Agresioni shtetëror serb, drejtësia asimetrike e Hagës dhe përgjegjësia e Tiranës
Më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara të Kosovës në Hagë dhanë aktgjykimin e shkallës së parë kundër katër ish-drejtuesve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës. Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burg, Kadri Veseli me 18 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet.
Ata u shpallën fajtorë për ndalim arbitrar, trajtim mizor, torturë dhe vrasje, por u liruan nga të gjashtë akuzat për krime kundër njerëzimit. Ky vendim nuk është përfundimtar dhe pritet të ankimohet.
Çdo krim kundër një civili, pavarësisht kombësisë së viktimës, duhet të hetohet dhe të ndëshkohet. Por drejtësia nuk mund të jetë e besueshme nëse shkëput veprimet individuale nga realiteti historik i luftës dhe vendos nën lupë vetëm njërën palë, ndërsa agresionin shtetëror e lë në sfond.
1. Lufta nuk filloi ndërmjet dy palëve të barabarta
Në Kosovë nuk u përballën dy ushtri shtetërore me fuqi të barabartë.
Në njërën anë ndodhej aparati i plotë shtetëror i Jugosllavisë së mbetur dhe i Serbisë: ushtria, policia, njësitë speciale, grupet paramilitare, artileria, mjetet e blinduara, shërbimet sekrete dhe administrata shtetërore.
Në anën tjetër ishte UÇK-ja, një forcë kryengritëse e krijuar për të mbrojtur popullsinë shqiptare dhe për ta çliruar Kosovën nga regjimi i Slobodan Miloševićit.
Forcat serbe dhe jugosllave nuk luftuan vetëm kundër njësive të UÇK-së. Ato hynë në fshatra dhe në familje, ndanë burrat nga gratë, vranë civilë, dogjën shtëpi, përdhunuan gra e vajza dhe dëbuan popullsinë shqiptare në mënyrë masive.
Vetëm gjatë pranverës së vitit 1999, më shumë se 850,000 shqiptarë u dëbuan jashtë Kosovës, ndërsa qindra mijëra të tjerë u zhvendosën brenda saj.
Prandaj, historia nuk mund të paraqitet sikur agresori dhe viktima u ngritën një mëngjes dhe filluan një luftë të barabartë.
2. Përmasat e krimeve nuk ishin simetrike
Sipas regjistrit “Kosovo Memory Book”, për periudhën janar 1998–dhjetor 2000 u vranë ose u zhdukën rreth 13,535 njerëz:
* 10,812 shqiptarë;
* 2,197 serbë;
* 526 romë, boshnjakë, malazezë dhe pjesëtarë të komuniteteve të tjera.
Ndër viktimat civile rezultojnë:
* 8,676 shqiptarë;
* 1,196 serbë;
* 445 pjesëtarë të komuniteteve të tjera.
Në radhët e forcave luftarake u vranë ose u zhdukën rreth 2,131 pjesëtarë të UÇK-së dhe FARK-ut dhe rreth 1,084 pjesëtarë të forcave serbe e jugosllave.
Këto shifra tregojnë dy të vërteta njëkohësisht.
E para: edhe civilë serbë u vranë, u rrëmbyen ose u zhdukën dhe çdo rast i tillë kërkon drejtësi.
E dyta: dhuna nuk ishte aspak e barabartë. Shumica dërrmuese e viktimave civile, e njerëzve të dëbuar dhe e pronave të shkatërruara i përkiste popullsisë shqiptare.
Sipas vlerësimeve të UNHCR-së, rreth 45,768 shtëpi u dëmtuan rëndë dhe 46,414 u shkatërruan plotësisht. Qindra vendbanime shqiptare u dogjën ose u granatuan. Mbi 200 xhami u dëmtuan ose u shkatërruan dhe mijëra familje humbën gjithçka.
Për dhunën seksuale përmendet shpesh shifra prej rreth 20,000 viktimash. Ajo mbetet një vlerësim dhe jo një numër i verifikuar individualisht, por dëshmitë provojnë përdorimin e përdhunimit si mjet terrori, poshtërimi dhe dëbimi.
Kjo ishte fytyra e agresionit shtetëror serb në Kosovë.
