova,Prizreni,Fush Kosova Plav Gucia,.Por kishte rryma te ndryshme disa aludonin per Italin te tjeret per Gjermanin.Veliu duke pare Koalicioni qe u lidhe dhe Premtimet e Kartes Altlantikut qe kishin baze antiimperialiste me 14 pika e 8 Parime Ruzveltiane u percaktue ne kete lidhje,sepse te karta e Atlatikut shifte zgjidhjen e problemit kombetar sidomos te Kosoves e Camerise,.Karta theksonte: ”1…Nuk aspiron shtim territoresh.2.Nuk pranon ndryshimin e territoreve qe ishin bere.3.Respekton te drejten e popujve per vetvendosje dhe kerkonin tu rijepnin Pavarsin atyre qe u ishte privuar etj (14 gusht 41).Duke patur keto parime u percaktue pa asje ekuivok ne krahun e koalicionit Washington,Loder,Moske.Rrymat tjera,lekundeshin e rrinin ne pritje,keshtu u zhgenjyen.
Duke qene se e spiunuen,vendosen ta eliminon dhe i dhane urdher urgjent te nisej per Berat duke vene nje “makin” ne dispozicion.Kjo manover u kuptue dhe Veliu i thote shofereti me prit te marr disa placa, shkoj ne shtepi ne mahallen e hodumit hoqi kapelen dhe u arratis dezertoj nga ushtria,la rahati,rrogen,pasurin, dhe doli lagal ne malsin e Gjakoves.Ne shenje paknaqsie Batalioni”Korab”u shpernda (Petrit Dishnica 1973) .
Ne tropoj me 3 maj 42 ishte formuar e para celulu-njsit ne shtepin e Zeq Hysenit ne T’pla B.Ndou, Zeq Hyseni, A.Ukshini ishin dhe Fadili Hoxha,ImerPula, Metush Greza, nga Kosova.
Me 12 maj u formua ceta e Malsisis,ne gryken e lumit Valbaona ne Klysyre me komandant Ram Mujen ,komisar Fadi Hoxha (sapo kishte ardh para 3 ditesh), zv. komisar Beqir Ndou,puenene e partise e benin:Fadili,Beqiri,Mala,Zeqa,Aliu ( B.Ndou)
Ctea perbehej nga Ram Muja,Beqir Ndou,Mal Sadiku,Sokol Shpendi,Imer Zeneli ,Zeq Hyseni me djemet Rexhepin – Avdin,Imerin,Ali Ushini,kapiteni i rretheve gashit.(B.N.)
Vetrani dhe kuadri i nderuar i Malsise Gjakoves Ram Sadiku qe ishte i inkuadruem ne ceten e malsise deklaron:”Kur po ngjteshin rruges Gashit vllezrit Ali,Veli,Shaban,Maxhun,Tahir,Adem Doci- Nimani me Kusherinj e nipa e disa te tjere u habitem/?/Veliu me rroba ushtarake,Automatik,revole,bomba,dylbi,canta ne shpind,Aliu burr i vjete me Jelek e tierq ne kali shale,po ashtu dhe Maxhuni me barselin,pushk e mandolin,perdesy te bardh,e Shabani me kapuc bardh kthyer anash,jelek e qystek sahati varun,ne kali shale gjok.Menduam”Valle djemt e Niman Syles do te qendrojn me ne”e shperha dyshim pse me e fsheh a thue jane vendimtar”??.U cuem ne kemb i pritem me dashmirsi,nuk pranuan vende kryesore me u ule.
Velui tha kemi ardh me u bashkau per lufte.
Miresekeni ardh jeni te mipritur.
Rama i drejtohet Veliut Si po e otganizojm punen ?
Veliu i thote ne kemi ardh luftetar te thjesht.Per oraganizim te stervitjes ju ndihmoj pa kursim.
Veliu te nesermen mori ceten e doli ne disa kodrina e po na sterviste,qysh merre shenj,c’esht sulmi,kundersulmi,mbrotja,zbrapsja,??etj.”Ah! thame tani cdo lloje armiku e mundim”.Maxhunit i tham; a dine me i ra qytelise ne vend te mandolins? po u pergjigj,e mori qytelin e ja dha Shabanit dhe ja nisi kenges se” hajredin pashese”.Veliu ne kujtimet e tij thote “kame dal ne malsi partizan i thjesht”.Bashkimi i tyre dhe i nipave e kusherjeve pati jehon te madhe ne Malsi (Historian M.Memia).Nga malsia kur u largua i deleguari Beqir Ndou,me kane thene se je pergjegjes terreni,por mungonte organizimi celules (ose ishin secret) dhe deri me ardhjn e Shpent Deges i deleguar vjesht (shtator) 43 po thuaj celula ka munguar (V.N.Shenime te asaj kohe).
Veliut ne fund te shkurtit ju ngarkaua me organizuar formimin e Kshillit Na Cl.per rrethin (berthamen e pushtetit popullore,Ram nuk u angazhua ase nuk e kundershtoj formimin e Kshillit).
Veliu beri programin e projektin me 1 mars filloj punen me formue Kshillin Na. Cl.te Malsise Gjekoves te cilin bashk me shoket beri pregatitjen per krijimin e Kshillit te Malsise Gjakove dhe ne fillin ne shtepin e patriotit Sadik Zenuni u (shpall) formue Kshilli me 10 Mars 43 (Dokumenti 2 mars 43,mbledhja e ngusht per formimin e kshillit ne shtepin e Imer Halilit-Hoti – berbat) me kryetar T.Hoxhen (me qellim te aktivizimit Gashit. Tahiri ishe oficer karrjere- xhaxhaj i Rames Mujes ), e Nen/kryetar V.Nimanin,mirpo pas 2-3 ditesh T.Hoxha dergon njoftim jam emrue Rreth komandant..dhe u zgjodh njezeri Kryetar Kshillit Veli Niman Doci.Kshilli filloj nje veprimatari intesive per krijimun e Kshillave ne te gjith fshatrat.Kshilli i pare u ngrit ne shkelzen..
Ne Malsi ne ate kohe vepronte Ceta e e Malsisie me –Komandant,Komisar:Ram Mujen, F.Hoxha & Beqir Ndou-Q.Brovina, u krijuar me 12 Maj 42 ne Klysyr por me von u shkeput e nuk aderonte ne frontin clirimtar.Po keshtu erdhi dhe ceta e G.Begut vjesht 43 ne dobrej qe nuk aderonte ne front por vetem rrinin si bujtasa.Kjo cete financohj nga Anglezet dhe njrzit shkonin per furnizim ushqim veshmbathje,armatim,para-te holla te cilet regjistriheshim artificalisht si forca te G.begut i cili qendronte ne nje stan dhe priste fitore,e pushtetin nga te tjeret,me gjithse angazhohej ne lufte por vecmase,per disa kohe prane cetes punoj Lazer fundi me cilin Veliu ishte njiohur qysh ne Rev.e qeahsorit 1924 ishte pro Nolit,(Avni Rrustemit qe u vra me 22.IV.924),por ishte larguar nga kominterni?
Kshilli kishte bere pune te madhe ne ngritje e kshillave deri ne zonen me te larget ne Nikaj Mertur me Col Qerimin,Zef Avdin e Ded Zefin,Pashko Papleken etj.Ceta”Bajram Curri”u formua nga shtabi i Kosoves qe ishte Hasan Paci u be batalion ne plave me 7 nentor 43.
