Në historinë e Shqipërisë, pak emra ngjallin kaq shumë kureshtje, respekt dhe mister sa familja Vrioni. Për më shumë se tre shekuj, kjo dinasti aristokrate e Beratit dhe Fierit zotëronte një pasuri dhe një ndikim që pak familje në Ballkan e kishin: mijëra hektarë toka pjellore në Myzeqe, saraje madhështore dhe poste nga më të lartat në administratën e kohës.
Por cili ishte sekreti i vërtetë pas ngritjes së tyre meteorike, dhe si arritën të ktheheshin nga pronarë të thjeshtë të një fshati të vogël në sundimtarët e vërtetë të Shqipërisë së Jugut?
Gjithçka nisi në shekullin e 17-të në fshatin e vogël Virjon pranë Beratit. Ndryshe nga familjet e tjera të pasura që thjesht mblidhnin taksa, Vrionasit kuptuan herët se fuqia e vërtetë qëndronte te dy shtylla: shërbimi ushtarak elitar dhe investimi i zgjuar në tokë.
Pika e kthesës së madhe erdhi me Omer Pashë Vrionin në fillim të shekullit të 19-të, i cili u bë i famshëm në gjithë Perandorinë duke luftuar krah për krah me Mehmet Aliun e Egjiptit kundër ushtrisë së Napoleon Bonapartit.
Fama, gradat e larta dhe shpërblimet e majme që mori nga këto fushata i dhanë familjes një kapital të jashtëzakonshëm financiar dhe politik. Por në vend që t’i shpenzonin paratë në luks të kotë, pasardhësit e tij bënë diçka që nuk e kishte bërë asnjë familje tjetër shqiptare: ata ndërtuan një qytet të ri nga e para.
Në vitin 1864, Kahreman Pashë Vrioni dhe i biri, Ymer Pasha, sollën arkitektë nga Franca dhe hodhën themelet e qytetit të Fierit mbi tokat e tyre. Ata ndërtuan ura, dyqane, rrugë të gjera dhe shtëpi, duke e kthyer një zonë kënetore në një nga qendrat më të rëndësishme tregtare të vendit.
Sa më shumë rritej qyteti dhe zhvillohej bujqësia në fushat e Myzeqesë, aq më shumë shumëfishohej pasuria e tyre, e cila përfshinte mbi 5,000 deri në 10,000 hektarë tokë dhe dhjetëra çifligje.
Ndryshe nga çfarë mendohet shpesh për bejlerët e asaj kohe, Vrionasit e përdorën këtë pasuri për të arsimuar brezat e tyre në universitetet më të mira të Evropës – në Paris, Vjenë dhe Stamboll – dhe për të financuar shkollat e para shqipe, Kongresin e Elbasanit dhe shpalljen e Pavarësisë në vitin 1912, ku dy anëtarë të kësaj familjeje (Ilias dhe Sami Bej Vrioni) firmosën dokumentin historik.
Por kjo perandori e ndërtuar me shekuj u shemb brenda pak muajsh pas vitit 1945. Me ardhjen e regjimit të ri, e gjithë pasuria e tyre u shtetëzua, sarajet e famshme në Berat u rrafshuan, dhe pasardhësit e familjes që themeloi një qytet dhe financoi shtetin shqiptar mbetën pa asnjë pronë, duke u detyruar të nisnin jetën nga zeroja në kushte të vështira.
Edhe sot e kësaj dite, historia e familjes Vrioni mbetet një nga rrëfimet më dramatike të ngritjes dhe rënies në Shqipëri – dëshmia se si një familje e vetme mund të ndërtojë një qytet të tërë, dhe si historia mund të fshijë gjithçka brenda një nate.
Burimi/Facebook/Berat-CLUB


Leave a Reply