3. A kreu UÇK-ja krime?
Karakteri çlirimtar i luftës së UÇK-së nuk nënkupton se çdo person që mbante uniformën e saj ishte automatikisht i pafajshëm.
Janë dokumentuar raste të rrëmbimit, burgimit, keqtrajtimit dhe vrasjes së civilëve serbë, romë dhe shqiptarë të dyshuar si bashkëpunëtorë. Pas largimit të forcave serbe në qershor 1999 pati edhe akte hakmarrjeje, djegie pronash dhe sulme kundër objekteve fetare ortodokse.
Këto krime nuk duhet të mohohen. Por duhet të bëhen tri dallime themelore:
1. Nuk është provuar se UÇK-ja zhvilloi një politikë të përgjithshme për shfarosjen ose dëbimin e popullsisë serbe, të krahasueshme me politikën shtetërore të Beogradit kundër shqiptarëve.
2. Jo çdo krim i kryer nga një individ me uniformën e UÇK-së ishte urdhëruar nga Shtabi i Përgjithshëm.
3. Përgjegjësia e autorit të drejtpërdrejtë nuk mund t’u kalojë automatikisht drejtuesve politikë pa provuar urdhrin, dijeninë, kontrollin efektiv dhe mundësinë reale për ta parandaluar krimin.
Pra, mund të ketë pasur krime individuale ose lokale pa e kthyer UÇK-në në organizatë kriminale dhe pa e ndryshuar karakterin çlirimtar të luftës së saj.
4. Si u shpallën përgjegjës katër drejtuesit?
Gjykata nuk deklaroi thjesht se katër drejtuesit kishin nënshkruar një urdhër për vrasjen e 96 personave. Ajo përdori teorinë e “qëllimit të përbashkët kriminal”.
Sipas trupit gjykues, Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi kontribuuan në një politikë kundër personave të konsideruar kundërshtarë të UÇK-së. Mes tyre kishte shqiptarë të lidhur ose të perceptuar si të lidhur me LDK-në, FARK-un apo autoritetet serbe, si edhe serbë dhe romë.
Kjo është pjesa më e debatueshme e aktgjykimit:
* A e kontrollonin realisht katër drejtuesit çdo zonë, burg dhe komandant lokal?
* A ishte UÇK-ja një ushtri plotësisht e centralizuar apo një organizim me struktura të shpërndara?
* A u provua lidhja individuale e secilit të akuzuar me çdo krim?
* A ekzistojnë urdhra konkretë apo përgjegjësia u ndërtua kryesisht mbi deklarata politike, dëshmi të tërthorta dhe interpretime?
* A u provua fajësia përtej çdo dyshimi të arsyeshëm?
Këto duhet të jenë çështjet kryesore të apelimit.
5. UÇK-ja dhe NATO-ja
Lufta e hapur në Kosovë zgjati nga shkurti 1998 deri në qershor 1999, ndërsa ndërhyrja ajrore e NATO-s zgjati 78 ditë, nga 24 marsi deri më 10 qershor 1999.
Gjatë kësaj periudhe, UÇK-ja vepronte në të njëjtën anë strategjike me NATO-n kundër forcave të Miloševićit. Ajo jepte informacione nga terreni dhe ndihmonte në identifikimin e pozicioneve serbe.
UÇK-ja nuk ishte formalisht nën komandën operative të NATO-s, prandaj bashkëpunimi me Aleancën nuk përbën imunitet për krime individuale.
Por lind një pyetje e arsyeshme: nëse ekzistonte një politikë kriminale kaq e organizuar dhe e centralizuar, si nuk u identifikua atëherë nga shërbimet e NATO-s, SHBA-së, OSBE-së dhe misioneve ndërkombëtare që vepronin në terren?
Në vitin 1999, UÇK-ja u trajtua nga Perëndimi si partnere në ndalimin e një katastrofe humanitare. Sot, disa nga drejtuesit e saj paraqiten sikur kishin drejtuar një ndërmarrje të përbashkët kriminale. Ky ndryshim kërkon prova të jashtëzakonisht të forta dhe bindëse.
6. Një gjykatë e Kosovës pa Kosovën
Dhomat e Specializuara nuk janë një gjykatë e zakonshme europiane. Juridikisht, ato janë pjesë e sistemit të drejtësisë së Kosovës.