Me parin e patriotet punoj Veli N.Doci e J.Salihin,Bajraktari si me Sali Manin,Ali Niman Doci,Fasli Ahmeti (Bashkurti) ( His.M.Memia),”keta te dy (V.N.D e J.S.B.) ishin nga familje shume te njohura patriotike me influence shume te madhe ne Malsi e me gjere,gje qe ndikoi per zhvillimin e levizjes clirimtare jo vetem ne malsi por edhe ne krahinat qerkuese e ne Kosov”(M.Memia).
Pamvarsisht nga nderhyrjet e presionet shoviniste nazifashiste gjendjen ne Malsi e kontrollonin forcat,Kshilli,Shtabi i Malsise.Duke pare zhvillimet e situaten e lufts ne bote doli si detyre bashkimi dhe beslidhja e malsorve ne lufte kunder pushtuesve,keshtu u organizuan mbledhje ne zhar te gjeles dt.8 korrik 43 (Valbon) ku asistoj i deleguar i qarkorit shkodres Zija Dibra”bishtuku”,Okol te Gashit ne fillim gushtit 43, per luftuare pa kompromise kunder pushtuesve.Rrymat ishin me pikpamje te ndryshme.Me propozimin e Veliut me shoke u vendos te mblidhet nje Kuvend me i gjere”Beslidhja” .pati rryma te tjera qe u munduen ta sabotonin kete kuvend por pa rezultat.
Me 28 gusht 43 tek ura e kolgecaje ne kuvendin pluralist (pjesmarrje e 1000 vetave ) qe u mbajt asistonte edhe i deleguari i qarkorit Shkodres Zija Dibar-Bishtuku
”Sekretar politik Qarkorit Shkodres (Prof.Hilmi Llazani,Ballkan,22.XI.04)
Aty doli teza”se nuk ka ardhur Koha me luftue”,”Italia esht e madh”,”Malsia do te behet shkrunm e hi.”Ne emer te Kshillit Malsise diskutuan dhe e argmentuen domosdoshmerin e vazhdimit te luftes V.Niman Doci,B.Ndou,H.Haxhia,M.Sadiku,F.Ramadani, (Zija Dibra sekretari politik i Pk.sh te Qarkorit Shkodres- i deleguar) ,Tahir M.Gjaongeci,teoria e”prtjes”u hodh posht me argumenta politike,taktike e strategjike te luftes dyte botrore e gjith bota po lufton kunder nazifashiznmit.U bejm thirrje te gjithve te bashkohen e ti kthejn grykhollen nazifashizmit.Keshtu me kundershtaret nuk ngelen as 15-20 veta te cilet u largun me koke ulur.Te tronditur nga kjo beslidhje edhe qendra e pushtetit dhe xhandarmarise iken e u strehuen ne Gjakove.
Me 6 shtator 43,3000 malsore te armatosur e te pa armatosur te udhehequr nga Veli N.Doci,B. Ndou,me ceten B.Curri rrethuen 4000 forcat e garnizonit Italiane ne Gjakov,Veliu e njfte Gjakoven si territor pellemb per pellemb dhe dinte c’far taktike e strategjie duhej me perdor sepse ishte dhe oficer me pervoj.Ne fillim vendosi lidhje me drejtuesit e levizjes ne Gjakove per te marr masa evakuimi,dhe mos tronditje,mori njoftim mbi numrin e forcave te armikut ,dislokimin,vend qendrimin dhe postblloqet e vend kalimet e tyre.Pas dy dite e nete luftime te pergjakshme trup me trupe ne kodrat e Cabratit dhe ne qytet Brenda,Gjakova u Clirue.Foracat Italaine u dorzuen,duke ju shkatuar humbje te mdha ne forca e ne mjete lufte.Ne keto luftime te pa barabarta,nga forcat kryengritse rane ne fushe te betejes 28 deshnmor,e shume te plagosur.Ne bashkpunim me xhandarret e malsise u liruen 42 te burgosur politik (Shqiptar).
Ne qytetin e cliruar me vone erdhen forcat Gjermane (Pushtues i ri) te armatosur deri ne dhemb me tanke,autoblinda dhe artileri te rende..me kompromisin qe beri I.Sh.H.K. perfaqsues i levizjet ne ate kohe atje me Gjermene. Gjakova ra ne duart e Gjermanve. Forcat kryengritse te Malsise Gjakov te udhehequra nga Veli N.Doci,B.Ndou,nuk u pajtuan me kete kompromise me bashkjetuar me pushtusin e boshtit Rom-Berlin-Tokjo, dhe kundershtuen por ndihma nuk u pranua dhe u tehoqen..Luftetaret e Malsise u kthyen ne malsin e cliruar ndersa ceta ‘B.Curr”shkoj ne krahinen e Plav-Gucis.
Me 8 Tetor 43 ne Ulica te fshatit Kolgecaje (sot Qyteti “Bajram Curr”),ne nje mbledhje te gjer 250 veta (his.Tropojes 69 ) u formua (ripertrihet Kshilli i Malsise ) ne ”Krasniqe”Veliu zgjidhet Kryetar,Sekretar.Mehmet D.Gjonbala, N/Kryetar J.Saliu,(Rr.A.Vojvoda-antar i kryesise) kshilli gjere me 31 antare,kshilli i ngushte 17 antar (dosja -8 arsh Q.Sh.),Arif Mulika,Musaf Adullahi,Hyen Maxhuni,Ramiz Hoxha,Rrustem Bajrami Rr,Selim Bardheci,Adullah Imeri,Mehmet Bajraktari,Zenel Tahiri,Hysen Kadria,Uk Bajrami,Tahir Gjongeci,Sadri Zeqa ,Xaj Meta,Shpend Dega,Brahim Bashkurti,Isuf Cuja,Ali Musa,Mal Sadiku,Muj Bajrami,Rexhep R.Ponari,Sadri Z,Zalli D.,Smajl Arifi,Skender Curri,Maxhun Nimani D.Adem Hoxha,Brahim M.Osmaj,(dosja * e K.Q.K.SH),1 nga palv gusia e 1 nga Kosova.
dhe me 8 tetor i ngarkuar po nga ky kshill kryesonte deklegacionin e Malsis prej 5 vetesh’ qe shkon ilegal ne Tirane me 15 tetor 43. V.N.Doci,Skender.Curr,M.Mulosmani,M.Adullahi..per te shkuar me marr takim me Kshillin e Pergjithshe te Shqiperise.Delegacioni nuk u prite nga perfasuesit e Kshillit Pergjitheshem Shqiperise por nga ngarkuari per Tiranen Abdyl Kellezi c’ka zemroi Veliun dhe antaret e delegacionit sepse Veliu do te raportonte per gjendjen ne Malsi,Kosov dhe krahinat qarkues,Shkoder,Puk,(Kukes,Has) Nikaj-Mertur,Plav,Guxi,Gjakov etj.Aty raportuan per punen e bere,gjendjen ne Kosov,ndihmen qe duhet jepet Moren takim dhe me Kosovaret ne Tirane e Durres nga te cilet jane pritur shume mire dhe jane solidarizuar me punen e bere per clirim e bashkim Kombetar.