Ato u krijuan nga Kuvendi i Kosovës në vitin 2015, përmes ndryshimit të Kushtetutës dhe miratimit të një ligji të posaçëm, por nën presion të fuqishëm ndërkombëtar.
Gjykata:
* ndodhet në Hagë dhe jo në Kosovë;
* financohet kryesisht nga Bashkimi Europian;
* përbëhet nga gjyqtarë dhe prokurorë ndërkombëtarë;
* nuk ka gjyqtarë kosovarë;
* merret pothuajse vetëm me krimet e pretenduara të UÇK-së.
Pra, kemi një gjykatë që quhet e Kosovës, por funksionon jashtë territorit të saj dhe pa përfaqësimin gjyqësor të Kosovës.
Kjo krijon një problem të thellë legjitimiteti.
7. Nga raporti Marty te një aktakuzë pa trafik organesh
Gjykata lindi pas raportit të senatorit zviceran Dick Marty, i cili ngriti akuza shumë të rënda kundër drejtuesve të UÇK-së, përfshirë pretendimin për trafik organesh.
Pikërisht ky pretendim tronditës e bëri raportin të njohur ndërkombëtarisht dhe krijoi presionin politik për ngritjen e Gjykatës.
Por trafikimi i organeve nuk u përfshi në aktakuzën kundër katër drejtuesve.
Kështu lind pyetja: nëse akuza që shërbeu si detonator politik nuk u provua dhe nuk u përfshi në gjykim, mbi çfarë themeli moral u ndërtua i gjithë institucioni?
Gjykata mund të shqyrtojë krime të tjera, por nuk mund të harrohet se opinioni ndërkombëtar u mobilizua fillimisht nga një narrativë tmerruese që nuk u bë pjesë e procesit.
8. Drejtësi individuale apo drejtësi asimetrike?
Tribunali për ish-Jugosllavinë dënoi disa drejtues serbë për krimet në Kosovë:
* Nebojša Pavković – 22 vjet;
* Sreten Lukić – 20 vjet;
* Nikola Šainović – 18 vjet;
* Vlastimir Đorđević – 18 vjet;
* Vladimir Lazarević – 14 vjet.
Slobodan Milošević vdiq pa marrë një vendim përfundimtar.
Ndërkohë, Thaçi dhe Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet.
Kështu, dy drejtues të një force çlirimtare morën dënime më të rënda se disa drejtues të aparatit shtetëror që realizoi dëbimin e qindra mijëra njerëzve, vrasje masive dhe shkatërrimin e një pjese të madhe të Kosovës.
Ligjërisht, çdo çështje gjykohet sipas provave të veta. Por moralisht dhe historikisht, kjo pabarazi nuk mund të shpërfillet.
Drejtësia individuale është e domosdoshme. Drejtësia selektive, megjithatë, rrezikon të barazojë agresorin me viktimën dhe luftën pushtuese me rezistencën çlirimtare.
9. Tirana: garanci kombëtare apo presion shtesë?
Ndoshta gabimi strategjik i Hashim Thaçit dhe bashkëpunëtorëve të tij ishte bindja se Tirana zyrtare do të mbetej, pavarësisht qeverive dhe interesave politike, garancia e pakushtëzuar e Kosovës.
Por vëllazëria, sado e shenjtë, nuk mjafton si strategji shtetërore. Strategjia kërkon institucione, bashkërendim dhe garanci konkrete.
Prova më e dukshme erdhi në vitin 2023. Pikërisht kur Kosova ndodhej nën presion ndërkombëtar, kryeministri Edi Rama kritikoi publikisht Qeverinë e Kosovës, anuloi mbledhjen e përbashkët të dy qeverive dhe, pa marrëveshje me Prishtinën, u dërgoi Emmanuel Macronit dhe Olaf Scholzit një projekt për Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe.
Rama deklaroi se synonte ta shpëtonte Kosovën nga izolimi. Kritikët panë të kundërtën: në çastin kur Prishtinës i nevojitej mbështetja e Tiranës për të fuqizuar pozicionin e vet, qeveria shqiptare iu bashkua presionit ndërkombëtar ndaj saj.
Ky nuk ishte një episod i vetëm. Një varg qëndrimesh ka ngritur pikëpyetje serioze:
1. Qëndrimi fillestar ndaj krijimit të Gjykatës Speciale dhe mungesa e kundërshtimit të fuqishëm kur Kosova u detyrua ta miratonte nën presion ndërkombëtar.
2. Dyshimet dhe akuzat për mbështetje të idesë së “korrigjimit të kufijve” ose ndarjes së Kosovës, të cilat Tirana nuk i sqaroi me transparencën e nevojshme.
3. Nxitja e “Ballkanit të Hapur” së bashku me Serbinë, megjithëse Kosova e kundërshtonte dhe kërkonte përparësi për Procesin e Berlinit.
4. Paraqitja e një drafti të pakërkuar për Asociacionin, pa bashkërendim dhe pa miratimin e institucioneve të Kosovës.
5. Refuzimi i shumicës parlamentare shqiptare për të shqyrtuar një rezolutë që dënonte si gjenocid krimet e Serbisë në Kosovë.
6. Polemikat rreth Rrugës së Kombit – fillimisht për koston dhe më pas për tarifimin – që cenuan simbolikën e rrugës që bashkoi Shqipërinë me Kosovën.
Secila prej këtyre çështjeve, e marrë veçmas, mund të paraqitet si gabim, pragmatizëm ose mosmarrëveshje politike.
Një rast mund të jetë gabim. Dy raste mund të jenë rastësi. Por një seri e gjatë vendimesh që dobësojnë pozitën e Kosovës fillon të krijojë përshtypjen e një modeli.
Kjo nuk do të thotë se çdo mosmarrëveshje me Prishtinën është tradhti. Shqipëria dhe Kosova mund të kenë qeveri me vlerësime të ndryshme. Por Tirana nuk duhet të flasë në emër të Kosovës, të hartojë zgjidhje për organizimin e saj të brendshëm apo t’i shtojë presionin ndërkombëtar pa marrëveshje me institucionet kosovare.
Kosova ka nevojë për një Shqipëri që e këshillon privatisht, e mbron publikisht dhe nuk negocion për të pa praninë e saj.
10. Pse Kuvendi i Shqipërisë heshti për krimet serbe?
Në tetor 2025, shumica parlamentare në Shqipëri nuk pranoi ta shqyrtonte një rezolutë që do t’i dënonte si gjenocid krimet serbe në Kosovë.
Termi “gjenocid” ka një përkufizim të posaçëm juridik dhe kërkon provimin e qëllimit për shkatërrimin e një grupi kombëtar, etnik, racor ose fetar. Deri tani, asnjë gjykatë ndërkombëtare nuk ka dhënë një vendim përfundimtar që krimet në Kosovë përmbushnin juridikisht këtë përkufizim.
Por Kuvendi mund të miratonte një rezolutë të përbashkët që dënonte:
* agresionin shtetëror serb;
* krimet kundër njerëzimit;
* spastrimin etnik;
* masakrat dhe përdhunimet;
* dëbimin masiv të shqiptarëve;
* shkatërrimin e pronave dhe trashëgimisë;
* transportimin e trupave të viktimave në varreza masive brenda Serbisë.
Mosmiratimi i një dokumenti të tillë përbën një dështim politik dhe kombëtar.
Reagimet simbolike pas dënimit të drejtuesve të UÇK-së nuk mjaftojnë. Shqipëria duhet të kërkojë monitorim të procesit të apelimit, transparencë për provat dhe trajtim të barabartë të krimeve serbe që vazhdojnë të mbeten pa autorë të dënuar.
11. Montim konspirativ apo proces i deformuar?
Pa u shqyrtuar aktgjykimi i plotë dhe të gjitha provat, nuk mund të deklarohet si fakt se i gjithë procesi është një montim i fabrikuar.
Për ta provuar një montim do të duhej të vërtetohej se dëshmitë janë sajuar, dokumentet janë falsifikuar, provat shfajësuese janë fshehur ose gjyqtarët kanë vepruar me urdhër politik.
Por ekzistojnë arsye serioze për ta konsideruar Gjykatën si institucion me mandat selektiv dhe vendimin si historikisht asimetrik:
* Gjykata u krijua nën trysni të jashtme;
* u mbështet fillimisht te raporti Marty;
* pretendimi për trafik organesh nuk u bë pjesë e aktakuzës;
* të pandehurit u mbajtën rreth gjashtë vjet në paraburgim;
* gjykata shqyrton pothuajse vetëm krimet e pretenduara të njërës palë;
* përgjegjësia u ndërtua mbi konceptin e gjerë të qëllimit të përbashkët kriminal;
* dënimet janë më të rënda se ato të disa drejtuesve të agresionit shtetëror serb.