Ne Vjesht te 43 Veli N.Doci si perfaqsuse i malsise Gjekove i esht komunikur antarsimi ne Shtabin Kryesur te Kosoves,dhe ne kshillin Na.Cl,(Fadil Hoxha kur esht kthyer nga bullgaria ) e Ismet Shaqiri ish antar i komitetit Krahinor e sekretar i komitetit qarkut Rrafshit Dukagjinit (Ku komandant ishte caktuar Veli Nimani) me seli ne Pej) esht zgjedhur anatar i Kshillit Clirimtar te Kosoves e te Rrafshit Dukagjinit (document dosja e KQPKSH,f-2).dhe ne munges ne lidhjen e Prizreni,por me qene se u be nen patronatin e Gjermanis nuk aderoj.Ai shpresonte te nje rryme moderuar te krahut Prof.Bedri Pejani,R.Krasniqit, I.Berishe etj.
Ne nentor 43 malsia ishte zone e l i r e .Ne kete kohe (shtator) i ngarkuar nga Partia vjen Shpend Dega.Nga Plav Gucia erdhi batalion“P.Rexhepi”i Shkodres u dislokua ne Dege,pa asnje aktivitet..Batalioni B.Curri (i perzier) dislokuar ne Dobrej,nje cete e G.Begut ngjitur me te,Shtabi kryesor Krahinor (me cetat shoqruese) i Kosoves e Rr.Dukagjinit me perfaqsusit e PK.Jugosllave,ishin vendosur ne fshatin Gri e pjesrisht ne Bujan,T’pla (Gjithsej 650-700 forca).
Me 27 nentor 43 ne Livadhin e bukur te shtjerrave-qingjave ne fshatin T’pla u formuan dy batalion:”Rinia”,”Territorial”qe per munges strehimi nuk ishte stable..Veliu me perveojne ushtarake qe kishte u muar me organizimin dhe organikat e tyre se bashku me oficerin tjeter te karries M.Bajrami etj.Ne komanden e shtabeve u zgjodhen J.Bajraktari, M.Dermani dhe te Krasniqes M.Bajrami,Dr.M.Nimani,Xh.Vokshi pak kohe ishte pergjegjes i rinise batalinin Bujtes.
U mendue te krijohet nje shtab i ketyre cetave e batalione ku u caktue sipas porosive nga qendra komanda S.Shabani,V.Niman Doci,Xhemal Broja,Ali Kondi,Rexhep Haka (A.Kondi,M.Mulosmani) e cila nuk pati jete te gjate per arsye te mos aktivizmit te levizjes ne malsi se u prishej rehatia.Kete e vertetoj dhe mos pjesmarrje ne operacionin e dimrit e tyre..Ne malsi ekzistonin forcat per krijmin e nje brigada por sic thekson(S.Musa Historian ushtarak)”drejtuesit e qendres, kundershtuen mendimin e personaliteit te shquar te malsis Gjakoves (V.N.D.) per ngritjen e nje brigade nga frika se mos kjo brigade ne “koken e vet” do te luftonte dhe do te ulej kemb kryq ne Kosove kunder Nazifashzmit e cetikve”(S.M.).
Me 15-20 nentor 43,V.N.esht ftuar ne Kosov dhe ka marr takim me kryesusit, R.Berishen,Prof.Zekeria Rexha,Fadil Hoxha,Ismet Shaqirin te cilet i kane paraqitur mendimin e zhvillimit te konfereces ne malsi per arsye se vendi i caktuar ne Drenic,esht veshtirsur shum nga situata (S.Repishti).Aty bien dakord ne menyre konspirative qe te behet ne Malsi ne Bujan ne shtepin e Sali Manit.Veliu me cilsin e kryetarit te kshillit dhe te figures kryesore qe qendroi gjith kohen ne malsi ka garantuar se punimet do zhvillohen ne qetesi duke siguruar shoqrimin e delegatve,dhe percjelljen e tyre,keto angazhimi i garantoj e realizoj se bashku me Kshillin e malsie,aktivistve e komandantet e batalioneve e kompanive ceteave,etj.Masat qe mori bashk me shoket per sigurimin e zhvillimit me sukses te Konferebnces Pare te Kshillit Pergjithshem te Kosoves e te Rrafshit Dukagjinit,ishin tashme te garantuare.
Kuvendi u mbajt me 31.12.43,1-2.I.44.Veliu e pershendeti konferencen ne emer te kshillit Malsis (Prof. Sami Repishti Phd New York University-V.2005),dhe se bashku me delegatet e tjer kembngulen qe ne rezolut te vihet e drejta e popullit Shqiptare te Kosoves e te Rrafshit Dukagjinit per vetvedosje, shkeputje e bashkim me SHQIPERIN..Ai u rizgjodh antar i Kshillit Pergjthshem te Kosove e Rr.Dukagjinit,dhe nenshkroj rezoluten me emrit te plot-Veli Nimani.Esht i vetmi njoftim qe esht derguar per konferencen e Bujanit Kshillit Pergjthshem (udheheqjes me te lart) ku thote:”Ne vendin tone, me 31.12.43.1-2.I.44 esht zhvilluar Konferenca e Pare e Kshillit Pergjithshem e atyre Krahinave (Kosoves-Rrafshit Dukagjinit )”Per kete konferenc jemi munduar dhe kemi mundur me ju dhene delegatve gjith perkrahjen tone”.(Kryetari Kshillit Malsise V.N.D. Krasniqe 10 Shkurt 44, doc.Ark.Q.Sh. ).
Deklarim.”Shoket e caktuar per te punuar ne terren ishin veli nimani,shpend dega dhe beqir ndou” f-211.Veliu u mundu ta lidht levizjen jo vetem me Kuksin –Shehun Spahiu,por dhe me dibre,Ndreun, Lleshin ,Palikuqe,Cenen,Muratin, por pikpamjet,bindjet e distanca nuk mudi te depertonte vec me Agollin,lleshin,Palikuqin,D.Ndreun etj qe ishte shume i veshtire komunikimi.
Ne plav kur u formua bat B.Curr Xh.Vokshi u caktua pergjegjes i rinise.
Mbajtja e te vetmes zone te lire ne veri te shqiperise,perqendrimi,dislokimi i kater batalioneve,(Jo Ceta) (goditjet e pa nderprera ne minjeret e Kromit ne Kam,Kepenek,Vagov, qe shfrytzoheshin intesivisht nga Ushtria e Gjermanise per industrin e luftes nxjerrja e tyre jasht shfrytzimit,dhe lirimi i mbi 600 robve te luftes ne kohen e Italise (Serb,Malazes),nga kthetrat e nazistve,tronditen komanden gjermane.
Per ta shkatrruar kete zone te lire qe qendronte si bastjon jo vetem ne veri te Shqiperise,por edhe ne Kosov e krahinat e Plav Gixise e me gjere..ne keto kushte Komanda e Pergjithshme e Korpusit XXI (Gjermane F.D.)”i ngarkon detyre Divizionit 271 te kembsorise qe me ane te zbulimit ne veri…te paraqes nje informacion dhe nje propozim per aksion ne ate Krahin”.Komanda Gjermane i kishte dhene urdher forcave mercenar qe te sulmonin malsin por ato kishint thene: “eshte e pa mundur duke argumentuar numrin e madh te forcave,p.sh.”75 % e popullates punon per Partizanet” ishe raportimi Gjerman per Tropojen.”Forcat ne KRASNIQE 400 veta i komandojn Vllezrit Veli & Maxhun Nimani e Mehmet Bajraktari…” gjithsej ata japin nje shifer rreth 1000 forca (duke perfshir dhe cetat e batalionet bujtse..te cilat ju shmangen luftimit ne operacionin e dimrit).
Operacionin e qujten “PIK”dhe sulmuen me 13(14)-20.II.44 ne befasi naten ne tre drejtime.Forcat e G.Begut liruen qysh prepare frontit pa njoftuar Malsin,Vetem pararoja (Patrulla) e Batalionit P.Rexhepi u ndesh me Gjermanet pati ndonje mashtrim dhe batalioni B.Curri u ndodh i pa pregatitur..(Historiani I.K.M.).Me 13-20 Shkurt u sulmua Malsia,me 4000 (6000) forca Gjermane e 2000 bashkpuntore,Me Gjermanet u bashkune dhe Drazhistat me Cetnik etj.. me parullen”Sulm rrufe,partizanet me i vra me i pre”Sulmi u be ne befasi,naten ne errsire ne 3 drejtime nga:1.Kuksi rrjedhjes Drinit per ne Va te Fierzes,2.Plav Guxia Qaf Vranice dhe i 3.Gjakova Qaf Morines-Tropoj e Qaf Prush-Zogaj-Kepenek,Shengjergj (Berish) dhe Kepenek Kam,Pac,Deg.Ne Tropoj dy drejtim Luzh Qaf Gashit dhe Cerrnices drejtim Gri. Ne luftime takohet Pararoja e bat..P.Rrxhepi ku vtriten ne qaf te Gashit,F.Ramadani,R.Tyli,Z.Nikolla,N.Luli ,G.Galderizi,E.Gramshie plagosen disa te tjetre.Komanda e shtabit malsise u befasue nga terheqia e forcave te batalioneve tjera si dhe nga shtabi i Kosove me ne krye Pavle Jovicevicin qe shkuen per shpetuar.. koken e tyre ne Nikaj-Mertur (D.P.) duke lene vetem forcat partizane pa shtab drejtues,megjith ate shtabi i malsie mori masa beri nje rezistenc e lufte te forte por kushtet e dimrit dhe numri i forcave ishte ne dispropocin te madhi 1 me 60,ne luftime e siper vritet,komandanti i Batalionit Rinia Jah Salihi,M.Vledi,Z.Bashkurti,H.Qerimi, S.Adullahi, Xh.Barberi,D.Daviq Z.Lakiq,dhe forcave te armikut ju shkatuar demte te mdhe ne forca e armatim ku u dalluan I.Cuja,M.Sdiku,S.Braha,Sh.Nimani,D.Qerimi.
Citojm konkluzinet e njerit nga kuadrot Krysore B.Ndou:
“Shtabi kosmetin beri gabime te mdha
“.Se nuk kishin organizuar informacin per lezizjen e forcave armike per malsi 2. nuk dha asnje udhezim,nuk mori asnj vendim per drejtimin e luftes”..
“Sodomos shtabi i baralionit “Bajram Curr” me nji mendje lehtesi te cuditshme i shperndau partizanet,shum shkuan ne Kosov atj u arrestuan,intrenuan,..vrane,nga ky operacion humben jeten 60 e ca vete ,peratzanet qe u shperndan neper malsi asnje nuk u kap,asnje nuk u trdhtua” ,kshillat moren masa dhe nuk vuajten per asgje” (B.N.k.).
Kushtet e veshtira te errsiren e terrenit,debora e madhe ngricat bene te pa mundur vazhdimin e luftes. Forcat u terhoqen rreze alpeve per tu rigrupuar e organizuer.Populli qendroi i pa mposhtur.Armiku deshtoi.
Ne pranver (15 Prill 44) do te vinte ne Malsi i deleguari i qarkut Shkodres,Zija Dibra’Bishtuku”Sekretar Politik i Qarkori Shkodres per te analizuar gjendjen.Te gjith u bashkuan ne nje kor si shtabi i Kosove e P.Rexhepi e disa te B.Currit kunder Tropojes duke i shkarkuar te metat e tyre ne malsi bile filluen dhe propozimet e shkarkimeve,te Sh.D.Sh,P.D,ndofta fill i vinte radha V.Nimanit.po kur shikoj sektarizem,nepotism te shkolles qe kishin kryer nderhyri V.Nnimani e tha:”ketu ka shkelje dhe shoqeri te semur”.Po keta qe nuk luftuan duan me marr masa per ata qe luftuen e derdhen gjakun,ne ju strehume,ushqyem,siguruem”ju duam por jo te beni ligjin.Tani jemi ne luft por pas lufte do te jepni llogari per veprimet e qendrimet e pa drejta”.Atehere zbutet pak”bishtuku”,ulet fuqia e flakes.Ne arvej u kritikua aradha P.Rexhepi,B.Curr,I.Pula, Sh.Haxhia,Sh.Dega,shtabi Kosmatit.(Sh.B.N.)
Citojm (B.N.)”Bashk me shtabin e Kosmetit (ashtu quhej atehere) erdhi dhe komiteti qarkor(se nuk munden me qendrue ne kosove),ata nuk kane thene se kan ardhur pe te na ndihmuar,por per strehim dhe me punue per clirimin e kosoves,..prej kur erdhen nentor 43 dri sa u formua zona operative e tropoje (10 korrik 44 .) kane nderhy forte e lecizjes ne tropoje”- ferkime,paknaqesi,konfuzion –komiteti i aqarkorit”(198-9) ne korrik 44 u formua batalioni “kosova” me komandant Salko Muderizin e komisar Cedo Mijovic Shped Dega e Sh.Haxhia u inkudruen ne kete batlione,Zevensa Koma,e kom.
Veliu me pjesen perparimtare qendroi i pa perkulur dhe me pjekurin e pervojen ushtarake organizuan me sukses opracionet e veres 44,Shenojm se ne kete periudh me inisistiven e Veli Nimanit e Beqir Ndout sipas kerkese popullit (kunder deshires Jugosllaveve se thonin ja ku jemi ju dhe ne ne shtab,a ma kur vinte detyra per aksione e lufte ata shmgeshin) u krijua Zona operative me Komandant V.Nimanin e Komisar B.Ndou qe drejtoj aksionet deri ne clirimin e tropojes)-2 Qershorit,dogjen 300 shtepi ne Bytyc dhe foshjen 2 muajshe me 13 plumba ne djep (Binak Met Gjidiaj Btyc). 27.6.korrikut,Gushtit 44 qe Gjeramanet dogjen,njerz,e gjene e gjall,shkatrruen cdo gje dogjen shtepi e fshatra,krahina e bytycit u shkrumbue.Aksioni Domjanit,gusht,.Aksioni i 3 Shtatorit ne rrugen Kukes-Prizren.Aksioni i Deves ,ku u vrane ne fush betej Rrustem A.Vojvoda,(05.10.44) Sokol,Shpendi,S.Bardheci.Ne mbledhje e para qe beri Kshilli pas ksaj ngjarje,Vli Nimani Ftoj antaret e pjesmarrsit te mbajn 1 minute zi per deshmoret e rene ne mes tyre Rr,A.Vivoden qe ishte antar i Kryesisie.Pra edhe pse kishte shkuar tek Gani Begu nuk u ndershkua Rrustemi ase Gani Begu per lufen kunder nazifashizmit.