Prandaj, edhe nëse nuk provohet një “komplot” në kuptimin juridik, mund të flitet për një proces të deformuar nga përzgjedhja e njëanshme e objektit të drejtësisë.
Përfundim
Asnjë viktimë nuk duhet mohuar. Një civil serb, rom apo shqiptar ka të njëjtën të drejtë për drejtësi. As uniforma e UÇK-së dhe as ideali i çlirimit nuk mund ta justifikojnë torturën ose vrasjen e një njeriu të pafajshëm.
Por drejtësia humbet autoritetin moral kur ndjek me rreptësi krimet e pretenduara të individëve të rezistencës, ndërsa mijëra viktima të aparatit shtetëror serb mbeten pa drejtësi.
UÇK-ja nuk ishte ushtri pushtuese. Ajo nuk shkoi në Serbi për të pushtuar territore, për të dëbuar popullsinë serbe apo për të ndryshuar kufijtë e saj. UÇK-ja u ngrit në Kosovë, në tokën e vet, për të mbrojtur një popull që po vritej, dhunohej dhe dëbohej.
Prandaj duhet të ruajmë njëkohësisht dy parime:
Çdo krim individual i provuar duhet të ndëshkohet.
Por:
Lufta çlirimtare e UÇK-së, populli i Kosovës dhe e drejta e tij për liri nuk mund të kriminalizohen.
Në Hagë mund të gjykohen katër individë. Por në bankën e të akuzuarve nuk mund të vendosen UÇK-ja, NATO-ja dhe historia e çlirimit të Kosovës.
Edhe Tirana duhet ta kuptojë se nuk mund të jetë një zë tjetër presioni mbi Prishtinën. Ajo duhet të jetë mbështetja e parë diplomatike e Kosovës.
Drejtësia që harron agresorin dhe izolon veprimet e viktimës nga konteksti i mbijetesës nuk sjell pajtim.
Ajo rrezikon të prodhojë një padrejtësi të re dhe një histori të shkruar së prapthi.
************
E fundit: A mund të marri Shqiptaria hap refuzues? – Mendoj se PO dhe konkretisht:
1. Institucionet Shqiptare, mes tyre e brenda tyre – ti japin fund mosmarrveshjeve cinike dhe të marrin përgjegjësitë kushtetuese për mbrojtjen territoriale dhe politiko-kulturore- morale, të ATDHEUT E TË KOMBIT;.
2. “Kuvendi i Shqipërisë dhe Kuvendi i Kosovës të miratojnë, menjëherë, një
rezolutë të përbashkët informuese- protestuese të gjitha Institucioneve Ndërkombëtare ndaj atyre përgjegjëse,
të Hagës, ku të mbrojë të vërtetën e Luftës Çlirimtare 1988-90; të denoncojë fabrikimet e presionet politike, koluzionet me lobime të jashtme, vrasjet e pazbardhura të personaliteteve të Kosovës
– nga akademiku F.Avdiu e dhjetra tjerë;
– ato mijëra popullësi të pafajshëm që u përzunë,u dhunuan e përdhunuen mizorisht:
-para se të kërkojnë e lobojnë: “fajësi” të montuar dhe aq disproporcionale…,
ndaj UÇK-së;
3. Të denoncojë dhunën dhe genocidin sistematik, shtetëror Serb, – ndaj një populli të tërë, prej 2 milionësh, me kombësi 90% Shqiptare, liridashëse, të mbetur viktimë sllave në shekuj.🇽🇰🇦🇱!
4. Avokati i Thaçit i bën thirrje Kuvendit të Kosovës të veprojë për zhbërjen e Gjykatës Speciale; duhen marrë këto hapa në unison.
—————————
Skica: agresion serb – gjykim asimetrik
Hagë – qëndrim i dobët Tiranë,
– përballë luftës për pavarësi e sovranitet,
të Prishtinës-Kosovës!
Dr. Gjin Noku
NY më 16.09.2026
Burimi/Facebook
Leave a Reply