Me 10 korrik 44 formohet zona operative e malsise Ku Veliu lexoi nje thirrje per te luftuar kunder armikut te gjith se bashku pa dallim krahine ideje dhe feje.Aty G.Begu u largue me 20-30 vata e shkoj ne bjeshken e doberdole,per tu kthyer ne vjesht ne fshatin Vlad.Veliu drejtoj Malsin tani ne dy drejtme dejur ne drejtim te kshillave dhe luftarka,U Eliminuan vllavrasjet,Pajtuan gjaqet gjat kesaj kohe nuk pati asnje grindj,grabitje,plagosje,vrasje,njerzit u trajtuen pa dallime (S.M.).Ne shtepin e Rexhep Valbone u mbllodhen perfaqsusit e shtabeve me 27 korrik esht zgjedh Zv.Komandant i zones III operative Shkoder,Lezh,Puk,Mirdit, Kukes,Tropoje.(Gjeneral Qazim Kapisyzi ish komandant- dek.1996 Tirane ).
Me krijumin e brigades XXV- te Shqiperise me 6 Nentor 44.Ne inagurimin e saj erdhen M.Myftiu,H Cako,Sh.Peci.batalionet ishin formuar me pare dhe funksiononin rregullisht,tani duhet vetem shtabi i brigades.Te deleguarit i spostuat dhe nderhyne deri te komandantat e kompanive,c’ka Veliut nuk i pelqeu dhe ju tha”gjithshka esht ne rregull,Ju emroni Brigaden”.Me disa leshime u arrite marrveshje qe ne kompani e batalion te kete nga malsia dhe te te ardhur.Ne shtab komandanti e komisari (Nuri Arapi),zv/komisri Spiro Pano ,Pergj.Rinise Jovan Andoni,Zv.komandati C.Arrza ishin te deleguar nga brigadat e tjera.Veliu ju tha”shikoni keta partizan kane patur batalionet e tyre te krjuarame perpar e kane punuar me keta kudro qe jane me shkolle e arsim e njohin terrenin,Shefi Prapavijes Maxhun Doci,Shefi Arsimit Rexhep Shpendi,shefi i sigurimit Shaban Nimani ishin Tropojas etj”.Koamnadati (S.Kosula qe u permend emiri) )……. per arsye te pa diture nuk u paraqit fare dhe Veliu si zv.komandant paraqiti forcen.
Ne Gjakov duke qene se urdhrat nuk zbatoheshin e prtizanet shifnin me dyshim kete komand u detyruem me 28 nentor 44 e bene komandant V.Nimanin dhe e garduan Major.V.N me shtabin kundershtuan urdhrin me shkue ne Mal te zi (me qen se mali zi kishte brigadat e veta) qe me vone u anallue si dhe per sulmin ne Nikaj-Mertur qe nuk shkoj ase vet por shtabi qendror i ushtrsie Na.Cl.mori pa pyetur dy batalione..ose lejani brig.XXV ose shkoni vetem ju. Kjo u kundershtue nga shtabi qendrore.Kjo brigad ne fillim pati rreth 850 partizan por radhet e saj u shtuen ne 2000 si rezultat i shtimit vullnetarisht te forcave Kosovare qe pane se po luftohet kunder nazizmin e bandave D.Mihalovicit (Doc.Rev. D.Cela,I.K.M.Hist.) Ne relacionin nga Kosova me 17.XII. 944 qe zv/komisari i Brigades 25- Spiro Pano i dergon Udhheqjes me te larte Komitetit QendrorPartise Komunste shqiperise nga Kosova theksont:”Brigada e XXV perbehet nga luftetaret e Malsise se Gjakove,te Hasit e te KOSOVES,qe jane SHOVINISTA te TERBUAR.Ata Propagandojn me NGULM se KOSOVA e trevat e tjera jane shqiptar dhe duhet te bashkohen me shqiperin”(Dr.Bedri Muhadari) ,Komentet jane te teperta ky mendim gjoja shovinist ka ndjek Komandantin dhe gjith brigaden dhe gjith ata qe kishin mendime te ashtqujtura shovinist.
S.Pano kthehet e behe me pozita Partiake se luftonte Shovinizmin Sekretar qarkorit Prefektures shkodres ku komandatin e tij e lana pa pune ose e derguan ne shkoder provizorisht komandant batalioni.Spirua tani hakmerret kur ben karakteristiken e pune ne shkoder thote eshte i vjeter(38 vjecarit) ne mosh,sillet si ndonje oficer i mbrtnis Zogut etj etj .te kundrten thote komiteti i qytetit ne te njeten date 7.V.46,Shkodres Mark Uli, rrjedh nga nje familje e larte …ka marr pjes ne levizje qysh 941 ka pas qendrim te mire si oficer i karrjerene dhe ne ushtrin clirimtare,sot ka qendrim te mire,esht mjaft i disiplinuar,esht shume i dashur me shoket ka ngritje politike,sakrifikone”AAQSH). S.Pano shpejt u be Zv/kryeminister, antar i Komiteti qendrore bile renditej ne qeverin e enverit para Tuk Jakoves qe ishte personalitet me i madh antar i Byros politik,kryetar i asambles,renditja behet qeveria hoxha ,zv kryeminister S.Pano,zv Kryeminister T.Jakova etj
Veterani Shaban Berisha ne New Yrok vjec 80 ne v. 03 deklaron:”vetm ne nje rast jemi nisur nga Peja 23 veta per te hy ne brigaden e XXV,shkuem ne Tropoj takuem komandantin e vendit Kapitenin e pare Ali Nimanin ja spjegeum kerkesen,mire tha”sonte do tu shperndajm te flini e neser ju shoqrojm”.E falenderuem”por neser esht vone” i thame”Ju na jep nje leter qe te na pranojn ne Brigade komandant Veli Nimani”Aliu ju tha Une nuk e komanedoj Brigaden por do tu jap nje leter shoqerimi per te plotsuar kekesen tuaje”..Atehere Aliu ndrroij mendje na dha 3 shoqrues e nje leter (Ne repart dha porosi t’na jepnin buk dhe ushqime te thata per rruge) dhe u paraqitem te komandatin i cili “urdhroj te rreshtohemi ku te doni me ke te doni”.
Numri i luftetarve u shtue dukshem dhe graduaalisht arriti ne 2000 veta efektiv kryesisht Kosovar e cila (Br.) luftoj per 6 muaj ne kushte shume te veshtuira te terrenit dhe kushteve atmosferike nga Tropoja.Gjakova,Mitrovica deri Priopolje ne majen e Judovnikut duke luftuar kunder nazistve dhe bandave D.Mihalovicit (duke pershkuar 2000 km rruge).Gjat rruges ndihmoj dhe fshatrat e demtuara me riparimin e urave,rrugva,ngritjen e kshillave (Mesage Rev. D.R.Celaj-pjesmarres deshmitar) etj.
Brigada me urdhet te shtabit Pergj te Ushtrise u inkuadrua ne divizionin e V ku ishte Koamnadant Rrahman Parllaku –Gjeneral lejtnant Heroi i popullit tani dekoruar “NDRERI KOMBIT” i vetmi nga komandante e shqaur qe esht interesuar per Komandantin e brigades tij Major Veli Niman Doci.
Veliu u shqetsua nga urdhri i papritur per tu kthye e aq me teper jo neper Kosove andej nga shkoj por neper Maqedoni gjoja ka vende te pa cliruara e situata esht e rende..Veliu pa hezitim i liroj te rinjet,moshuarit dhe te smuret te kthehen.Ne fakt ky vendim i PKJ ishte per te mos u ktheyer neper Kosov per te mos shikuar terrorin qe po behej,Divizionet,Brigadat Sebomalazes,Bullgare.Brigada dha ne fush betejn kunder armikut 70 deshmor ( mesazh- Rev.D.R.Cala New York).
Familja Doci u aktivizue totalisht ne lufte duke dhene ndihma ne ushqim,sterhim veshmbathje,dhe forca active si Veliu,Aliu,Shabni, Maxhuni, Ademi,Tahiri,me kusherinjet Hajdar Maloten,Shaban Alin,e nipat Mal & e Zeq Hyseni e plot kusherinje nipa,miq e shoke.Parantez “Nga fundi shkurtit 43 shoku Veli Nimani ish antar njsiti qyshe dhjetor 41 dhe me graden kapiten,punonte per levizjen ne ushtrin shqiptare.
Ishte shok i mire i matur,i ndershem dhe i dashur…. confidencial”
Bashkshortja Rrush Tarcuk Doci –Zalli (dt.l.X.1908-24.IX.1987 ) ka prite e percjell ne shtepin e saj antaret e njsiteve kunder pushtimit Italian ne fillim dhe me vone kunder nazimit ne tirane ,ne fshatin T’pla,ne Gjakon perseri T’pla duke sherbyer per ushqimin pritjen percjelljen pregatitjen e ndihmave(me oraganizatene gruase).U largua nga gjakova ne fillim te shkurtit 43 per ne t’pla me gjith kunatin Maxhun Nimanin.
Ne operacionin e dimrit u be nje ndejkje e prasion i madh erdhen Gjermanet dhe dogjen shtepin,u detyrua te dalin ne mal te marr arratin per te shpeture 2 femjet per dore Fatbardhin 4 vjec e Sanine 2 vjec e vet shtat zene niset me Isuf Musen-Doci per Dragobi tek Daja i vete, Sali Man Metaliaj,Atje prap ilegale Dilte heret pa gdhi ne mengjes e shkonte ne nje fare shpelle (gjelysen) guve dy gure te perpjekur njeri me tjetrin dhe kthehesh pasi errsohej.Atje i lindi nje djel qe ja vuni emrin Partizan ne kujtim te atyre qe po luftonin per liri.
Nga kushtet e veshtira Partizani vdes pas 2 muajsh,nuk e lejua te merrte pjes ne varrim.Atje nga shpella e vajtonte djelin e vete.Gjat luftes e pas esht marr me organizaten e gruase te rrethit (I.Gani,F.Lala,H.DemjaZade Hasja) e fshatit,ka mbledh ndihma perpartizanet, triko,dorashka, shalla,corape,si dhe me cdukjen e analfabetizmit ne gra.Paraqiti kerkesen per tu njohur aktiviste e luftes,mirpo per zvarrje e fshehje “humbje dokumentash u vonua dy vjet ne vitet 71-72 pastaj pas kerkeses riperseriutur u miratua (M.Doci M.Zalli).Me vendim te komiteti ekz.K.P.Rrethit esht “njohur si aktiviste e shqaur e luftes e levizjes Na.Cl”.
Pas climit bashkshortit nuk i gjeten pune kur u kthye ne prill 45 provizor 2 muja kamandant bat. paraushtarak,emruar Prof .shkollen e Oficerave,pa pune ,dispozicion???
Rusha ishte delegate ne kongresin e II-te gruse (qershor fillim korrikut 46), Veliu ne rrugen kukes pershkopi nuk qe e then te takoheshin.
Veliu Priste me gjete shtepi e djemet i kishte regjistruar ne shkoll.
Kur vjen lajmi i pa pritu”Veli Nimani ka vdek aksidentalisht”,Ase ngushllime nuk thoshte.
Ne ato kushte vllezrit ishin nda secili familje vecant ,4 femin nga 4-12 vjec e Nena e Veliu 6 veta .Femive nuk u jepnin bursa ,pensionin e ndaluan .Shkon tek Enver Hoxha me ndihmen e Nadir Docit,dhe e tensionuar i thote pse mbahet ky qendrim??.E rrshigjetuan,c’fare ka bere qe nuk e vlesoni e nuk na ndihmojn??
Enveri diku i prekur nga qendrimi i ashper qe esht mbajtur ose per te shuar zhurmen i ka then per femijet do behet dicka me shkuar shkollave,te tjerat sipas ligjit???
Po ku ishte ligji ::?/askerkunde edhe per shkolla i derguan atje ku nuk deshen.
Qendrimet dihen asnje afrim por vec personalisht A.G.Z.B.,,M.R.(qe di une D.R.V. ne ate kohe) por atje larte nuk kishin mundesi ase ata.Nga keto qendrim ka shkuar e shkrumuar ne boten tjeter me 24 shtator 1997.
Veliu ishte tipe atleti merrej me sport,kercim se larti,Vrapim,hipizem, notim,,kal dibranshe,gjuajtje shenje,olas,shah,dominoetj
Pervec literature ushtarak lexon roman,poez,ne shqip dhe italisht,kapatur biblotek ne tirane,Gjakov, dhe Tpla.
Sektet fetare i ka mbajt afer si ne jeten civile e ushtarak.Ne brigad ka qen dhe mjeriu i mire Dervish Luzha,une r.C me disa shok ihsim te lejuar me i fale-rite.
Veli N.Docin e karakterizonte ndershmeria,urtsia,guximi e trimeria ishte fjal pakt dhe i sakt,degjonte shume e fliste pak.Ishte i fjales dhe i beses.Fjala e tij kishte pesh dhe zinte vend ne masat..Ai ishte i matur ne mendime e ne veprime.Ai dha nje kontribut te shquar ne shuarjen e mosmarrveshjeve,ne pajtimin e gjaqeve te kesaj plage te vjeter e qe rridhte gjak.
Veliu se bashku me luftetaret takohesh,debatonin e kudershtonin te tjeret,per pikpamjet e pa drejta politike te pritshmeris e pajtushmeri me armikun.Ai punoi me durim per ti bindur ne rrugen e drejt e perparimtar,por jo me luft por me sqarime e mikuptim ose arriti te neutralizojn veprimet e tyre percarse.Ne malsi erdhi G.Begu dhe Lazer Fundo,i cili nen mantelin e nacinaliznmit u paraqit si antifashiste por nuk u bashkuen me Levizjen.
Me gjithse Bejlerve ,Populli nuk u besonte dhe i shifte me dyshim sepse gjithnje jane ndodhur ne pozita te lekundshme qe nga lidhja Shqiptare e Prizrenit,Kur djali ju thote parfaqsuesve te Kuvendit: ”Vrajeni Babaen (R. B, .) se nuk ju a lypi (kekrkoj) Gjakun”,ose Hezitimin e tij per ftesen e Haxhi Zeke, e me vone te Bajram Currit ne Kryengritjen e Shkupit ,pastaj C. Begu ne vrasjen e Luigj Gurakuqit e Bajram Currit dhe Hasan Begu te Tarcuk Rames,Gjelosh Rames,H.Zogut qe i varen pa gjyq (varen ne Litar)
Vertet u vrane bijt e Malsise me Kryezinjt.Pse ?
Sepse ju than dorzoni armet??/ se ndyshe vrasin G.B.Pse me dorzue armet??malsoret ne asnje rethan e ne asnje raste nuk kane dorzur armet por kane luftuar.Hasan Kryeziu dorzoj 30 malsor per shpetuar vllajn.????!!!!Kryezezet vertet jane vra por nga padronet e tyre duke filluar nga C.Begu e H,e G.Kryeziu nga UDB…
Me gjith ate Gani Begu ne kohen qe erdhi V.Nimani nuk ka patur synime vllavrsese te qellimshme dhe nuk ka kundershtuar luften por esht menjanuar,ne luften e gjakoves kunder italise ka marr pjes e disa aksione i vecante aksionin e shumrise etj,.lufte civile nuk ka zhvilluare kunder levizjes.Tani Kryzeset nuk duhet me i ngacmuar.
Emrat dhe ngjarjet e permendura per ate kohe nuk duhet paragjykohen nga cfare ndodhi pas clirimit per qendrimet e tyre.Nuk marrim per siper qe kemi then gjithshka ne ket “In Memory” te shkurter per nje jete te shkurter por me aktivitet te madhe.
Veli Doci pas clirimit u zhgenjye u prite me ftohtesi e mos perfillje kur u kthye nga Kosova.Pse?sepse Dushan Mugaosha.Pavle Jovicevi,Tempo e kompani e kishin takuar Veliun ne Kosov dhe i dinin pikpamjet e tij per vetvendosjen e KOSOVES ,Keta e kishin paditur ne PKJ dhe me agjente e tyre dhe ne Shqiperi.Ata pas Clirimit u bene kshilltar dhe nuk lane asnje vend per
Kryetarin e Kshillit te Malsisie Gjakoves,
Kryetarin e Kshillit Krasniqes,
Komandantin e Zones opretive te Tropojes,
Per nen komandatin e zones tret oparative te shqiperise
Komandatin e zones Operative te Rrafshit Dukagjinit (Kosoves),
Antarin e Kshillit Pergjth te Kosoves e Rrafshit Dukagjnit,
Nenshkrusin e Rezolute per pavarsin e Kosoves.
Per komandatin e brigades XXV Shqiptare Major Veli N. Docin.
Te cilit nuk i gjeten pune bile ase nuk e graduan sipas radhes me shoket e tij.
E emruen ne poste inferiore,e denigruan(te na falin familja e dashamirsit se tani esht dhe 70 vjetori i Brigades).
Veli N.Doci ne autobiografin e tij drejtuar Shtabit Pergjithshem te Ushtris ne maj te viti 45 thekson:”Ne jete kame patur paknaqsi se shikoja qe punohej me hater e padrejtsi, gjat lufte pati nderhyrje te PKJ ne punet e brendshem ne malsise,PKJ drejtonte Kshillin e Shtabin e Kosovae e te Rr.Dukagjinit qe ishin te strehuar ne Tropoj te drejtuar nga Sekretari politik i PKJ per Kosoven e Rr.Dukagjinit Pavle Jovicevic jo vetem sundonte Udhheqjen e Kosove por nderhynte ne punet e brendshme te malsise”(+B.N.).Per kete qellim Veliun e stopuan ne graden e majorit dhe pozita e denigruen,vetem sa me thene esht ne pune e emruen,Prof. ne shkollen e oficerave, pastaj dispozicion,komandant bataloioni paraushtarak ne Shkoder,Komandant batalionit punes ne rrugen Kukes-Peshkopi 1946,ne dispozicin te komandes kombetare Ushtarake????..
Ne nje leter drejtuar Komandes Pergjithshme thekson;
“Kam paknaqsi per kohen qe po rri ne dispzivcion..sikur te me tregohej arsye e dispozicinit do te me hiqej paknaqsia”.E zeza esht e shkruar ne leter te bardh dhe udheheqja me larte e ka marr dhe esht orientuar c’far masash me marr ndaj ksaj bindje.Me oficerat madhor,ne Tetor te vitit 1946 behet nje mbledhje ne kinaman e “Brigadave” me oficerat madhor,te Tiranes me teme”Mbi te drejten e kombeve per vetvendosje”Ne ate mbledhje asistonte gjith udheheqja partiake e shterore e Shqiperise dhe kshilltaret Jugoslla.Veli Niman Doci Pyeti”Si do te zgjidhet Problemi i Kosoves?”.Kosoves gjat luftes i esht premtuar e drejta e vetvendosje ne baz te conferences se Bujanit ku esht miratuar REZOLUTA mbi VETVENDOSJEN, shkeputjen e Kosoves e bashkim me Shqiperin,Kjo mbeshtetur ne te drejten Nderkombtare te proklamuar te kombeve per vetvendosje,dhe ne karten e “Atlatikut”.
Ai kishte te drejt te pyeste se kishte nenshkruar Rezolute dhe ishte antar i atij kshilli dhe qe i kishte bere kete Premtim Popullit. Drejtuesit e mbledhje ksaj pyetje pasi u konsultuen i dhane kete Pergjigje;”Kjo Ceshtje nuk i takon ksaj mbledhjeje”.Veliu perseri ka insistuar”o ksaj ose asnje tjetre”.Pergjigja ka ardhe e prere dhe e shpejt nga Presidjiumi.”mire mire do ta shofim dhe do pergjgjesh per keto qe thua”(C.P.S.G,B.S.)
Fill te nesermen e kane thirr ne K.Q.Ministrin e Mbrotjes,Bredshme dhe i kane thene”me ke ke biseduar?kusht te ka shtyre? do te kesh pasoja?Veliu esht pergjigjur”jane mendimet e mija personale dhe premtimin qe i kemi bere duhet ta mbajm” Shpejt e shpejt jane marr masa e agjetura jugosllave me bashkpuntoret e asgjesun ne mes te Tirane ne mes te dites duke sajuar alibi vdekje tragjike-misterioze,goditje Aksidentale ne prapaseken (S.R.G.,B.S.). Nje nga kudrot kryesor te Malsisi njohes i mire i faktave Para 48- 50 Beqir Ndou thekso lidhur me qendrimet ndaj Konferences Bujanit:
“..PKJ nuk mbante qendrim te drejt ndaj popullit Kosoves..shqiptaret e atjeshen nuk kishin pik besimi tek PKJ….Vetvendosja nuk u pelqente Komunistve Jugosllav.
Filloj sherri dhe ne mes komunistve shqiptar dhe jugosllav
Disa shqiptar ben autokritik (esht fjala per Bujanin).Esht intersant se ka njerz qe i ndrrojn mendimet…,”jane gjenial”….kurese ka disa te tjer qe nuk u merr “vesh koka”,nuk bejne kollaj autokritik “ dhe Nuk i shkelin me kembe mendimet e tyre”,ketu hyjen Veliu e Bqiri etj andej e ketej kufirit.
Dyshimet e njerzve nuk mund numrohen,mbar opinioni pergjithsisht antaret e Brigades,opin- ioni i njerzve esht per eliminim qellimor,politik ne mes tyre permendim :
Z.Bedri Spahiu pas 30 vjete burg e persekutime (ish antari byros politike Prokurot,Minister Gjeneral deklaron ne Tiran me 18.I.95 kur jetonte tek vajza e tij tek unaza present antrai i kryesise komitetit kombetar vetranve Prof .Nuri llazani i penduar thellsisht per ate cka ndodhur ne Shqiperi:” –Veli Niman Docin nga Tropoja e njoha ne shkollen e oficerave ku profesoret i kishim Italian-Veliu erdhi me vones dhe kur po losnim futboll,portjri i tij zvogloj porten tinzisht.Veliu e pa dhe i tha”Coja porten si ishte”
Kjo me beri pertshtypje qe te njhem.
Prevesionet e vjetra i mbulonin me te reja,njeriun qe e ndaluem ,kur deguam hetusin nuk e gjeti sipas tyre (Sigurimit) e kishte vra nje i burgosur.Ata e dinin qe natyra aksidenti ishte i pa fajshem dhe cduken cdo mundesi hetim e ekspertize deri sa e varrosen brenda dites pa ardhur asnje nga familja.U be nje varri-ceremoni urgjente hipokrite,per te cdukur gjurmet.
Historiani Prof.Dr.Dhimiter Pilika,Veteran;”duke punuar per Ali Demin e Ali Kelmendin ne dokumenta gjej emrin e Veli N,Docit person i degjuar por tani gjithshka e harruar.Pyes Prof.Nuri Llazanin emri i Veli Nimanit i degjuar por c’u be me kete officer madhor?
Pasi ma spjegoj dola me medimin se heq nje pararalele me Elimininmin e Munir Xhindit nga Dushan Mugosha,Hysni Kapo,Liri Gega pse i pyeti si do behet problemi i Kosoves pas lufte? Dushani tha “esht pupull i keq”Muniri pergjogje“Marksizmi thot:Nuk ka Popull te Keq”. Njaziu tregonte qe kur tha Dushani esht popull i keq,mu duk sikur me hyni nje tull e skuqur ne bark.por kur Muniri i tha qe markasizmi na meson qe nuk ka popull te keq mu duk sikur me doli tulla.Te nesermen e vran Munirin ne rrethana misterioze.Une vajta i revoltuem thot Njaziu dhe i njoftova te shtabit qendror qe ne rast se perseritni veprime te tilla do tu asgjesojm te gjithve.Ndersa Komandati i div. V-te gjeneral Lejtnant Rrahman Parllaku Hero I popullit,”Nderi I Kombit”i burgosur nga rregjimi moniste thote ne nje autogaf ”…….Ne shenje kujtimi te mikut time te pa harruar Veli Niman Doci”
Per ta mbyllur: Politikane ,fillozofe- Ms.Liri Belishova ish figure e shquar para e pas luftes,antare e byrose politike,sekretar e komitetit Qendrore e denuar 30 vjet burgjeve e kampeve perqendrimit pse kishte mendime ndryshe thekson…….”Veli Nimani Patriot dh komandant i shquar brigade partizane.Veli Niman Doci ka qene nje kuder me rendesi i luftes na.cl. ne veruin e shqiperise,…gezont simpati e respect ne tere ato ane…Ka dhene kontribut te vyer per prgatitjen e konferences Bujanit,ka qene delegate ne konferenc, aktiv ne diskutime dhe ne marrjen e vendimeve te drejta…
Aullimi i ketyre vendimeve nga udheheqja PKJ e ka deshpruar shume… njri mencur me kultur….ai nuk mund te mos verente se cfare ndodhte ne KOSOV e SHQIPERI dhe i dhimbte shpirti.Perse u be kjo lufte me kaq sakrifica?.Njerz te till nuk pelqenin PKJ per analogji dhe kshilltarve ne shqiperi”
.Per 50 vjete per V.N.D. nuk pati asnje vlersim,ne asnje nga veprat e E.Hoxhes qe i takonte te permendej Veli Niman Doci per partin.per ushtrin,per pushtetin nuk citoht emri i tij???Te jete nje harres???.Po ne enciklopedi pse u hoq emri tij si komandant brigade??.Ja hoqen emrin si deshmor,dhe i hoqen emrin ne lapidar te brigades si deshmor,rrezuan lapidarin( Ate aty ku Une R.C. u betova 70 vjet me pare/ per flmur e per atdhe/ e jap jetemn si me le-lind) qe kishte emrin e Veliut deshmor dhe ndertuan nje tjeter pa emrin e Veliut deshmore pa pranuar te japin pergjigje pse?/por ne fillim thane do bejm nje tjeter,Ne tjetrin than kan harruar puntoret???.Pse puntoret shkruajn emra deshmoresh???.. Ai mbante gjithmon e per gjithshka shenime,Theksojm se 2 blloqe shenimesh “Note book” i kan marr nenpunsit e rrethit dhe humben pa shenje pa doke ,ndofta per te cdukur punen e tij dhe te malsisie mundet agjentura???
Asnjeher nga asnje i deleguarit e K.Q,.P:SH Kshi.Min; ne festat e rrethit dhe te brigades nuk e ka permend emrin e komandant -Veli Nimanit.??? Kjo rendon gjitha Rrafshet per nje hije,pluhur e mjergull ose me nje gjendje “Status Quo,Statu Quo”.
Veli Niman Doci me veprimtarin e tij te shquar politike,ushtarake,organizative gjat luftes la nder Malsisie se Gjakove,Kosoves R,Dukagjinit,krahinave Plav,Guxis, e mbar Shqiperise qe luftoj me gjith aftesit mendore e fizike per clirim e bashkim KOMBETAR.
Ky shkrim i shkurter i kushtohet pervjetorit ( 99-(107) te lindejes dhe 60 (68) vjetorit te renjes se tij,”70 vjetorit Brigades se trimave te malsisi Gjakoves ,hasit,Kosoves e shqiperise.I kushtohet bashkluftetarve,e brezave pasardhes qe te perkujtojn me respect te thell kete (dhe te tjere) figure te ndritura Kombetare.

Ne periudhen pas vitev nentdhjet, Fotografia e tij esht vendosur ne Muzeun Kombetare,krahas figurave te shquara qe kontrubuan per clirimin kombetare.
Presidenti i Shqiperise Z.dr.Afred Moisiu ( me propozim Z.Rrahaman Perllaku Gjeneral Lejtnanat ,hero i Populli,Kryetari Veteranve OBVL(Komandanti Div.5 ku bente pjes V.N.) i ka dekoruar me “Medaljn Shqiponje e Arte”Me kete motivacion;”
Republika e Shqiperise
Presidenti I Republikes
I jep Veli Niman Doci (Pas Vdekjes)
“Medaljen e Arte te shqipon
Per merita te shquara si Pjesmarres i oreve te Para ne rezistencen
antifashiste dhe komandant i njesive Partizane Clirimtera,ne lufte
kunder okupatorit te vendit,gjat luftes II B.”
Tirane me 02 11.2004
Nr.Dekretit 4380
P P R E S I D E N T I
ALFRED MOISIU
FIRMA DV
I pa harruar qoft jeta e vepra e Veli Niman Docit
Levdi deshmorve dhe gjith luftetarev te gjitha kohrave
.Me urimet me te mira
Rv. Dervish Ram Cela.
Prof,Muharrem Dika